REPORTAGE

'Of vrachtschip vol of leeg op brug afkomt, maakt veel uit'

De provincie Noord-Holland besteedt de bediening van haar bruggen en sluizen uit aan een marktpartij. Maar de brugwachters, die hun baan dreigen te verliezen, vrezen dat het hierdoor onveiliger wordt.

Jolanda Wiersma, brugwachter in Den Helder.Beeld Aurelie Geurts

Het volle zandschip dat afkoerst op de Stolperbasculebrug bij Schagen moet gas terugnemen. Van de andere kant is een leeg schip in aantocht. 'Die gaat voor de wind, ligt hoog in het water en snelheid minderen is dan veel lastiger', beslist brugwachter Jolanda Wiersma (48) achter de beeldschermen van haar post bij de Kooysluis in Den Helder. Hulpdiensten als brandweer of ambulance hebben zich niet gemeld, dus anderhalve minuut later laat ze de slagbomen neer en gaat de brug open.

In Noord-Holland is ophef ontstaan doordat dit werk van ruim honderd sluis- en brugwachters per 1 november wordt overgenomen door Trigion, een groot beveiligingsbedrijf dat ook aan facilitaire dienstverlening doet. Het bedrijf won de aanbesteding van detacheerder ODV Maritiem. Het personeel is nu met vakbond Nautilus International naar de rechter gestapt. Ze verliezen niet alleen hun baan, maar vinden ook dat de veiligheid in het geding is.

Anders dan vaak wordt gedacht, behelst het werk van brugwachter veel meer dan af en toe op een paar knoppen drukken, genieten van spelevarende toeristen en het gemopper negeren van boze automobilisten, stelt de beroepsgroep. Het is steeds overzicht houden, zorgvuldig puzzelen, liefst met een bak aan binnenvaartervaring op zak.

'Het maakt namelijk nogal wat uit of een vrachtschip vol of leeg op een brug afkomt. En dan gaat het nog niet eens over voor de wind (wind mee, red.) of de soms verraderlijke zijwind', zegt Wiersma, die nu bijna negen jaar brugwachter is. Bijkomende complicatie: steeds meer bruggen en sluizen worden op afstand bediend. Vanuit 'de Kooy' in Den Helder gebeurt dit tot in Alkmaar aan toe. Noord-Holland bouwt aan een grote centrale post in Heerhugowaard.

De provincie lijkt met dit personeelsbeleid een uitzonderingspositie in te nemen. Noord-Holland besloot in 2003 veel meer werk, en mensen, uit te besteden. 'De provincie ontwikkelt zich van uitvoeringsorganisatie tot regieorganisatie', heet dat in het provinciehuis. Het bevordert de flexibiliteit, zegt een woordvoerder. 'Bijkomend voordeel is dat de uitvoering door een marktpartij op termijn voordeliger uitvalt.'

Ambtenaar

In vergelijkbare provincies als Zuid-Holland, Zeeland en Friesland zijn de meeste brug- en sluiswachters traditiegetrouw nog wel ambtenaar. In de veel drukkere zomermaanden doen ze daarnaast een beroep op een vaak vaste groep uitzendkrachten om bij te springen. Zuid-Holland zet dan naast de vijftig eigen brugwachters 55 flexkrachten in. Watersportprovincie Friesland, met dertig brug- en sluiswachters, vult dat aan met honderd tijdelijke krachten. Van hen werkt alleen al een kwart op de turfroute, een toeristische vaarroute die alleen in het hoogseizoen open is.

Juist het op afstand bedienen van bruggen en sluizen vraagt om goed opgeleid personeel, zegt ook Andries de Weerd van BLN-Schuttevaer, de belangenbehartiger voor de binnenvaart. Wat hem betreft heeft Noord-Holland de schijn tegen. 'Ik vind het heel apart dat een bedrijf dat dit werk nog nooit heeft gedaan het net zo veilig, of nog veiliger, zou kunnen uitvoeren als een bedrijf dat dit werk al jaren goed doet. Met steeds meer bruggen die van afstand worden bediend, wordt het werk er niet makkelijk op.'

Jolanda Wiersma, brugwachter in Den Helder.Beeld Aurélie Geurts

Opleidingseisen aangescherpt

Niet als enige verwijst De Weerd in dit verband naar het ongeluk op de Den Uylbrug in Zaandam. Ruim een jaar geleden kwam daar een 57-jarige fietsster om het leven toen de brug op afstand werd geopend terwijl de slagbomen open waren, waardoor de vrouw op het beweegbare brugdeel stond. Het bedienen van bruggen op afstand vraagt extra aandacht, schreef de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Maar de provincie Noord-Holland heeft juist oog voor het - moeilijkere! - werken op basis van camerabeelden, stelt haar woordvoerder. Juist de centrale bediening vraagt beter gekwalificeerde medewerkers en daarom is nu gekozen voor de partij die het beste aan de eisen voldoet, zegt hij. 'Veiligheid staat voorop en telt voor 60 procent mee in de criteria die zijn gesteld.'

Zo zijn de opleidingseisen voor de nieuwe brugwachters aangescherpt en Trigionmedewerkers moeten zo veel mogelijk op steeds dezelfde brug worden ingezet, eist de provincie. Het nieuwe personeel krijgt hulp van zes ambtenaren-brugwachters die van de provincie overstappen en van vijf oudere provinciale brugwachters die er tot hun pensioen worden gedetacheerd. Trigion krijgt een half jaar de tijd om het personeel te scholen. Het bedrijf wil niet inhoudelijk reageren zolang de zaak onder de rechter is.

'Het is duidelijk een politieke keuze', zegt Albert Stuulen, hoofd van de afdeling provinciale waterstaat van Friesland. 'Je kunt bijna alles aan marktpartijen overlaten. Maar dan moet je een verrekt goed contract hebben. Uiteindelijk draait het altijd om de prijs. Friesland wil in elk geval niet wat je in de zorg en de schoonmaak ziet: dat klussen onder de prijs worden aangenomen en dat dit dan ten koste gaat van de kwaliteit en het personeel.'

Maar wat hoe dan ook niet zo snel te leren is, is jarenlange ervaring, houdt De Weerd van BLN-Schuttevaer vol. 'Dat los je met elf ervaren brugwachters op een groep van honderd ook niet even snel op. Naar camera's kijken kan iedereen, maar een nautische inschatting maken leer je niet zomaar. Als een ongeluk gebeurt, blijft een brug wekenlang dicht. Daar heeft de scheepvaart veel last van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden