Reportage

Oekraïense muzikanten spelen voor wapens: ‘De muziek is niet veranderd, de waarde ervan wel’

Donderdag geven Oekraïense muzikanten een benefietconcert voor hun thuisland. Al kan niet iedereen die dat wil meespelen, zo staat organisator Tetjana Voronova zonder haar man op het podium: ‘Hij heeft zijn fluit verruild voor een wapen.’

Tom Vennink
Het symfonieorkest van Kyiv gaf eerder al een concert op het Maidan-plein in Kyiv.  Beeld AFP
Het symfonieorkest van Kyiv gaf eerder al een concert op het Maidan-plein in Kyiv.Beeld AFP

Op papier wordt het concert gegeven door het filharmonisch orkest van de provinciestad Tsjernivtsi. Maar het orkest zit donderdag vol nieuwe namen. Ze komen uit Charkiv, Kyiv, Marioepol en andere Oekraïense plaatsen waarvan de namen sinds vorige maand rillingen opwekken.

‘Je zou kunnen zeggen dat dit concert gegeven wordt door de hele muziekgemeenschap van Oekraïne’, zegt Tetjana Voronova. Zij organiseert Concert for the Whole World, een optreden in Tsjernivtsi van lokale muzikanten samen met muzikanten die naar de zuidwestelijke stad zijn gevlucht. Tussen de stukken door vertellen gevluchte leden van het orkest hun verhalen. De opbrengsten van het concert, dat online wordt uitgezonden, gaan naar hulporganisaties en het Oekraïense leger.

Kijk hieronder rechtstreeks naar Concert for the Whole World

‘We spelen voor munitie’, vertelt Voronova enkele uren voor het concert via een videoverbinding uit Tsjernivtsi. ‘Ons leger moet zo snel mogelijk worden bevoorraad.’

Door heel Oekraïne treden kunstenaars op om geld voor wapens in te zamelen of voor geestelijke ondersteuning. Gevluchte balletdansers namen in het operahuis van Lviv een video op waarin ze de Navo oproepen op een no-flyzone in te stellen boven hun land. Het symfonieorkest van Kyiv gaf ‘een concert voor vrede’ op het centrale Maidanplein. De bekendste dichter van Oekraïne, Serhij Zjadan, trad op in de metro van Charkiv, waar inwoners al weken schuilen voor bombardementen. ‘Ik heb nog nooit zo’n eerlijk applaus gehoord’, zei Zjadan na afloop.

Sommige kunstenaars ondersteunen militairen. De Kyivse rockbank Bez Obmezhen speelde deze week in een bunker van de hoofdstad voor een groep soldaten. Ook van de partij: acteurs van Kvartal 95, het productiehuis dat president Zelenski oprichtte toen hij nog acteur was.

Massale steunbetuigingen

Maar niet alle kunstenaars kunnen meedoen. Neem de echtgenoot van Voronova, een fluitspeler. ‘Hij heeft zijn fluit verruild voor een wapen’, zegt Voronova. ‘Hij is nu in Irpin.’ Haar ogen lopen vol.

Ook leden van de Oekraïense rockband Antytila zijn nu soldaten. De zanger van de band Boombox raakte bij gevechten rondom Kyiv gewond. Hij bedankte fans voor massale steunbetuigingen en zei alweer op weg te zijn naar het front. ‘Mijn herstel duurt geen dagen, maar minuten.’

Voronova wilde zelf ook het leger in, maar voelde zich gedwongen om haar kinderen in veiligheid te brengen. ‘Niemand kan kinderen beter beschermen dan een moeder. Het is mijn plicht om nu bij hen te zijn, hoe veel haat ik ook voel jegens de vijandige soldaten die gekomen zijn om ons te doden.’

Ze vluchtte uit Bovary, een voorstad van Kyiv die in het begin van de oorlog hevig onder vuur werd genomen door het Russische leger. Na een slapeloze nacht in een schuilkelder wurmde ze zichzelf en haar twee kinderen in een volle trein naar het zuidwesten. Tsjernivtsi, de stad waar ze terechtkwam, bleek een smeltkroes van gevluchte kunstenaars.

Zelfde muziek, andere waarde

Dmytro Morozov, de dirigent bij het concert van donderdagavond, komt uit Charkiv, de stad in het noordoosten die zwaar gebombardeerd wordt. ‘Toen we de bombardementen begonnen, ben ik meteen vertrokken’, zegt Morozov, in vredestijd de dirigent van de Nationale Opera in Charkiv. Een orkest dirigeren voelt anders door de oorlog, vertelt hij. ‘De muziek is niet veranderd, maar de waarde ervan wel.’

De muzikanten voelen zich gesterkt door benefietconcerten in het buitenland. Een concert in Birmingham, met optredens van wereldberoemde artiesten, onder wie Ed Sheeran en Camila Cabello, trok afgelopen dinsdag miljoenen kijkers en bracht 14 miljoen euro op aan humanitaire noodhulp.

‘We spelen voor vrijheid’, zegt Voronova. Naast geldinzameling hoopt ze met het concert de Oekraïense cultuur te laten zien aan buitenlanders. ‘De Oekraïense en Russische cultuur zijn in de geschiedenis vaak gezien als een collectieve cultuur, maar dat is onterecht. De Oekraïense componist Mykola Lysenko componeerde in dezelfde jaren als Pjotr Tsjaikovski, maar had een ander publiek.’

Ze hoopt dat meer Russische kunstenaars zich zullen uitspreken tegen de oorlog en zullen weigeren op te treden in Rusland. Een groeiend aantal Russische kunstenaars heeft zich wel uitgesproken, ondanks Russische wetten die kritiek op de invasie bestraffen met een geldboete of opsluiting. Olga Smirnova, prima ballerina bij het prestigieuze Bolsjojballet in Moskou, vertrok wegens haar afkeer van de invasie naar het Nationale Ballet in Amsterdam. De muziekregisseur van het Bolsjoj nam ontslag. Populaire rappers demonstreerden tegen de oorlog. Maar de meeste artiesten houden zich stil of zeggen geen mening over de oorlog te hebben.

‘Ze doen niet genoeg’, zegt Voronova. ‘Hoe kunnen ze waardering vragen voor de Russische cultuur terwijl Russen onze cultuur vernietigen?’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden