'Offer Vasari niet voor Leonardo'

Een groep van ruim driehonderd internationale kunsthistorici heeft van de burgemeester van Florence geëist dat hij de zoektocht naar een verloren gewaand werk van Leonardo Da Vinci laat staken.

AMSTERDAM - Daarnaast heeft Italia Nostra, een Italiaanse organisatie die zich om erfgoed bekommert, gevraagd om een gerechtelijk onderzoek.


De Leonardo zou zich achter een enorm fresco bevinden dat Giorgio Vasari in 1563 maakte voor het Palazzo Vecchio in Florence, nu het gemeentehuis. Onderzoeker Maurizio Seracini heeft inmiddels met toestemming van de gemeente twee gaatjes in Vasari's fresco laten boren om erachter te kijken.


Het gaat om minuscule openingen van vier millimeter waar een kleine camera doorheen is gevoerd. Italia Nostra spreekt van vandalisme, de ondertekenaars van de petitie vrezen dat Vasari's werk zal worden opgeofferd als Leonardo's fresco wordt gevonden.


Seracini kan nog niet zeggen of dat het geval is. Wel blijkt achter Vasari's werk, zoals hij verwachtte, een andere muur te zitten en daarop lijken sporen van verf te zien. Seracini, die verbonden is aan de Universiteit van Californië in San Diego, doet al 36 jaar onderzoek naar het verloren gewaande werk. Dan Brown noemt hem in zijn thriller The Da Vinci Code.


Het huidige onderzoek wordt mede gefinancierd door National Geographic. De burgemeester van Florence, Matteo Renzi, heeft gezegd dat 'Florence het recht heeft om een van de grootste mysteries uit de kunstgeschiedenis op te lossen'. De vondst van een 'onbekende Leonardo' zou massa's toeristen naar Florence trekken en zou afstralen op Renzi, die de ambitie heeft premier te worden.


Het werk van Leonardo werd in 1503 besteld door de Republiek van Florence. Er bestaan wel kopieën van het werk (onder andere een beroemde kopie van Rubens die zelf weer van Lorenzo Zacchia kopieerde), maar de Slag bij Anghiari zelf leek verloren.


Het was Leonardo's meest prestigieuze project en werd in zijn tijd beschouwd als een school voor kunstenaars, zegt Michael Kwakkelstein, de Nederlandse Leonardo-kenner en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.


Leonardo Da Vinci stond bekend om zijn voortdurende zoektocht naar nieuwe technieken. In de Slag bij Anghiari heeft dat niet goed uitgepakt. Hij wilde het fresco opbrengen met hulp van was, maar die hechtte niet goed aan de vochtige muren. Toen Leonardo om dat te verhelpen de ruimte verhitte, zou zijn fresco zijn gaan druipen.


Zestig jaar later, in 1563 werd de Salone dei Cinquecento opnieuw ingericht en kreeg Giorgio Vasari opdracht de muren te beschilderen. Hij deed dat, zegt Vasari-kenner Jan de Jong, van de Rijksuniversiteit Groningen, met respect voor zijn voorgangers, Leonardo en Michelangelo. In zijn fresco zijn figuren te zien die aan hun werk doen denken.


Onderzoeker Seracini denkt zelfs dat Vasari een aanwijzing gaf voor de plek waar Leonardo's werk is te vinden: achter een man met een vaandel waarop staat 'zoekt en gij zult vinden'.


Kwakkelstein, die ook directeur is van het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence, vindt het onderzoek 'spannend' en de gaatjes in het werk van Vasari een acceptabele ingreep om erachter te komen of de Leonardo bestaat. Het werk van Vasari opofferen aan de Leonardo hoeft van hem niet, hij hoopt dat het kan worden gefilmd of dat de muur tijdelijk kan worden weggehaald en weer teruggeplaatst.


De Jong kan zich meer vinden in de protesterende kunsthistorici. 'Die zaal heeft een geschiedenis, het is een document van de smaak uit die tijd. Moet je dat dan verstoren voor een eventuele Leonardo? Vasari is heel belangrijk geweest in zijn tijd, hij werd gewaardeerd en is nagevolgd. Het is een waanzinnig waardeoordeel: Leonardo gaat boven alles.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden