Oerend hard op zijn doel af en niet meer loslaten

Politieke vriend én vijand noemen hem 'empathisch' en zelfs 'zachtaardig'. Maar Henk Kamp, die de woeste Groningers trotseerde, is bovenal een minister van de dossiers.

Het maken van keuzes vindt Henk Kamp (1952) geen last. Hij bloeit er juist van op. Het oplossen van bestuurlijke dilemma's ziet hij als de essentie van zijn opdracht: het dienen van het 'algemeen belang'. Zijn drijfveer is vuriger dan zijn steile optreden doet vermoeden. Maar vóór hij iets doet, wil hij alles weten.


Zijn Haagse carrière kwam laat op gang. Hij begon als fiscaal rechercheur bij de FIOD en was gemeenteraadslid en wethouder in het Gelderse Borculo. In 1994 werd hij lid van de Tweede Kamer voor de VVD. Voor hij op Economische Zaken kwam, was hij minister van VROM, Defensie en Sociale Zaken. Hij had het gezag om partijleider te worden, maar koos voor de rol van stuwende kracht achter Mark Rutte.


Als oudste van vier kinderen groeide hij op in Hengelo. Zijn ouders hadden een papiergroothandel. Op zijn twaalfde overleed zijn vader. Moeder Kamp leverde met werken en zorgen voor haar gezin een 'bovenmenselijke prestatie' vertelt Henk's jongere broer, Ton Kamp. 'Niet zeuren, gewoon aan de bak. Zo zat zij in elkaar.' De hele familie trouwens. 'Wij hebben nooit zitten kniezen.'


Na de dood van zijn vader moest Henk doordeweeks naar kostschool: de Paters Carmelieten in Oldenzaal. Een eigenzinnige puber, met lang haar en een brommer met een hoog stuur. Kritisch en altijd de eerste die de krant uit de bus pakte. Stellig in zijn overtuiging, maar nooit links. Al jong een liberaal met een drive voor het landsbelang. Bij de opleiding tot belastinginspecteur ontmoette hij zijn huidige kabinetscollega, Fred Teeven. Kamp is de afgelopen dertig jaar eigenlijk niet veranderd, volgens hem. 'Een eerlijke kerel die recht op zijn doel afgaat.' Als jonge FIOD-rechercheurs reden ze samen in een autootje door Gelderland om belastingfraudeurs van huis te halen. Teeven was de 'good cop', Kamp de 'bad cop'. Dóórvragen tot ze braken. 'Maatje' noemt Kamp Teeven nog altijd. Hij haalde hem in 2006 naar de VVD. Ze delen ook een passie: motorrijden.


Kostschooljaren

Het was niet uit enthousiasme voor unverfroren kapitalisme dat Kamp bij de VVD belandde. Eerder de opvatting dat mensen de dingen die ze zelf kunnen, niet op anderen moeten afschuiven. En dat wát de overheid doet, zorgvuldig moet gebeuren. Over zijn katholieke kostschooljaren heeft hij nooit klachten geuit. Wel is hij in die tijd van zijn geloof gevallen. Hoewel 'keurig katholiek opgevoed' en jarenlang trouw misdienaar, kwam hij tot de slotsom dat mensen het beste op zichzelf kunnen vertrouwen. 'Vrijheid en verantwoordelijkheid, dat is voor hem de kern', zegt Teeven. Kamp geeft graag het goede voorbeeld. Weinig mannen in Den Haag met zulke nette, gesteven overhemden als hij. Hij strijkt ze zelf, verklaarde hij ooit in Opzij. Zijn handen zijn altijd schoon en verzorgd. Hij drinkt niet, rookt niet en is al sinds zijn zeventiende bij dezelfde vrouw. Hij staat om zes uur op en werkt tot 's avonds laat.


Hoge machten moeten voldoen aan hoge eisen, vindt hij. Als overheden besluiten nemen, moeten ze die kunnen verdedigen. Niets laakbaarder in zijn ogen dan duikende gezagsdragers. De feiten goed op een rijtje zetten, ziet hij als zijn plicht. 'Hij houdt niet van emotioneel gekeutel', zegt zijn ex-collega in de Tweede Kamer, Femke Halsema. Ze is door hem vaak 'gepest' met haar emoties, zegt ze. Maar verwar zijn rechtlijnigheid niet met kilte. Politieke vriend én vijand noemen hem 'empathisch' en zelfs 'zachtaardig'. Halsema vocht met hem in de Kamer over verblijfsvergunningen. Maar de eerste die na haar bevalling voor haar deur stond, was Kamp. 'Met een enorm hobbelpaard.' Een 'gezellige maar gesloten man' noemt zij hem. 'Ondoorgrondelijk' wordt hij ook wel genoemd. Maar niemand lijkt te twijfelen aan zijn integriteit.


Als informatieverzamelaar maakt hij indruk. 'Onvoorstelbaar', is het volgens Marjanne Sint, ex-secretaris generaal van het ministerie van VROM, 'wat hij allemaal in dat hoofd kan proppen.' Ze herinnert zich hoe hij in zijn eerste dagen als minister de ambtenaren het hemd van het lijf vroeg. En dan alles steeds weer even samenvatten. Tijdens overleg in de Kamer maakt hij zelden aantekeningen, zegt PvdA-Kamerlid Jan Vos. 'En toch heeft hij alle feiten op een rijtje.' Net op Defensie, wees Kamp een bevelhebber van de luchtmacht op een foute optelsom in een dik dossier dat hij gekregen had. 'Hij had alles helemaal doorgeakkerd', zegt zijn toenmalige woordvoerder, Joop Veen.


Tegenwind

Zijn werkwijze past goed bij de krijgsmacht: Informatie vergaren, positie kiezen en dan volhouden. Ook bij tegenwind. Militairen vragen zich altijd één ding af: gaat de minister vóór ons staan? Al snel na Kamp's aantreden, in het voorjaar van 2003, kregen ze het antwoord. Na de inval in Irak werd bij een persconferentie van het Amerikaanse leger een Nederlandse militair gepresenteerd als lid van de aanvalscoalitie. Een rel dreigde, want Nederland gaf alleen politieke steun. 'Niemand wist hoe die man daar op dat podium kwam' , zegt Veen. 'Kamp ook niet. Maar het eerste dat hij zei was: 'hoe het ook zit, ik ben verantwoordelijk.''


Als hij aankwam bij een legeroefening, schudde hij altijd eerst de motoragenten de hand en dan pas de generaals. Met familie van omgekomen soldaten hield hij persoonlijk contact.


Hij stuurde een zware missie naar Afghanistan. Dat hij op Defensie en passant ook een keiharde bezuiniging doorvoerde, werd hem door de militaire vakbonden vergeven.


Kamp heeft vaak discussies maar is nooit boos. Collega's roemen zijn humor. Omdat Halsema schijnbaar zo'n fan was van de multiculturele samenleving, meldde hij dat hij in Afganistan een burka voor haar ging kopen. 'Hij was een van de weinigen die tijdens de strijd om het leiderschap van de VVD zowel met Mark Rutte als met Rita Verdonk overweg kon', zegt ex-campagneleider Boudewijn Revis. Met zijn nuchtere, typisch 'tukkerse' denktrant kan hij 'knalhard' zijn. Maar op politieke spelletjes wordt hij schijnbaar niet betrapt.


In 2009 vertrok Kamp een jaar naar de Antillen om Bonaire, Saba en Sint Eustatius tot nieuwe Nederlandse gemeenten om te vormen. Een majeure bestuurlijke operatie, waarbij onder andere een nieuwe belasting, euthanasie, abortus, het homohuwelijk en de dollar moesten worden ingevoerd. 'Hij heeft heel wat scheldkanonnades over zich heen gekregen', zegt zijn vroegere woordvoerder, Friso Fennema, die met hem meereisde, 'maar hij is altijd met iedereen on speaking terms gebleven.' Twee jaar later sloot hij als minister van Sociale Zaken met de vakbonden een akkoord over de pensioenen.


Met zijn rationele aanpak creeërt hij een professionele werkelijkheid die zijn vóór- en tegenstanders rust biedt. Zo krijgt hij veel voor elkaar. Maar die werkelijkheid, zegt Christen Unie-Kamerlid Carla Dik, is niet helemaal compleet. Hij vergeet volgens haar wel eens dat het in de economie 'niet alleen maar om de eurootjes' draait. Veertien onderzoeken liet hij uitvoeren voordat hij over de gasboringen in Groningen een besluit wilde nemen. Dat bewoners intussen slecht sliepen uit angst voor weer een beving, leek hij te negeren. 'Hij had gewoon achter de Groningers moeten gaan staan', zegt Dik. 'Natuurlijk moest hij een zakelijke afweging maken', zegt CDA-Kamerlid Agnes Mulder. Maar het gaat hier wel om mensen.' Volgens PvdA-Kamerlid Jan Vos loonde het wachten toch. Dankzij het nieuwe onderzoek is bekend geworden dat gerichte gasreductie op één plek (Loppersum) meer veiligheid oplevert dan reductie over de hele linie. Kamp's koelbloedigheid leidde tot een beter besluit, zegt hij.


Het is niet zo dat Kamp emoties niet begrijpt, beweert zijn broer Ton. 'Hij vindt alleen dat hij moet afwegen wat het belangrijkst is.' Gevoelens, hoe hevig ook, gaan bij Kamp niet per se voor. Hij heeft een 'old school-verantwoordelijkheidsbesef', zegt Vos. Toen hij hem vroeg of hij zich realiseerde dat in Groningen gewonden konden vallen, antwoordde hij: 'Wie gekozen is als volksvertegenwoordiger, moet die verantwoordelijkheid ook kunnen dragen.'


Lachje

Zijn rationaliteit is zijn kracht en soms zijn zwakte. Met feitelijke beweringen omarm je geen kiezers. Toen Kamp op basis van cijfers concludeerde dat de instroom van 'kansarmen' beperkt moest worden, kreeg hij niet de massale bijval die Fortuyn en Wilders later oogstten. Hij spreekt de taal van de gewone man, maar is geen populist. Hij houdt niet van sentiment en wil het dus ook niet bespelen. 'Hij kon gevoelloos overkomen', zegt Halsema. 'Als ik hem daar op aansprak, reageerde hij altijd met zo'n besmuikt lachje.' Dat lachje was ook te zien toen Jeroen Pauw hem twee jaar geleden op televisie confronteerde met beelden van carnavalvierende kabinetscollega's. Verlegen en een tikkeltje afkeurend. Hij houdt niet van de polonaise.


In een winkelstraat hoeven mensen niet per se met hem op de foto, maar zijn gelijk is vaak bewezen. Dat immigratie van kansarmen voor de samenleving ontwrichtende consequenties heeft, is inmiddels algemeen erkend. Toen het leiderschap van Mark Rutte binnen de VVD nog betwist werd, bleef Kamp herhalen dat hij het kon. In 2010 viel een kabinet over de missie in Uruzgan. Kamp had zich in 2007 al tegen verlenging van die missie uitgesproken.


Hij is een van de belangrijkste adviseurs van de premier. Bij sommigen wekt het verbazing dat hij zelf nooit partijleider is geworden. De ambitie had hij wel. In 2003 legde hij het af tegen sociaal-liberaal Jozias van Aartsen. Kamp's toenmalige woordvoerder, Joop Veen, zat drie jaar later bij hem in de auto. Het nieuws dat Van Aartsen was afgetreden, was net bekend geworden. Kamp werd als mogelijke kandidaat beschouwd. Hij deed volgens Veen wat hij altijd doet als hij een besluit moet nemen: informatie inwinnen. Hij belde met iedereen. Daarna staarde hij een tijdje uit het raam. Die avond was er fractievergadering. Binnen vijf minuten was het gebeurd. Kamp was geen kandidaat. Omdat militairen op het punt stonden om naar Afghanistan te gaan, vond hij dat hij Defensie niet in de steek kon laten. Dat was de officiële verklaring. De werkelijke reden ging dieper. Kamp was tot de slotsom gekomen dat Rutte een betere kandidaat was dan hij zelf.


CV

Henk Kamp


1952 Geboren te Hengelo


1972 Havo eindexamen


1972-1977 Stafmedewerker bij twee groothandels


1977-1980 Opleiding Belastingdienst


1980 - 1988 Rechercheur FIOD


1986- 1994 Wethouder Borculo en lid Provinciale Staten Gelderland


1994-2002 lid Tweede Kamer


2002 Minister van VROM. Vanaf december 2002 ook Defensie


2002-2007 Minister van Defensie


2006- 2008 Lid Tweede Kamer


2009-2010 Commissaris voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba


2010 Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid


2012 Minister van Economische Zaken


Henk Kamp is getrouwd en heeft twee kinderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden