Oezbeken geven hun heerser bijna onbeperkte macht

De Oezbeekse alleenheerser Islam Karimov heeft een referendum gewonnen dat praktisch de weg vrijmaakt voor een presidentschap-voor-het-leven. Meer dan 90 procent van de Oezbeken stemde voor de verlenging van de presidentiële ambtstermijn van vijf naar zeven jaar....

Het referendum komt op een moment dat Karimov nauwe banden heeft aangeknoopt met de VS. Na de elfde september stelde hij als eerste van de Centraal-Aziatische leiders een basis beschikbaar aan het Amerikaanse leger. Als beloning hebben de Amerikanen Oezbekistan honderd miljoen dollar hulp en vijftig miljoen dollar aan exportkredieten toegezegd. De VS veroordeelden het referendum als 'eerlijk noch vrij', maar dat heeft een reeks hoge Amerikaanse gezagsdragers niet belet langs te komen in de hoofdstad Tasjkent.

De meeste Oezbeken vatten het referendum op als een plicht om hun aanhankelijkheid aan Karimov te betuigen. De stemming verliep in Sovjet-stijl: in de stembureaus stonden hapjes klaar en werd muziek gemaakt, en de kiezers hoefden alleen maar het biljet in de stembus te stoppen om 'ja' te stemmen op het voorstel de presidentiële termijn te verlengen.

Het parlement dat het referendum officieel had voorgesteld, betoogde dat het 'logisch correct' was en 'wetenschappelijk bewezen' dat een langere ambtstermijn de democratie en de 'effectiviteit van het bestuur' zouden bevorderen. Karimov, sinds 1989 aan de macht en nu 63, kan door het referendum zonder moeite nog twaalf jaar president blijven. De grondwet moet worden aangepast, maar dat heeft hij al vaker gedaan.

Karimov beweert dat leiding met een harde hand onontbeerlijk is in Centraal-Azië. 'We moeten van het Westen alleen dingen overnemen die bij ons passen, en rekening houden met onze volksaard en met duizenden jaren geschiedenis', verklaarde hij nadat hij had gestemd in het referendum. 'In zekere stadia van een historisch veranderingsproces heb je figuren nodig met een sterke wil. Soms moet je autoritaire methodes gebruiken.'

De meeste Oezbeken kunnen zich bijna geen andere president voorstellen. Niet alleen omdat al zijn politieke rivalen gevangen zitten of naar het buitenland zijn gevlucht, ook omdat ze in Karimov de garantie zien voor de stabiliteit in het land - een veronderstelling die door de niet aflatende propaganda in de media wordt versterkt. 'Je hoeft alleen maar op de wereldkaart te kijken: wij zijn het enige land dat in vrede leeft', zei een gepensioneerde onderwijzer die voor de verlenging van Karimovs ambtstermijn had gestemd. 'Veel dank daarvoor aan onze leider.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden