Obama wacht niet echt warm onthaal

Riyad rolt vandaag de rode loper uit voor Barack Obama. Maar de warme knuffels die presidenten als Bush senior en junior kregen, zullen achterwege blijven. Want het gaat even niet zo goed tussen de VS en hun oudste Arabische bondgenoot.

Iran


Het soennitische Saoedi-Arabië en het sjiitische Iran wedijveren al decennia om militaire, politieke en religieuze dominantie in de regio.


Veel beleidsmakers in Riyad zien de voorlopige nucleaire deal tussen de Verenigde Staten en Iran als puur verraad. Jarenlang voerden de VS en Saoedi-Arabië samen strijd tegen Iran, nu zitten de Amerikanen ineens met ze aan tafel. Ook Saoedi-Arabië wil voorkomen dat Iran de bom krijgt, maar zij vrezen dat Iran zich meer zal doen gelden in het Midden-Oosten als het zijn status van paria verliest.


Amerikaanse en Saoedische belangen lopen hier uiteen. De Saoediërs vrezen bovenal Iraanse invloed, maar voor de Amerikanen gaat het vooral om het stoppen van de (vermeende) bom. De angst dat de VS Iran in ruil voor een nucleaire deal toestaan om het Midden-Oosten over te nemen, is echter schromelijk overdreven.


Syrië


Syrië is onderdeel van de strijd om regionale invloed tussen Saoedi-Arabië en Iran. In Damascus ligt een bondgenoot van Teheran onder vuur van grotendeels soennitische islamistische opstandelingen. Bashar al-Assad en de kern van zijn regime zijn alawieten, een tak van sjiitische islam, en worden bewapend en gefinancierd vanuit Iran. In de ogen van Saoedi-Arabië: rebellen met juiste politieke islam vechten tegen een ketters regime dat naar de pijpen van Iran danst.


Ook de VS willen Assad weg hebben, maar ze zijn doodsbenauwd voor de islamistische rebellen. Tot irritatie van de VS bewapent Saoedi-Arabië hardline salafistische rebellen. Saoedi-Arabië wil dat de tamme Obama nu eens actie onderneemt om Assad ten val te brengen, liefst militair. Amerika vreest echter de Syrische oppositie en een regionale explosie.


Egypte


De Saoediërs gooien bakken met geld naar het bewind van Abdel Fattah al-Sisi, tot gisteren officieel minister van Defensie maar de facto de baas van Egypte. Die zette de volledig democratisch gekozen president van de Moslimbroederschap medio vorig jaar af, na grote straatprotesten tegen diens ietwat ondemocratische bewind. De regionaal actieve Moslimbroederschap is ook voor Riyad een gevreesde oppositiegroep.


De VS keurden dat af, schortten financiële steun aan het Egyptische leger op en beperkten zich sindsdien tot tamelijk vage oproepen voor een terugkeer naar democratie. Maar Sisi wordt ongetwijfeld Egyptes volgende president en de VS hebben te grote belangen in de regio om hem te negeren.


Mensenrechten


Saoedi-Arabië heeft niet alleen 370 duizend arbeiders gedeporteerd, het koningshuis houdt ook het eigen volk met harde hand onder de duim. In navolging van Egypte heeft Saoedi-Arabië deze maand de Moslimbroederschap tot terroristische beweging verklaard. Een maand eerder voerde Saoedi-Arabië al een draconische anti-terrorismewet door. Politieke dissidenten en activisten voor mensenrechten, vrouwenrechten en politieke hervorming in Saoedi-Arabië worden regelmatig slachtoffer van intimidatie van de veiligheidsdiensten. Wie zich niet betert, wordt opgesloten.


Andere wetten maken het strafbaar om 'de reputatie van het koninkrijk te schaden', of 'de publieke orde te schaden'. Daarmee kunnen de autoriteiten vrijwel iedere vervelende criticus opvegen. Verder mogen vrouwen in Saoedi-Arabië nog altijd niet autorijden of zonder toestemming van een mannelijke 'voogd' reizen of medische hulp ontvangen. Ook hakt Saoedi-Arabië regelmatig publiekelijk hoofden, handen en voeten af van misdadigers. In 2012 werd een vrouw onthoofd wegens 'hekserij'. Genoeg te bespreken dus.


Handel en samenwerking


De staatshoofden kunnen hun bezoek met een vrolijke noot afsluiten. De olie vloeit onverminderd en de Saoediërs gaven in 2013 bijna 19 miljard dollar uit aan Amerikaanse Boeings, magnetrons, en wapentuig. De VS investeren rijkelijk in de Saoedische olie-industrie en aanverwante takken.


Amerikaanse militairen trainen Saoedische troepen, de samenwerking op het gebied van contraterrorisme is volgens kenners uitstekend, en de regio biedt nog altijd een thuis aan Amerikaanse bases en vloten. 'De problemen zijn tactisch', zegt de Amerikaanse Saoedi-Arabiëkenner Frederic Wehrey. 'Het strategisch bondgenootschap staat niet op het spel.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden