Opinie

'Of zou GroenLinks zichzelf gewoon op moeten heffen?'

Een unicum in de parlementaire geschiedenis: een partij die zichzelf gewoon opheft omdat de idealen waarvoor ze ooit werd gesticht niet waar konden worden gemaakt. Zou GroenLinks kunnen doen, schrijft partijlid Jelis van Leeuwen.

Teleurstelling bij leden van GroenLinks die kijken naar de tegenvallende prognose van de Tweede Kamerverkiezingen op televisie tijdens de uitslagenavond van GroenLinks in het Nieuw Rotterdams Cafe. Beeld anp
Teleurstelling bij leden van GroenLinks die kijken naar de tegenvallende prognose van de Tweede Kamerverkiezingen op televisie tijdens de uitslagenavond van GroenLinks in het Nieuw Rotterdams Cafe.Beeld anp

In 1977 werd ik lid van de PvdA, geïnspireerd door wijlen Joop den Uyl. De politiek steun van de PvdA aan de Golfoorlog en het WAO-drama maakten dat ik in 1989 bedankte als lid. Vanaf 1990 ben ik actief lid van GroenLinks, en de verkiezingsuitslag is hard aangekomen.

De burgers die gebruik hebben gemaakt van hun stemrecht, hebben ondubbelzinnig gesproken. De kiezer heeft altijd gelijk en dat heeft erin geresulteerd dat GroenLinks een mokerslag heeft gekregen en maar liefs 60 procent verlies heeft geleden in ruim twee jaar: van 10 naar 4 Kamerzetels. Daarmee is GroenLinks nog onder het niveau van eerste deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen onder de naam GroenLinks in 1989 toen er 6 zetels werden behaald. Bijna 23 jaar later heeft GroenLinks 3 zetels. Dat moet de partij en ieder GroenLinkslid ernstig te denken geven. Een extra partijcongres is noodzakelijk om hardop en met elkaar te spreken. Vooruitlopend op een dergelijk congres komen er wat vragen en wat eerste conclusies naar boven.

Principieel is natuurlijk de vraag aan de orde waartoe GroenLinks op aarde is, of GroenLinks nog bestaansrecht heeft of dat de partij in alle eerlijkheid tot de conclusie moet komen dat de beste bijdrage die aan de Nederlandse politiek geleverd kan worden vooral is - om nog verdere politieke versplintering en marginalisering tegen te gaan - de partij GroenLinks op te heffen. Dat zou in ieder geval politiek onderscheidend zijn van andere partijen in Nederland. Een politieke partij die zich opheft bij gebrek aan politiek succes en het structureel ontbreken van voldoende betekenisvol politiek draagvlak om serieus deel te nemen aan de regeringsmacht om idealen daadwerkelijk gestalte te geven. Die missie, zoals geformuleerd bij het begin van GroenLinks, is mislukt.

Indien deze vraag bevestigend wordt beantwoord en GroenLinks heft zichzelf op uiterlijk na 4 jaar, dan wel bij de eerstvolgende landelijke verkiezingen, is er natuurlijk nog wel wat te doen. Want tussentijds moet serieus worden overwogen of de nu uit 3 leden bestaande fractie (met een vertrouwensmandaat voor 4 jaar) aansluiting moet zoeken bij de PvdA dan wel D66 als meest 'progressieve bondgenoten'. De nu gekozen Tweede Kamerfractie zou zich - gehoord het Congres van GroenLinks - eventueel kunnen aansluiten bij de PvdA om de linker- en milieuvleugel daar nadrukkelijker te versterken en zo de PvdA in de praktische politiek van alle dag nog sterker te maken. Formeel blijft de GroenLinksfractie bestaan en blijft de VVD de getalsmatig grootste partij.

Politieke gevolgen
Als GroenLinks als partij vindt dat zij moet blijven bestaan en gewoon moet 'uithuilen en opnieuw beginnen' (Femke Halsema), dan moet de verkiezingsuitslag wel politieke en ook personele gevolgen hebben om geloofwaardigheid en betrouwbaarheid te kunnen herstellen.

Want ook al heeft de meerderheid van de partij de pogingen om te werken aan de internationale rechtsorde via politieke steun aan een Nederlandse politietrainingsmissie in Kunduz tot twee keer toe met een overweldigende meerderheid van ca 80 procent gesteund, de kiezers hebben deze steun nu toch keihard afgestraft. De enige logische politieke conclusie is dan ook dat GroenLinks per direct zijn politieke steun aan deze missie intrekt. Voor wat betreft het politieke proces was het Lenteakkoord een unicum, maar qua inhoud voor GroenLinks te mager om politiek mee te scoren. En ook hiervoor is GroenLinks door de kiezers niet beloond. Zo'n politieke nederlaag moet zeker niet 'beloond' worden met politieke macht.

GroenLinks heeft de identiteits- en imagoschade welke het afgelopen twee jaar heeft opgelopen en zelf vooral heeft 'georganiseerd' niet meer kunnen terugdraaien. De interne affaires rondom vermeende belangenverstrengeling van Mariko Peters en de slechte communicatie hierover, het 'stekkerblokgedoe' bij de algemene beschouwingen, de schade door het abrupte lijsttrekkersreferendum met Tofik Dibi, dat de gezagspositie van politiek leider Jolande Sap naar buiten toe ernstig heeft ondermijnd, en tenslotte door een politiek strategische blunder door het Volkskrantinterview met het politiek ervaren Kamerlid Ineke van Gent. De kiezer heeft GroenLinks ook mede op dit 'gedoe' afgerekend.

GroenLinks heeft een goed verkiezingsprogramma en de gekozen 4 volksvertegenwoordigers - tot op het bot gemotiveerd- hebben hoe dan ook een vertrouwensmandaat van kiezers. GroenLinks zal bij voortbestaan duidelijk moeten maken welke existentiële en politieke betekenis zij nog heeft, en ook welke politieke en personele gevolgen aan deze monsternederlaag worden verbonden. Alleen dan wordt de niet mis te verstane boodschap van de kiezers daadwerkelijk inhoud gegeven. Bij echte reflectie op de verkiezingsuitslag gaat het hierbij niet alleen om politieke moed, betrokkenheid en persoonlijke inzet, maar veel meer nog om politieke wijsheid.

Dat kan betekenen dat - hoe tragisch ook - Jolande Sap haar positie moet opgeven als eerst verantwoordelijk politiek leider,maar eventueel wel Kamerlid blijft. Mogelijk geldt dit ook voor Heleen Weening als eerst verantwoordelijk partijvoorzitter.

Jelis van Leeuwen is lid van Groenlinks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden