Ode aan symbool

Jan Knaap raakte geïntrigeerd door de hoofddoeken van het meisje achter de kassa. Resultaat: Hoofdboek.

Hoe een meisje achter de kassa in een Haarlemse vestiging van Albert Heijn oud-reclamemaker Jan Knaap inspireerde tot het maken van Hoofdboek, een 'onthullend magazine' over, jawel, de hoofddoek.

'Op een dag viel me op dat ze steeds een andere hoofddoek droeg. Hoeveel heb je er eigenlijk, vroeg ik. Meer dan vijftig, zei ze. Ik vond het een enorm verrassend antwoord. Een andere vrouw bleek er meer dan honderd te hebben. En dus geen drie of vier, zoals ik altijd dacht - en ik niet alleen. Wat weten we er eigenlijk van, vroeg ik me toen af.'

Samen met een bevriende fotograaf, Sander Stoepker, en Olivier Wegloop van communicatiebureau Boomerang Content heeft Knaap zijn vragen proberen te beantwoorden in Hoofdboek, een ongewoon tijdschrift met een ongewoon thema. De voormalige reclamemaker liet zich vooral leiden door de beeldvorming van het kledingstuk. 'En die beeldvorming willen we verrijken.'

Om met uw eigen vraag te beginnen: wat weten we er eigenlijk van, van de hoofddoek?

'Niet veel. Daar zit de kiem van de beeldvorming en de eenzijdige ontwikkeling van het beeld. De hoofddoek is een symbool van onderdrukking, wordt vaak gedacht, terwijl er heel veel andere waarden en verhalen te ontdekken zijn.'

Knaap bekijkt de hoofddoek ook als 'merkenman'. 'Andere mensen zien misschien een probleem, maar ik zie een heel mooi merk. Daar ben ik mee gaan spelen. Sander Stoepker had hetzelfde idee. We wilden de schoonheid van de hoofddoek belichten, ook vanuit het perspectief van de draagster.' Een onderzoek van Motivaction onder 1.500 vrouwen van 15 tot 35 jaar, onder wie moslima's met en zonder hoofddoek, bracht volgens Knaap een 'groot aantal hardnekkige misverstanden' aan het licht. 'En die misverstanden zijn er de oorzaak van dat de acceptatie niet gaat zoals het moet.'

Wat is zo'n hardnekkig misverstand?

'Dat men denkt dat kinderen op hun 13de of 14de beginnen met het dragen van een hoofddoek, terwijl de gemiddelde leeftijd 19 is. Dat zegt veel over de vermeende verplichting. Bijna negen van de tien vrouwen zeggen dat ze hun hoofddoek volledig uit vrije wil dragen.' Van de vrouwen die een hoofddoek dragen, doet 93 procent dat met trots, blijkt uit het onderzoek. In Nederland dragen 80 duizend vrouwen een hoofddoek. Gemiddeld bezitten ze 34 hoofddoeken.

Hoofdboek is ook een ode. Is het daarmee ook een politieke verklaring?

'Ik ben een man van communicatie, van beeldvorming. Maar ik heb natuurlijk wel een maatschappelijk standpunt. Iedereen mag met de informatie doen wat hij wil. Ik lever nieuwe feiten aan. Dit is geen politieke verklaring, maar ik hoop wel dat het iets in gang zet. We hebben al die vrouwen hard nodig voor de ontwikkeling van Nederland.'

'In het onderzoek werd ook gevraagd naar de meest geschikte beroepen voor vrouwen die een hoofddoek dragen. Op de eerste plaats eindigde schoonmaakster, op de tweede plaats radiopresentatrice, op de derde plaats caissière. 'Radiopresentatrice lijkt dan nog wat, maar daar zit iets heel dubbels in. Want tv-presentatrice mogen ze vooral niet zijn. Mensen weten gewoon niet goed hoe ze ermee om moeten gaan. Vrouwen met een hoofddoek studeren, twitteren en zitten gewoon op Facebook.'

Geert Wilders, onder meer de man van de 'kopvoddentaks', wordt in het tijdschrift niet één keer genoemd.

'Dat is toeval. Wilders draait nu een jaar of zeven mee, maar er was langer iets aan de hand. De hoofddoek is steeds meer geassocieerd met onderdrukking. Ten onrechte, maar er is nooit een poging ondernomen om de hoofddoek in een ander daglicht te stellen. Verzoeken van multi-culturele partijen om samen te werken hebben we naast ons neergelegd. We willen alleen een ander licht werpen op de hoofddoek; een tegenlicht.'

De vrouw die in Hoofdboek honderd verschillende hoofddoeken draagt, is de Marokkaans-Brabantse Boutaïna Azzabi (27). Bij elke foto vertelt ze iets persoonlijks. Als social media-analist bij Al Jazeera English in Qatar werd ze in het voorjaar onder meer geïnterviewd in het tv-programma Pauw & Witteman en Het Parool. Het vinden van een model verliep volgens de makers van het tijdschrift moeizaam. 'Bij het modellenbureau Dutch Models staan 20 duizend mensen ingeschreven, maar slechts vier moslima's die een hoofddoek dragen.' Boutaïna Azzabi is een van hen. De honderd foto's van haar werden door Sander Stoepker op één dag gemaakt, in twee sessies van vier uur.

100 hoofddoeken

Aan het project Hoofdboek is een social media-platform (facebook.com/hethoofdboek) gekoppeld, een site (hoofdboek.com) en een foto-expositie 1 vrouw, 100 hoofddoeken op diverse locaties, om te beginnen in het Centraal Museum Utrecht (tot en met 24 februari 2012.) De tentoonstelling wordt zaterdag geopend door Gouden Kalf-winnaar Nasrdin Dchar.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden