Oesterschelp

Cornelia van Meijgaard, artiestennaam: Conny Stuart, werd op 5 september 1913 in Wijhe geboren. Chronologisch en precies is haar levensverhaal opgeschreven....

De voorbereidingen voor de musical Heerlijk duurt het langst waren niet soepel verlopen. Voor schrijfster Annie Schmidt, componist Harry Bannink en choreograaf/regisseur Paddy Stone was het een enorme kluif geweest. Maar Schmidt wist direct dat ze goud in handen had, toen ze 't Is over af had.

Op 15 februari 1965 schreef ze aan 'lieverdje' Conny Stuart: 'Hier is je solo voor na de pauze. Ik vind het zelf het allerbeste omdat het zoveel wisselende stemmingen heeft en aan het eind (geloof ik) erg ontroerend kan zijn. Het is wel de essence van ambivalentie, haat en tederheid en pijn en triomf. Ik ga morgen naar Harry en zal ook dit liedje met hem doorwerken; het begin moet verbaasd-triomfantelijk zijn; ik voel lekker niks meer. Dan komt de opsomming van al die rottoestanden, dat kan vlug en rythmisch. Maar met die herinnering komt ook de weemoed. Dan de onvervalste vijandigheid, lekker schreeuwen! En dan omswitchen, vrij plotseling maar logisch wanneer je ineens de weerloosheid en kwetsbaarheid van de ouder geworden man voor je ziet. DAT maakt je groot genoeg om over de jalouzie heen te stappen. Waar het te lang is, mag het natuurlijk geschrapt.'

Tegen haar biograaf Paul Blom zegt Stuart later dat zij het briefje meteen opzij heeft geschoven. 'Ik dacht: ik vind zelf wel uit hoe ik dit nummer moet uitvoeren.' Maar als we nu naar dit pronkstuk uit Heerlijk duurt het langst luisteren, horen we Schmidts richtlijnen allemaal terug: verbaasd-triomfantelijk, vlug-ritmisch, weemoedig, enzovoort. Tekstdichter, componist en uitvoerende vormen hier de perfecte drie-eenheid, uniek in de Nederlandse amusementsgeschiedenis.

Die geschiedenis wordt gedeeltelijk door Paul Blom beschreven in Uitverkoren - de carrière van Conny Stuart. Ruim 25 jaar geleden deed journalist Joop Bromet al een poging door te dringen tot de oesterschelp van Stuart. Toen leek het erop dat Stuart dat een punt achter haar carrière zette: ze sloeg een aanbod voor de musical Foxtrot af. Maar daarna pikte zij in 1979 de draad weer op met het cabaretprogramma Alle laatjes open. Uiteindelijk sloot ze in 1987 haar loopbaan voorgoed af met het toneelstuk Schommelzang van Samuel Beckett.

Het is zo'n biografie die begint met: 'Conny Stuart werd als Cornelia van Meijgaard geboren op 5 september 1913 in Wijhe, een plaatsje aan de IJssel, niet ver van Zwolle en niet ver van Deventer.' Vervolgens lezen we wat vader voor de kost deed (steun en toeverlaat van mr. W.L. baron de Vos van Steenwijk) en hoe de familie worstelde met de geestelijk gehandicapte zoon. Strak chronologisch. Geen detail blijft achterwege: van het sigarettenmerk van haar moeder, tot de jurk die ze droeg toen ze in 1931 naar een concert van Lucienne Boyer ging, en de problemen tijdens de bevalling van haar eerste kind.

Het onvermijdelijke eerste optreden van Cornelia als zesjarige voor de buurkinderen komt aan bod, net als haar eerste schreden op het chansonpad voor de radio, en haar bijdrage aan het cabaret van Wim Sonneveld van 1940 tot 1959. Sonneveld was gek op Stuart - die zichzelf overigens had vernoemd naar Mary Stuart - omdat ze zowel gevoelige als komische nummers aankon. Toen zij in 1948 met kinderverlof ging, moest zij door twee zangeressen, Lia Dorana en Hetty Blok, worden vervangen.

De vele mooie plaatjes maken het boek tot een fijn bladerdocument, maar lekker leest het niet. De lange citaten zijn hoekig op elkaar gestapeld. In de vele en lange gesprekken die Paul Blom en Hilde Scholten met Conny Stuart hebben gevoerd, is het haar gelukt de afstand te bewaren waar zij als artiest al zo vermaard om was. Dit boek bewijst weer eens dat autorisatie niet altijd tot een goede biografie leidt.

Meer plezier valt te beleven aan de vier cd's in de Portret-reeks, die als de soundtrack bij het boek kan worden beschouwd. Samenstellers Hilde Scholten en Hubert Poell zijn er - zoals het de Portret-reeks betaamt - in geslaagd speciale opnamen boven water te krijgen. Radio-archieven werden doorgeploegd en oude opnamen opgepoetst en weer toegankelijk gemaakt. Van de 91 Stuart-opnamen zijn 34 niet eerder uitgegeven.

Zalig hoe haar deftige dictie contrasteert met de teksten van Schmidt, die soms tegen het scabreuze aanschuren. Hoe zij als een volleerd chansonnière kan meezwieren met de accordeon. Elk woord is verstaanbaar, elke stemwending levert het juiste effect op. Deze vier cd's zijn de best denkbare biografie die de liefhebber zich kan wensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden