Nieuws Arnhemse villamoord

Officier van justitie hield informatie achter in Arnhemse villamoord

Het onderzoeksteam van de Arnhemse villamoord, een roofmoord uit 1998, heeft belangrijke informatie voor de onderzoeksrechter verzwegen. De teamleider van het onderzoek en de officier van justitie hielden informatie over een bron achter. Deze informatie zou de ‘rechter-commissaris juridisch in een lastig parket kunnen brengen’.

Rechters, officieren van justitie, advocaten en verdachten van de Villamoord worden in 1999 rondgeleid langs de plaats van het delict aan de Apeldoornseweg. Beeld Marc Pluim

Dat blijkt uit de driedelige documentaireserie De Villamoord van KRO-NCRV, die deze week wordt uitgezonden. De Arnhemse villamoord is mogelijk de grootste gerechtelijke dwaling uit de Nederlandse rechtsgeschiedenis: negen mannen zouden ten onrechte zijn veroordeeld.

Uit onderzoek van de documentairemakers blijkt dat er tijdens het rechercheonderzoek ook onderzoekers van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) meeliepen met het team. Zij publiceerden in 1999 een vertrouwelijk rapport over de werkwijze van de recherche. Tijdens hun onderzoek waren de onderzoekers zich er waarschijnlijk niet van bewust dat dit rechercheonderzoek mogelijk resulteerde in een dwaling. In dit rapport staat onder meer beschreven hoe het rechercheteam vooral oog had voor informatie die hun theorie bevestigde; informatie die hun theorie ontkrachtte werd terzijde geschoven.

In 1998 werd Geke van ’t Leven-de Goede (63) vermoord in haar woning aan de Apeldoornseweg in Arnhem. Een tweede vrouw, een vriendin van het slachtoffer, overleefde de roofmoord. Volgens deze vriendin was er sprake van één inbreker. Een half jaar later werden negen verdachten aangehouden. Het waren bekende criminelen uit de Nijmeegse en Arnhemse onderwereld. Zij werden allemaal veroordeeld.

Op beelden van het verhoor van de verdachten die door advocaat Paul Acda aan de NOS zijn verstrekt, is te zien dat rechercheurs structureel druk hebben uitgeoefend op de verdachten om te bekennen. Ze schreeuwden, sloegen op tafel, dreigden met lange gevangenisstraffen en schermden met niet-bestaand bewijs. Beeld NOS

Tunnelvisie

‘Het is ons altijd onduidelijk gebleven hoe de politie bij deze groep verdachten is uitgekomen’, zegt advocaat Paul Acda. Hij vertegenwoordigt vijf van de negen veroordeelden die eerherstel willen. ‘Nu blijkt dat er tijdens het onderzoek gebruik is gemaakt van een bron die het onderzoek in de richting van de veroordeelden gestuurd heeft.’ Volgens hem verklaart dit de ‘tunnelvisie’ van het onderzoeksteam. De WODC-onderzoekers schreven destijds: ‘Een belangrijk gevolg van de informatie van deze bron was dat men ondanks een mager resultaat over de tap en uit de verhoren van getuigen bleef geloven in de goede hoek te zitten.’

Uit het WODC-rapport blijkt dat deze informatie bewust is weggehouden van de rechters en advocaten, stelt Acda. Zo staat er beschreven dat er ‘juridisch haken en ogen kleven’ aan het gebruik van deze informatie en dat het ‘niet zonder risico’ zou zijn ‘als het tijdens de zitting bekend zou worden’. De hoofdofficier zou tegen de teamleider gezegd hebben over deze informatie: ‘Maar dat mag je ook helemaal niet hebben.’ De advocaat vermoedt dat deze informatie onrechtmatig verkregen is en dat die daarom buiten het dossier is gehouden. Hij kwalificeert het weghouden van deze belangrijke informatie als een ‘doodzonde’ van de teamleider en officier van justitie. Rechtspsycholoog Peter van Koppen spreekt in de documentaire van ‘liegen’. ‘Dat behoort de officier van justitie niet te doen.’

Het Openbaar Ministerie wilde niet reageren op het WODC-rapport.

Justitie, advocaten en verdachten van de Villamoord worden in 1999 rondgeleid langs de plaats van het delict aan de Apeldoornseweg. Beeld Marc Pluim

Afgedwongen verklaringen

Vorig jaar concludeerde de adviescommissie Acas, die de Hoge Raad adviseert, al dat er in de zaak van de Arnhemse villamoord mogelijk sprake is van een gerechtelijke dwaling. Het belangrijkste bewijs in de moordzaak vormen de bekentenissen van Ömer A. en Sefket P. De adviescommissie Acas gaat ervan uit dat hun verklaringen vals zijn, afgedwongen in het politieverhoor. Ook komen de processen-verbaal, opgemaakt door de politie, niet altijd overeen met wat A. en P. verklaarden. De rechercheurs hebben A. en P. bovendien ‘gevoed’ met daderwetenschap, aldus de Acas, die de video-opnamen van de verhoren heeft geanalyseerd.

De documentairemakers spoorden Ömer A. op in Duitsland, en hij erkent nu dat hij destijds een valse bekentenis heeft afgelegd. ‘Ik heb een valse verklaring afgelegd onder grote druk van de politie. Ik was bang’, stelt A.

Advocaat Acda stuurt volgende week een herzieningsverzoek naar de Hoge Raad. Hij hoopt dat de zaak dankzij de nieuwe, ontlastende informatie wordt heropend. De veroordeelden hebben hun straffen van 5 tot 12 jaar inmiddels uitgezeten. Een van hen pleegde na de veroordeling zelfmoord in zijn cel. Opmerkelijk is dat de onderzoeksleider in de Arnhemse villamoord dezelfde is als die in de Puttense moordzaak (1994). Ook daarin zijn verdachten onder grote druk gezet om te bekennen. De twee veroordeelden zaten zeven jaar ten onrechte vast.

Volgens hoogleraar sanctierecht Henny Sackers is de zaak van de Arnhemse villamoord ‘een typisch onderzoek van vóór de Schiedammer parkmoord’. Deze moordzaak uit 2000 bleek een gerechtelijke dwaling, en leidde onder meer tot maatregelen om tunnelvisie binnen onderzoeksteams te voorkomen. ‘Dat klinkt nu gek, maar voor die tijd had de politie daar nauwelijks oog voor.’ Of de nieuwe informatie leidt tot een herziening durft Sackers niet te zeggen.

‘De Villamoord’ wordt 15, 16 en 17 januari uitgezonden om 22.15 uur via NPO 2.

Lees verder over de Arnhemse villamoord

De druk werd almaar opgevoerd, totdat Ömer zei wat de politie wilde horen. Lees hier de reconstructie van het onderzoek naar de Arnhemse villamoord.

In 2000 werd Nevzet Altay met 12 jaar gevangenisstraf het zwaarst gestraft van alle verdachten. In dit interview vertelt hij zijn kant van het verhaal. ‘Je hele wereld zakt in elkaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden