Obscene opschepperij van echte troubadours

De ondertitel van De echte troubadours van romanist Paul Verhuyck is als een klaroenstoot: De dichters die de wereld veranderden....

Net zo opzienbarend is de entree van de eerste troubadour in de West-Europese geschiedenis: Guilhem IX, hertog van Aquitanië, liet na zijn dood in 1127 elf gedichten na. De helft daarvan bestond uit hoofse liefdesverklaringen, de andere helft uit macho-opschepperij van het type: ‘ik zal u zeggen hoe vaak ik ze geneukt heb: 188 keer’. Ondanks de kleine omvang van zijn literaire nalatenschap, was Guilhems optreden het begin van de bloei van de Zuid-Franse troubadourspoëzie in het Occitaans.

‘Echte troubadours’ noemt Verhuyck de figuren die hij bespreekt, niet omdat er onechte bestonden, maar als tegenwicht tegen het moderne beeld van de troubadour als een zanger-met-gitaar. Troubadours waren van oorsprong dichters-componisten die de uitvoering van hun liederen vaak overlieten aan rondtrekkende jongleurs.

Ondanks de opgewonden titel is De echte troubadours liefdevol gemaakt. De kern wordt gevormd door een bloemlezing uit het werk van troubadours, voorzien van precieze vertalingen die het mogelijk maken ook zonder veel kennis het Occitaanse origineel te volgen. Ondanks zijn schroom al te obscene teksten te citeren, laat Verhuyck zich niet verleiden tot puntje-puntje-puntje-woorden.

Zijn overzicht is een fascinerende galerij van een bijzonder verschijnsel. Verhuyck vergelijkt de troubadours met blueszangers, maar vaker nog doen ze denken aan rappers: dezelfde kunstige spelletjes met rijmen over collega's, normen en waarden en de liefde. Net als bij rap moet je weten waar het over gaat, om te kunnen waarderen hoe virtuoos de verzen gemaakt zijn.

Of het peil van de beschaving nu echt gemeten kan worden aan de omgang met vrouwen, zoals Verhuyck suggereert, blijft de vraag. Verbazingwekkend is wel dat de troubadours zich steeds weer bezighielden met dat ene onderwerp, de omgang tussen geliefden. Van lied op lied werd onderzocht hoe begeerte het verlangen voedt en gecultiveerd verlangen van mannen en vrouwen betere mensen kan maken.

Aan deze bloei kwam een einde door de kruistocht op pauselijk bevel tegen de Katharen, Zuid-Franse ‘andersdenkenden’ . Door het verdwijnen van de Katharen bleef van de Occitaanse cultuur niet meer over dan een schim. Liefde en geloof op één kussen, daar slaapt wel vaker de duivel tussen. Clara Strijbosch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden