nieuws

Oekraïense regeringsleden leggen functie neer na pijnlijke beschuldigingen van corruptie

Meerdere leden van de Oekraïense regering en enkele hoge ambtenaren hebben hun functies neergelegd vanwege vermeende corruptie. Hun aftreden komt nadat president Zelensky aankondigde stevig te zullen optreden tegen de meest serieuze beschuldigingen van corruptie sinds het begin van de oorlog.

Maarten Albers
De in opspraak geraakte Oekraïense minister van Defensie Oleksi Reznikov (midden) schudt de hand van secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de Navo (rechts) tijdens de militaire top in Ramstein.   Beeld Getty Images
De in opspraak geraakte Oekraïense minister van Defensie Oleksi Reznikov (midden) schudt de hand van secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de Navo (rechts) tijdens de militaire top in Ramstein.Beeld Getty Images

De beschuldigingen zijn pijnlijk voor de regering van Zelensky, omdat westerse financiële steun de Oekraïense staat op de been houdt. De internationale partners van Oekraïne hebben dat geld tot nu toe grotendeels zonder voorwaarden verstrekt, maar dat zou kunnen veranderen als inderdaad blijkt dat regeringsleden en hoge ambtenaren er financieel van profiteren.

De meest explosieve beschuldiging betreft het ministerie van Defensie. Dat zou volgens een publicatie op nieuwssite ZN.ua een cateringcontract hebben gesloten voor militaire eenheden in zes provincies, ver van het front, ter waarde van ruim 320 miljoen euro. Uit het contract blijkt dat het ministerie voor veel populaire producten twee tot drie keer zoveel betaalt als in de supermarkt. Zo kost een ei omgerekend 42 eurocent, tegenover 17 cent in de supermarkt. Ook voor kippenvlees en diverse soorten groenten telt het ministerie aanzienlijk meer neer dan gebruikelijk.

Het bedrijf waar het ministerie het contract mee sloot werd in 2021 op de vingers getikt door de belastingdienst omdat het had verzuimd aangifte te doen, en werd het in 2019 beschuldigd van het inleveren van een vervalst document bij een aanbestedingsprocedure. De oprichter en huidige directeur van de onderneming zijn voormalige ambtenaren van het ministerie van Defensie.

Eieren per 100 gram

Het artikel wijst naar de Oekraïense minister van Defensie Oleksi Reznikov als eindverantwoordelijke. Hij ontkende de aantijgingen maandag, en stelde dat de auteur van het artikel de contracten niet goed had begrepen. De kosten van transport en bereiding van het eten zouden zijn inbegrepen in de prijs. Eieren koopt het leger volgens Reznikov niet voor 42 cent per stuk, maar per 100 gram. Hij beweerde dat zulke ‘technische fouten’ inmiddels waren gecorrigeerd en dreigde met juridische stappen tegen degene die de conceptovereenkomst naar de media had gelekt.

Toch werd Reznikovs onderminister Vjatsjeslav Sjapovalov, verantwoordelijk voor de inkoopcontracten van het ministerie, dinsdagochtend ontslagen. Het Oekraïense anticorruptiebureau NABOe was naar eigen zeggen al voor publicatie van de beschuldigingen een onderzoek begonnen naar de deal.

NABOe bracht zelf zondag het nieuws naar buiten over een andere opzienbarende corruptiezaak. Vasyl Lozinsky, onderminister van Infrastructuur, werd op heterdaad betrapt toen hij een steekpenning van ruim 360 duizend euro ontving. In ruil daarvoor zou hij zijn handtekening hebben gezet onder een inkoopcontract voor apparatuur voor het Oekraïense elektriciteitsnet. In totaal zouden Lozinsky en andere ambtenaren een bedrag van 7 miljoen euro onder elkaar hebben verdeeld. Lozinsky werd onmiddellijk ontslagen.

Villa met korting

Een derde corruptiezaak kwam maandag aan het licht dankzij een onthulling van van nieuwssite Oekrajinska Pravda. Pavlo Chalimon, vice-fractievoorzitter van Zelensky’s partij Dienaar van het Volk in het Oekraïense parlement, zou afgelopen zomer met een aanzienlijke korting een villa hebben gekocht in het centrum van Kyiv. Hoewel hij er volgens de nieuwssite zelf in woont, staat het geregistreerd op een andere naam, mogelijk om de aankoop te verbergen. Chalimon werd dezelfde dag nog uit zijn partijfunctie ontheven.

De fractievoorzitter van zijn partij, David Arachamia, waarschuwde dat er dit voorjaar arrestaties zullen volgen vanwege corruptie. ‘Sommige mensen zijn gek geworden en plunderen zonder angst of schuldgevoel’, schreef hij maandag op Telegram. ‘Als het niet op de menselijke manier gaat, dan zal het volgens de krijgswet gaan.’

Zelensky zelf kondigde grootscheepse personeelswisselingen aan, zowel op regeringsniveau als in de lagen daaronder. Dinsdagochtend kwam het eerste concrete nieuws daarover met het vertrek van Sjapovalov en Kyrylo Tymosjenko, een hoge adviseur van Zelensky. Oekraïense media beschuldigen die laatste ervan dat hij dure regeringsauto’s voor privégebruik in zou zetten.

Vakantie in Spanje

Ook de plaatsvervangend hoofdaanklager Oleksi Symonenko werd dinsdag ontslagen. Hij zou tijdens de jaarwisseling op vakantie zijn geweest in Spanje, met de auto van een van belastingontduiking verdachte zakenman. Als reactie op het nieuws zijn alle niet-werkgerelateerde buitenlandse reizen van hoge functionarissen verboden. Later kondigde de Oekraïense regering het ontslag aan van nog eens drie onderministers en twee onderdirecteuren, en het aftreden van vijf provinciebestuurders.

De beschuldigingen kunnen naast Zelensky’s internationale reputatie ook zijn populariteit binnen Oekraïne schaden. Hij kwam in 2019 aan de macht met de belofte om een einde te maken aan corruptie, maar lag tot de Russische inval vorig jaar juist onder vuur omdat hij corrupte bestuurders niet hard genoeg aanpakte.

Sindsdien was de boodschap aan regeringsfunctionarissen op alle niveaus volgens Arachamia ‘richt je op de oorlog, help de slachtoffers, verminder de bureaucratie en stop met het doen van dubieuze zaken’. Lang leek men zich daaraan te houden. Dat Oekraïense media vooral aandacht hadden voor de oorlog, en weinig voor andere zaken, hielp mee om het beeld te creëren van een land dat corruptie achter zich had gelaten.

Voorwaarde voor EU

De recente onthullingen zijn het bewijs dat dat nog niet het geval is. Zelensky’s regering treuzelt bovendien al maanden met het aanstellen van een nieuwe directeur van NABOe. De benoeming van een politiek neutrale NABOe-directeur is een van de belangrijkste wensen van Oekraïne’s westerse partners, en een harde voorwaarde voor de zo gewilde toetreding tot de Europese Unie.

De termijn van de vorige directeur liep echter al af in april vorig jaar. Sindsdien beschuldigen anticorruptie-ngo’s Zelensky ervan dat hij het benoemingsproces frustreert en tornt aan de politieke onafhankelijkheid van NABOe. Zijn partij heeft die pogingen inmiddels gestaakt, en premier Denys Sjmyhal zal naar eigen zeggen deze maand een nieuwe NABOe-directeur benoemen.

Ontslagen

Vasyl Lozinsky, onderminister van Gemeenten, Provincies en Infrastructuur

Vjatsjeslav Sjapovalov, onderminister van Defensie

Vitaly Moezytsjenka, onderminister van Sociaal Beleid

Ivan Loekerja, onderminister van Gemeenten, Provincies en Infrastructuur

Vjatsjeslav Negoda, onderminister van Gemeenten, Provincies en Infrastructuur

Anatoli Ivankevitsj, plaatsvervangend directeur van de staatsdienst voor zee-, binnen- en scheepvaart

Viktor Vysjnjov, plaatsvervangend directeur van de staatsdienst voor zee-, binnen- en scheepvaart

Oleksi Symonenko, plaatsvervangend procureur-generaal

Afgetreden

Kyrylo Tymosjenko, plaatsvervangend chef-staf van de Oekraïense president verantwoordelijk voor infrastructuur en regiobeleid

Valentin Reznitsjenko, regiohoofd van de provincie Dnipropetrovsk

Oleksandr Staroech, regiohoofd van de provincie Zaporizja

Oleksi Koeleba, regiohoofd van de provincie Kyiv

Dmytro Zjyvytsky, regiohoofd van de provincie Soemy

Jaroslav Janoesjevitsj, regiohoofd van de provincie Cherson

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden