Reportage

Oeganda gaat nuchter om met dodelijke ziektes

Het Oost-Afrikaanse Oeganda reageert alert op uitbraken van ziekten. Dankzij eigen onderzoek.

Nancy Paye, 20 jaar. Beeld Getty

De bewaking bij de gebouwen van het CDC Oeganda in Entebbe is een paar jaar geleden verscherpt. Voor de glazen ramen zijn stalen vensterstaven geplaatst. 'We willen natuurlijk niet dat een terrorist binnenkomt en een virus steelt', zegt de Amerikaanse epidemioloog Trevor Shoemaker.

CDC is de afkorting voor het Centre for Diseases Control and Prevention in de Verenigde Staten. De huidige baas van deze publieke gezondheidsdienst, Tom Frieden, ligt in eigen land onder vuur nu de dodelijke ebola-ziekte ook daar is vastgesteld. Maar in Oeganda, waar het CDC sinds 1991 werkt, heeft de dienst een sterke reputatie.

Bijvoorbeeld door het onderzoek dat de medewerkers doen op het gebied van virusziektes als ebola, marburg en Riftvalleikoorts.

Alle vijf gefotografeerde Liberianen overwonnen ebola.

Anthony (46) en Bendu Naileh (34) Beeld Getty Images

Culturele taboes

Aan een vaccin of medicijn voor ebola wordt hier niet gewerkt. Daarvoor is het laboratorium te klein en zijn de financiële middelen ontoereikend. Toch speelt het CDC Oeganda een belangrijke rol in het bestrijden van de ziekte. Die zit hem vooral in de snelheid waarmee op een nieuwe uitbraak van een ziekte kan worden gereageerd.

Shoemaker was een paar maanden geleden in Sierra Leone, een van de drie landen in West-Afrika die het zwaarst door ebola zijn getroffen. 'Bij de eerste mensen die daar ziek werden, dacht men niet aan ebola. Toen duidelijk werd dat het dit wél was, liepen medisch deskundigen op tegen culturele taboes. Mensen wilden niet naar een dokter, maar bezochten liever een traditionele genezer. De angst en de stigma's rond de ziekte waren enorm.'

In het Oost-Afrikaanse Oeganda geldt een heel ander verhaal. Het CDC heeft een monitoringssysteem opgezet dat heel het land dekt. Binnen maximaal twee dagen zijn de uitslagen van een test bekend en kan het medisch protocol in werking treden. De Oegandese bevolking is door voorlichting ook zelf alerter geworden, treedt sneller preventief op, en gaat nuchterder met ziektes als ebola om.

Dat alles is in een jaar of vijf tot stand gekomen. 'Ik denk dat wij andere landen in Afrika laten zien hoe belangrijk het is om een gezondheidszorgsysteem op te zetten dat effectief is', zegt Steven Balinandi, een Oegandese collega van Trevor Shoemaker.

Veel hoeft dat niet eens te kosten, meent Shoemaker. 'Het gaat er niet om dat je heel veel middelen hebt; het gaat erom dat je die middelen goed besteedt. Het monitoringssysteem dat we hebben opgezet, maakt het mogelijk een uitbraak van ebola snel te onderkennen en daarom ook snel de kop in te drukken.'

Abrahim Quota, 5 jaar Beeld Getty Images

Infrastructuur

Het is de bedoeling om het model in andere Afrikaanse landen in werking te brengen. Het CDC Oeganda denkt vooral aan Liberia, Sierra Leone en Guinee, de drie landen in West-Afrika die door ebola zwaar zijn geraakt.

Voor de ebola-hulp aan West-Afrika is veel geld vrijgemaakt. 'West-Afrika zal de komende tijd miljoenen krijgen', zegt Shoemaker. 'Het is belangrijk dat bij het besteden ervan niet alle aandacht naar ebola gaat. Het gaat er ook om een deugdelijke infrastructuur voor de gezondheidszorg op te zetten. Om middelen vrij te maken voor onderwijs en voorlichting aan de bevolking. En om zelf snel te kunnen testen.'

En niet alleen op ebola. In Oeganda is onlangs iemand overleden aan marburg, een ziekte die aan ebola verwant is en waarvoor ook geen vaccin of medicijn bestaat. In dit geval was het CDC Oeganda er opnieuw snel bij, en riep president Yoweri Museveni de bevolking op alert te zijn. Een nieuwe epidemie lijkt zo in de kiem gesmoord.

Emanuel Jolo, 19 jaar Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.