Offshore-broers bevechten elkaar ter zee

Vaders voorkeur voor een van zijn zonen veroorzaakte familievete...

Amsterdam Het klinkt als een filmscript dat is ontsproten aan het brein van een iets te creatieve scriptschrijver: vijf broers krijgen ruzie als hun vader overlijdt en de leiding van zijn miljoenenbedrijf nadrukkelijk aan één van hen overgeeft. Het dubieuze oorlogsverleden van de vader leidt ertoe dat de media gretig inspringen op de jarenlange juridische strijd die volgt.

Na een paar jaar van communiceren via rechters en advocaten koopt een van de vijf broers de andere vier uit, ook de door vader ‘uitverkorene’. Een van de broers stort zich op een carrière in de wetenschap, een ander kiest voor een luxeleven in de Londense City. De overige drie broers blijven werkzaam in dezelfde branche, bouwen hun eigen bedrijven uit tot spelers van wereldformaat en zoeken nadrukkelijk de concurrentie met elkaar.

Of het ooit nog helemaal goed komt tussen de broers laat de scriptschrijver in het midden . Niet omdat zijn fantasie is opgedroogd, maar omdat het niet om een film gaat. Ruurd (69), Edward (65), Pieter (62), Hugo(60) en Eric (55) Heerema zijn nog in leven en het slotstuk van het verhaal moeten zij zelf nog schrijven.

Het verhaal begint in 1958 bij ingenieur Pieter Schelte Heerema, wanneer die in Venezuela een betonpaal uitvindt die zeewater kan verduren en toch betaalbaar is. In een aantal jaar bouwt hij de Cariben en Venezuela vol met pieren en bruggen. Het is het begin van offshoregigant Heerema. Inmiddels bouwt het bedrijf (2.100 werknemers, 1,2 miljard omzet in 2006) overal ter wereld olieplatforms en legt het gas- en oliepijpleidingen aan op de bodem van de zee.

Maar Pieter Schelte Heerema maakt niet alleen naam als Nederlandse offshorepionier. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is hij een periode lid van de Waffen-SS en later ronselt hij arbeiders voor werk in de Baltische Staten. ‘Justitie heeft hem na de oorlog helaas laten lopen’, zegt David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). ‘Blijkbaar waren ze onder de indruk van het memorandum dat hij schreef waarin hij zijn zogenaamde heldendaden in de oorlog beschreef.’

Vlak voor zijn overlijden in 1981 schrijft Heerema: ‘Mocht mij, ir. P.S. Heerema iets overkomen dan moet mijn zoon Edward Heerema mij in alle functies in alle bedrijven van de Heerema Groep opvolgen.’

In een spaarzaam interview dat Edward in 1992 geeft aan het Algemeen Dagblad zegt hij daarover: ‘Ik was door mijn belangstelling voor de techniek vaders oogappel, waardoor hij anderen tekort heeft gedaan. Daar lag de kiem voor de verwijdering.’

Op dat moment zijn de vijf broers het na jarenlang juridisch touwtrekken net eens geworden over de afkoopsom die Pieter zijn broers zal betalen om eigenaar en directeur te worden van Heerema. De totale kosten zouden volgens diverse media zo’n 1 miljard gulden (455 miljoen euro) bedragen. De ruzie die aan de juridische strijd ten grondslag ligt, begint vrijwel direct na het overlijden van Pieter Schelte Heerema.

Later wordt de strijd gevoerd op bekender terrein; de zee. Edward richt Allseas Engineering (2.000 werknemers, omzet 1,3 miljoen euro in 2006) op en broer Hugo is dan al een paar jaar voor zichzelf bezig met zijn bedrijf Bluewater (1.000 werknemers, omzet onbekend). Drie broers gaan verder in de industrie waar vader ooit groot was geworden: de offshore.

Bij zijn vertrek bij Heerema neemt Edward vijftien personeelsleden mee. Niet zomaar vijftien man, maar precies die vijftien man die het schip de Eager Beaver bedienen en onderhouden. Het schip graaft geulen op de zeebodem voor pijpleidingen en is de belangrijkste bron van inkomsten van Heerema. Binnen een paar maanden heeft Edward zijn eigen geulengraver: de Digging Donald.

In de jaren die volgen wisselen Edward en Pieter elkaar af als bouwer en bezitter van het grootste werkschip ter wereld. Begin 2007 kondigt Allseas triomfantelijk de bouw van het nieuwe grootste schip ter wereld aan: 382 meter lang en 117 meter breed. Het schip kan in één ‘hijs’ een olieplatform van 48 duizend ton van zijn sokkel tillen; een prestatie die in de offshorewereld tot voor kort voor onmogelijk werd gehouden. Saillant detail: het schip vernoemt Edward naar zijn vader: Pieter Schelte.

‘Dat toont aan dat hij aan dezelfde grootheidswaan lijdt als zijn vader’, zegt Barnouw van het NIOD. ‘Ik hoop maar dat het niet onder Nederlandse vlag gaat varen.’

Edward Heerema licht de keuze voor de naam telefonisch toe. ‘Het is een eerbetoon aan mijn vader, die voor de Nederlandse offshore-industrie een ontzettend belangrijke rol heeft gespeeld. In onze wereld kent men hem vanwege zijn verdiensten in de offshore. Daar speelt dat oorlogsverleden geen rol.’ Dat dat verleden door zijn naamkeuze nu wel weer naar boven wordt gehaald, daar kan Edward Heerema mee leven.

Over de strijd met zijn broers wil hij weinig kwijt. ‘Ik spreek de een wat meer dan de ander. Veel dingen zijn met de tijd gesleten.’

‘Door uit elkaar te gaan hebben we allemaal de kans gekregen onszelf maximaal te ontplooien en dat is toch waar je uiteindelijk voor leeft. Maar aan de andere kant is het een triest verhaal. Als we bij elkaar waren gebleven waren wij zeker in staat geweest van Heerema een nog veel groter bedrijf te maken dan het nu is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.