Ogen die de eeuwigheid hebben gezien

Ze kijkt ons aan met een lichte glimlach, maar haar gedachten zijn altijd elders; ze kijkt vertederd naar het kind op haar schoot en als ze jong is, is het kindje ook van suja, suja....

Deze weken is ze haast overal zichtbaar, als de jonge moeder in het blauw dat met het kind uit de hemel is gekomen, met een oudere man die het allemaal niet zo goed begrijpt en een os en ezel die hun ooit geprofeteerde taak vervullen. De idylle heeft het mysterie verdrongen, zoals is gezegd. Bij mij is ze uit huis vertrokken; ze straalt deze week elders in Nederland; ze zal met rust worden gelaten in de schaduw van een voor haar altijd te grote boom.

Een keer heeft ze mij bijna doen wijken, van schrik. In de Basilica di Santa Prassede in Rome is een kleine kapel, genaamd naar Zeno, die in de 4de eeuw bisschop van Verona was, een totaal vergeten heilige en waarschijnlijk een backbencher in een van de lagere hemelen. Vanuit die kapel keek ze mij aan, recht in mijn gezicht. Ik deinsde terug, ik voelde mij door haar stilstaande strenge ogen ter verantwoording geroepen.

Die ogen, ze kijkt er ook mee uit een andere wereld: ze hebben de eeuwigheid gezien. Het kind dat zij voor haar borst houdt, strekt de armen uit en dat is lieflijk. Maar het is geestelijk al de kindtijd ontgroeid, in zijn gezicht begint de strengheid al te groeien, hij weet alles, denk ik. En wie alles weet, weet alleen het slechte. (Ik denk dat hij de kindergestalte is van die nooit geëvenaarde Christus Pantocrator in de apsis van de dom van Monreale, vlak bij Palermo op Sicilië. Het is als een religieus kunstwerk – ook hier die ogen – van een grootte die op de vlucht jaagt).

De Moeder der verlossing, de naam van de vrouw dateert uit de 9de eeuw; moeder en zoon zijn in hun mozaïek overgekomen uit Byzantium, waar stijl en strengheid altijd hebben geheerst. Ze zijn iets van het te formele van hun land van afkomst kwijtgeraakt. En daarmee aan de traditie ontkomen. Haar hoofddoek is wat losjes geplooid, dat verzacht haar gezicht enigszins. Maar de losheid is niet zonder harmonie. Alles aan haar verraadt het goddelijk evenwicht van deze oosterse keizerin, die iedereen die haar aankijkt tot onderdaan maakt.

De kapel is een kapelletje, een kleine ruimte. Maar zij en het kind vergroten die. Na een paar confrontaties durf ik het nu wel met haar aan. Als dienaar, zou ik haast zeggen. Ik ben ver van haar weg, maar haar ogen volgen mij over de Alpen heen tot in de mist van dit land. Zij zoekt je.

Het mozaïek is een van de grote religieuze kunstwerken van alle tijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden