Oekraïne wees Nederland op luchtafweer

Het wordt er voor het kabinet niet makkelijker op om de oppositie ervan te overtuigen dat er geen aanwijzingen waren dat het in juli 2014 boven Oost-Oekraïne onveilig was voor de burgerluchtvaart. In het paasweekeinde lekte het verslag uit van een diplomatieke briefing in Kiev op 14 juli 2014, drie dagen voor de crash van rampvlucht MH17.

Het nu toch uitgelekte verslag van de briefing bevestigt in strikte zin de lezing van het kabinet: het gevaar voor de burgerluchtvaart is niet expliciet gemeld.Beeld anp

Daar kreeg een Nederlandse diplomate expliciet te horen dat er zwaar luchtafweergeschut in het gebied aanwezig was.

Het VPRO-radioprogramma Argos publiceerde zaterdag het verslag, dat het kabinet tot nu toe naar buiten weigerde te brengen. Op de dag van de briefing werd een vliegtuig van het Oekraïense leger, een Antonov-26, boven Oost-Oekraïne neergeschoten. Het vloog op een hoogte van ruim 6 kilometer. De aanwezige plaatsvervangend chef van de Nederlandse ambassade in Kiev schrijft in haar verslag van die bijeenkomst dat Oekraïne meldde dat het toestel op die hoogte alleen kon zijn neergehaald met Russisch materieel, 'aangezien de separatisten zelf niet over dit soort antiaircraftwapens beschikken'.

De oppositie in de Tweede Kamer - CDA, D66 en VoorNederland voorop - voelt zich daarmee gesterkt in het vermoeden dat het kabinet in juli alerter had kunnen reageren op de toenemende dreiging boven het oorlogsgebied. Kritische Kamerleden menen dat op z'n minst de KLM - partner in vlucht MH17 - gewaarschuwd had moeten worden.

Geen aanwijzingen

Het kabinet houdt sinds de crash vol dat er geen aanwijzingen waren dat ook de burgerluchtvaart, die op grotere hoogte vliegt, gevaar liep. De ministers Koenders van Buitenlandse Zaken en Opstelten (toen nog minister van Veiligheid) bevestigden in februari aan de Kamer dat Oekraïne op 14 juli waarschuwde voor zwaar luchtafweergeschut in het gebied. Maar ze zeiden ook dat daaruit niet de conclusie kon worden getrokken dat het voor gewone verkeersvliegtuigen eveneens gevaarlijk was. 'Er is als zodanig verder niet gesproken over de dreiging voor de burgerluchtvaart in het luchtruim', aldus Opstelten. 'Verder is er geen enkele bijeenkomst geweest waarin Oost-Oekraïne en het luchtruim voor de burgerluchtvaart aan de orde zijn geweest. Niemand heeft dat aan de orde gesteld.' Ook premier Rutte ontkende in januari nog uitdrukkelijk dat het kabinet enig gevaar had kunnen vermoeden.

Het kabinet wilde het verslag van de briefing niet naar de Tweede Kamer sturen omdat het ging om vertrouwelijk diplomatiek overleg, waarbij vertegenwoordigers van meer nationaliteiten aanwezig waren. Minister Koenders vreest dat andere landen informatie voor Nederland gaan weghouden als het kabinet niet langer de garantie biedt dat het diplomatiek verkeer geheim blijft.

Impliciete boodschap

Het nu toch uitgelekte verslag van de briefing bevestigt in strikte zin de lezing van het kabinet: het gevaar voor de burgerluchtvaart is niet expliciet gemeld. De oppositie vindt de impliciete boodschap van de Oekraïense autoriteiten - dat er zwaar luchtafweergeschut ter plekke was - echter duidelijk genoeg en wil nog deze week met het kabinet in debat om nogmaals te vragen waarom daar destijds niet op is gereageerd. D66 en CDA betogen al langer dat het erop lijkt dat het kabinet een inschattingsfout heeft gemaakt. Ook vragen de partijen zich af waarom Oekraïne zelf op 14 juli niet besloot het luchtruim volledig te sluiten. Zij wijzen erop dat er meer signalen waren: al op 30 juni waarschuwde de Amerikaanse NAVO-bevelhebber Breedlove tijdens een persconferentie dat Russen de separatisten in Oekraïne trainden in het gebruik van geavanceerde raketsystemen om vliegtuigen neer te halen.

Ter verdediging wijst minister Koenders erop dat de briefing van 14 juli ook in andere betrokken landen niet tot actie leidde. Het is de vraag of dat klopt. Uit een analyse die de NOS maakte van het vliegverkeer bleek afgelopen weekeinde dat de Amerikaanse maatschappij United Airlines vanaf 14 juli een andere route koos. De maatschappij wil echter geen toelichting geven op dat besluit. Andere maatschappijen veranderden na 14 juli niet van koers.

Bezoekers van een militaire expositie kijken naar een Russisch BUK-raketsysteem in St. Petersburg.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden