reconstructie Trump-kamp

Oekraïne-gate en de hosselaars van het Witte Huis

De Amerikaanse president Trump luistert naar zijn buitenlandminister Mike Pompeo die iets in zijn oor fluistert. Beeld AFP

 In de strijd om het Witte Huis, volgend jaar zijn er verkiezingen, wordt een vuig spel gespeeld. Uit onthullingen blijkt dat vanuit het Trump-kamp een geregisseerde actie gaande is om de Democratische kandidaat Joe Biden zwart te maken. Het is een web van machthebbers en fixers. En het speelt zich af in Oekraïne. 

Nadat de Amerikaanse president ­Donald Trump ergens in de loop van vorig jaar het idee had gekregen dat er iets te halen viel in ­Oekraïne, namelijk schadelijke informatie over zijn politieke rivalen, ging een netwerk van conservatieve ritselaars daarnaar op zoek. Daarbij vergaten ze ook zichzelf niet: zakelijk en politiek gehossel gingen hand in hand.

Uit nieuwe onthullingen van afgelopen dagen doemt een trans-Atlantisch steekspel op van ontmoetingen, telefoontjes, offertes en transacties.

Rudy Giuliani, de oud-burgemeester van New York en de persoonlijke advocaat van Trump, vormde de spil in het web: zijn Oekraïense zoektocht naar (des)informatie die zijn cliënt zou kunnen helpen, leidde uiteindelijk tot het impeachment-onderzoek. The New York Times en The Washington Post meldden woensdag dat hij daarbij ook joeg op ­financieel gewin.

Een van dingen die hij verkocht, was toegang tot de Amerikaanse minister van Justitie, William Barr, zo verklaarden Oekraïense ‘klanten’ van Giuliani. De deal: als zij betaalden én met interessante verdachtmakingen aan het adres van Biden kwamen, kon Giuliani deuren voor hen openen op het Amerikaanse ministerie van Justitie – waar de Oekraïners om diverse redenen op ­audiëntie wilden komen.

Daarbij schoof Giuliani een advocatenechtpaar naar voren die een en ander zouden kunnen regelen. Dit stel, Victoria Toensing en Joseph diGenova, is al sinds de jaren tachtig bevriend met Barr. Ze zijn tevens stamgasten in de studio’s van het rechtse Fox News.

Een van de Oekraïense doelwitten van Giuliani was toenmalig hoofdaanklager Joeri Lutsenko, die begin dit jaar graag met de Amerikaanse minister van Justitie wilde praten over een zwartgeldstroom uit ­Oekraïne naar Amerikaanse banken. Lutsenko kreeg te horen dat hij alleen een ontmoeting kon krijgen als hij door Giuliani voorgestelde lobbyisten in de arm nam. ‘Ik zei: ik ben de hoofdaanklager van ­Oekraïne en ­betaal geen cent’, vertelde Lutsenko deze maand tegen de krant Ukrainska Pravda.

Maar een andere deal lukte wel. De Oekraïense oligarch Dmitri Firtash, die van corruptie wordt verdacht en die op het punt staat aan de VS te worden uitgeleverd, betaalde Toensing en diGenova 1,2 miljoen dollar (1,1 miljoen euro) om bij Barr tegen zijn uitlevering te pleiten. De ontmoeting vond plaats in augustus.

De tegenprestatie kwam niet lang daarna. Firtash zelf had geen heel bruikbare informatie over Biden voor Giuliani, maar begin september druppelde er ineens een document uit zijn rechtszaak naar buiten dat voor Giuliani veelbetekenend was. Het was een bij een notaris in Kiev afgelegde verklaring waarin Viktor Shokin, de onder druk van Joe Biden ontslagen voormalig hoofdaanklager in Oekraïne, Joe Biden zwart maakte. Dat deed hij zonder bewijs, maar zo’n rechtbankstuk was precies het soort bewijs waarnaar Giuliani al een jaar op zoek was.

Het com­pro­mit­terende document

Wat gebeurde er daarna met dat ­document? Het belandde bij de conservatieve journalist John Solomon, die al eerder complotterige stukken had geschreven over de rol van Biden, Barack Obama en George Soros in ­Oekraïne. Solomon schreef een artikel over de verklaring van Shokin, waarna Giuliani met het document ging wapperen, de Republikeinen in de impeachmentcommissie naar ­Solomons verhalen verwezen (Zie je wel! Er is iets!) en het document in ­Republikeinse verkiezingsspotjes opdook.

Solomon stuurde het concept van zijn artikelen overigens eerst naar zijn advocaten: Toensing & diGenova, tevens de advocaten van Firtash. Het is een kleine wereld.

Solomon, wiens artikelen na enkele fouten (onder meer over het uraniumschandaal van Clinton) door zijn werkgever The Hill tot ‘opinie’ werden gedegradeerd en die inmiddels bij het blad vertrokken is (The Hill onderzoekt nu al zijn stukken), werkt nu als commentator voor Fox News.

De fixer

Wie in elk onderdeel van deze operatie opduikt, is Lev Parnas, de Amerikaans-Oekraïense fixer die voor Giuliani de contacten legde met de mogelijke bronnen in Oekraïne, en bijvoorbeeld ook 200 duizend dollar tipgeld kreeg van de 1,2 miljoen die Firtash moest betalen voor zijn verzoek aan Barr. Parnas werd in oktober gearresteerd toen hij met zijn kompaan Igor Fruman op het vliegtuig naar Wenen wilde stappen. Hij is aangeklaagd voor illegale campagnebijdragen aan Republikeinse politici. Sindsdien zegt Trump, die Parnas minimaal tien keer heeft ontmoet, dat hij de donateur en regelneef niet kent. Dat heeft kwaad bloed gezegd bij Parnas, die nu graag voor de impeachmentcommissie wil getuigen. Hij heeft inmiddels al filmpjes, foto’s en documenten overgedragen.

Parnas heeft mogelijk saillante informatie over de ritselaars die hij hielp met ritselen. Zo vertelde een van zijn advocaten aan CNN en The Daily Beast dat Parnas lid was van een ‘team’ dat een paar keer per week bij elkaar kwam in een afgescheiden deel van een restaurant in het Trump International Hotel in Washington. Die groep bestond verder uit Giuliani, Solomon, Toensing en diGenova – de bekende namen. ­Solomon heeft de bijeenkomsten tegen CNN bevestigd, maar zegt dat de groep geen team was: de connecties waren ‘eerder organisch’, zo zei hij.

De reis naar Europa

Ook Derek Harvey, een medewerker van Devin Nunes, de aanvoerder van de Republikeinen in de impeachmentcommissie, zou soms bij het overleg aanwezig zijn geweest. Bovendien, zo heeft de advocaat gezegd, zou Nunes zelf in december 2018 met een paar ­medewerkers naar Wenen zijn afgereisd om met Shokin te spreken, de ­Oekraïense oud-aanklager die Biden wilde besmeuren. Dat zou betekenen dat Nunes zelf betrokken is bij de zaak die hij als Congreslid moet onderzoeken.

Nunes heeft gezegd dat die aantijgingen ‘schandalig’ zijn en ‘fake’, en heeft rechtszaken (allemaal laster!) aangekondigd tegen CNN en The Daily Beast. Maar hij ontkent niet. Hij wil geen vragen beantwoorden over het doel van zijn reis naar Europa ­vorig jaar – waarvan de onkosten­declaratie is vastgelegd in de administratie van het Huis van Afgevaardigden (63 duizend dollar, voor vier ­dagen voor vier personen). Shokin ontkent wel dat hij Nunes heeft ontmoet.

En Trump

Trump, die zelfs in zijn telefoongesprek met zijn Oekraïense collega ­Volodymir Zelenski in juli drie keer zei dat Giuliani zijn man was, ­probeerde zich dinsdag van het ­Oekraïense geritsel te distantiëren door te zeggen dat Giuliani op eigen houtje handelde. ‘Rudy zag waarschijnlijk iets, maar Rudy werkt ook voor andere mensen, begrijp je?’ Wat deed hij dan in Oekraïne? Trump: ‘Dat moet je aan Rudy vragen.’

VS: Regering-Trump

Donald Trump

President en liefhebber van complottheorieën. Zei vorige week op Fox News nog steeds te geloven dat de gehackte server van de Democraten in Oekraïne is verstopt – als bewijs dat Oekraïne erachter zit, en niet de Russen. Dat was een van de dingen die hij van de Oekraïense president Zelenski wilde horen.

William Barr

Minister van Justitie die regelmatig in de marges van het impeachmentonderzoek opduikt. Is ervan overtuigd dat de president juridisch gezien niets verkeerd kan doen. En hij dus ook niet.

Mike Pompeo

Minister van Buitenlandse Zaken die goed op de hoogte was van wat Giuliani en Parnas uitspookten. Offerde zijn ambassadeur Marie Yovanovitch zonder met ogen te knipperen. Gaat vragen daarover steevast uit de weg door te zeggen dat hij belangrijker dingen te doen heeft.

De fixers

Rudy Giuliani

Oud-burgemeester van New York en persoonlijke klusjesman (‘advocaat’) van president Trump. Leider van zoektocht in Oekraïne naar (des)informatie over Biden en Oekraïense hulp aan Democraten bij verkiezingen van 2016. Wordt onderzocht door het OM, omdat hij mogelijk buitenlandse belangen behartigde toen hij Trump aanbeval de Amerikaanse ambassadeur in Kiev te ontslaan.

Lev Parnas en Igor Fruman

Investeerder-oplichter uit Brooklyn. Scheerde jaren langs de rand van de wet, tot hij werd opgepakt wegens illegale campagnebijdragen aan de Republikeinen. Legde met kompaan Igor Fruman alle contacten (inclusief vertaalwerk) tussen kamp-Giuliani en Oekraïners. Wil tegen zijn goede kennis Trump getuigen, nu die zegt hem niet meer te kennen.

Victoria Toensing en Joe diGenova

Advocatenechtpaar dat al decennia goedbetaald de rechtse zaak dient. Vaker op tv dan in de rechtbank, waar ze bijvoorbeeld zeggen dat de alomtegenwoordige Jood George Soros ‘een groot deel van de Amerikaanse diplomatieke dienst aanstuurt’. Vertegenwoordigen alles en iedereen in Oekraïne-gate. Verdienden onder meer geld met het verkopen van toegang tot hun goede vriend, minister Barr van justitie.

John Solomon

Journalist die serieuze carrière had bij AP en Washington Post, maar pas bekend werd met invloedrijke tendentieuze stukken bij The Hill. Aan hem doorgespeelde Oekraïne-verhalen werden vaak geciteerd door Republikeinse verdedigers van Trump in impeachmentcommissie. Is inmiddels weg bij The Hill, dat al zijn artikelen tegen het licht houdt. Nu commentator bij Fox News.

Devin Nunes

Republikeins hoofdman van de Inlichtingencommissie in het Huis van Afgevaardigden. Belangrijke steunpilaar van Trump. Grote vraag: is hij (zelf, of via stafmedewerker Derek Harvey) betrokken geweest bij de jacht op vuiligheid over Joe Biden, de zaak die hij zelf onderzoekt?

Oekraïne

Viktor Shokin

Oud-aanklager in Oekraïne. In 2016 ontslagen op aandringen van onder anderen vice-president Joe Biden, omdat hij te weinig aan corruptie deed. Giuliani benaderde hem in de hoop dat hij informatie had over de rol van Oekraïne in de Amerikaanse verkiezingen van 2016, maar kreeg van Shokin verdachtmakingen aan het adres van Biden. Nunes is mogelijk ook bij hem langs geweest.

Joeri Lutsenko

Opvolger van Shokin als hoofdaanklager van Oekraïne. Werd door Giuliani benaderd om onderzoek naar Biden te starten. Toen hij in contact wilde komen met de Amerikaanse minister van Justitie Barr, zei Giuliani dat hij daarvoor een bevriend advocatenechtpaar moest betalen.

Dmitri Firtash

Oekraïense rijkaard met duistere banden. Wordt door de VS gezocht wegens 18 miljoen dollar aan steekpenningen aan India om te mogen graven naar titanium (voor Boeing). Probeerde uitlevering aan VS te voorkomen door geld te betalen aan Amerikaans advocatenechtpaar met connecties naar Barr, en door zijn rechtszaak te (laten) gebruiken als doorgeefluik voor schadelijke informatie over Joe Biden.

Waarom de Republikeinen Trump blijven steunen

Zelfs Republikeinen die zich onafhankelijk van Trump opstelden, scharen zich achter hem nu de presidentsverkiezingen naderen. En toch zijn er eenlingen die het tegen hem durven op te nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden