Oef! 4,5 procent - een catastrofe

Voor het eerst in meer dan zestig jaar zijn de liberalen niet vertegenwoordigd in de Bondsdag. Het 'bitterste uur van onze partij'. Hoe kon het zo misgaan?

BERLIJN - 'Oef'. Dat is het enige woord dat aan Gerhard Schorr ontsnapt als hij de eerste prognoses voor zijn partij op het grote scherm in de congreszaal ziet verschijnen. Het klinkt alsof hij een dreun in zijn maagstreek heeft gekregen. En dan nog een keer: 'Oef'. Twee cijfers worden er gegeven, 4,5 en 4,7 procent. Als ervaren volger weet hij: dit komt niet meer goed. 'Dit is een catastrofe', brengt hij nog net uit.

Al vanaf 1973, dus vrijwel zijn hele leven, is de 57-jarige accountant een 'overtuigd liberaal'. Nu ziet hij zijn partij weggevaagd door de magneetwerking van Merkel, de eurosceptische nieuwkomer AfD en het falen van zijn eigen partij. 'Ik was hier al bang voor. Rationeel zag ik het wel aankomen, maar emotioneel blijf je toch hopen.' Schorr maakt zich snel uit de voeten. Dat geldt voor velen. Aan de opgewonden borrelstemming die tot dan toe overheerste, is met de prognoses direct een einde gemaakt.

De sfeer wordt er niet beter op wanneer lijsttrekker Rainer Brüderle en partijvoorzitter Philippe Rösler op het podium verschijnen voor ultrakorte speeches. De 68-jarige lijsttrekker ziet lijkbleek en komt niet veel verder dan het bedanken van campagnemedewerkers. De 40'er Rösler lijkt in tranen te kunnen uitbarsten als hij spreekt van het 'bitterste en treurigste uur uit de geschiedenis van onze partij'. Hij zegt 'de politieke verantwoordelijkheid' voor deze uitslag te zullen nemen. De aanhangers in de zaal klappen zo lang en hard mogelijk, maar weten ook dat beide mannen zullen moeten opstappen. Tweederde van de kiezers weg en voor het eerst in meer dan zestig jaar buiten het parlement - een slechtere uitslag was niet denkbaar.

Hoe kon het zo misgaan? Je moet het de liberalen op deze avond nageven - ze sparen zichzelf niet. 'Geen inhoud, geen profiel en de verkeerde mensen', vat voormalig staatssecretaris Beerfeltz het debacle samen. Meer woorden wil hij er niet aan vuilmaken, maar vernietigender kan het nauwelijks. Een jonge medewerker van lijsttrekker Brüderle ziet als voornaamste fout 'het vastklinken van de partij aan de CDU' - iedere andere coalitiepartner was van tevoren uitgesloten. Want 'Merkel gunt haar coalitiepartner geen enkel succes. Dat was anders onder Helmut Kohl. Maar Merkel doet niet aan cadeautjes. De afschaffing van de dienstplicht was bijvoorbeeld echt een FDP-idee, maar de CDU claimde het met succes.'

Anderen wijzen op het 'veel te vage' coalitie-akkoord dat in 2009 werd gesloten. De FDP meende een belastingverlaging voor zijn kiezers in de wacht te hebben gesleept. Maar Merkel zag dat anders en dus kwam het er de afgelopen vier jaar niet van - met veel teleurgestelde FDP-kiezers als gevolg. Bovendien waren de successen van Merkel zelf te groot: 'In haar schaduw waren wij niet waarneembaar', stelt een jonge FDP'er uit Hamburg eerlijk vast.

Genscher

Tijdens de campagne wist de FDP-top niet duidelijk te maken waar de partij voor stond. 'De eurosceptische AfD had tenminste één duidelijk programmapunt', zegt een grijzende oud-politicus snierend. Pijnlijk was dat de 86-jarige partijnestor Hans-Dietrich Genscher, die op het laatst van stal werd gehaald, direct overtuigender overkwam dan de echte leiding. De oud-minister van Buitenlandse Zaken had vorig jaar zijn vrouw nog beloofd nooit meer aan verkiezingscampagnes mee te zullen doen. Toch stond hij er afgelopen week weer. Maar de historische nederlaag van zijn partij bleek niet meer af te wenden.

Uithuilen en opnieuw beginnen is het antwoord op de vraag: hoe nu verder? 'Je kunt je een Duitsland zonder liberale partij toch niet voorstellen. Zelfs in Nederland heb je er al twee', zegt de FDP'er uit Hamburg. Maar hij beseft dat het niet makkelijk wordt. 'Zonder vertegenwoordiging in de Bondsdag wordt het heel moeilijk gehoor voor onze liberale boodschap te vinden.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden