Obama schudt hand Castro, maar is hij echt uit op verzoening?

Even hulde de Amerikaanse president Obama zich dinsdag in de mantel van Mandela. Op weg naar het podium waar hij zou spreken ter nagedachtenis van de Grote Verzoener drukte hij de hand van de Cubaanse leider Raul Castro.

Obama schudt handen met de Cubaanse president Castro bij de herdenkingsdienst voor Mandela. Beeld null
Obama schudt handen met de Cubaanse president Castro bij de herdenkingsdienst voor Mandela.

Een moment vol symboliek: de geest van de overledene werd niet alleen bezongen maar ook in praktijk gebracht met die korte groet tussen twee oude vijanden. 'Hij leert ons wat mogelijk is, niet alleen op de bladzijden van stoffige geschiedenisboeken, maar ook in ons eigen leven', zal Obama even later zeggen.

De vijandschap tussen Amerika en Cuba is een winkeldochter uit het elders allang verjaarde assortiment van de Koude Oorlog. Sinds Fidel Castro, de broer van Raul, in 1959 een communistisch bewind vestigde op het Caribische eiland, zijn er nauwelijks ontmoetingen geweest tussen de leiders van beide landen.

Clinton en Castro
In september 2000 schudde president Bill Clinton de hand van Fidel Castro in de marge van een top van de Verenigde Naties. In april 1959 sprak vicepresident Richard Nixon met de Cubaanse leider, toen deze een niet-officieel bezoek aan de Verenigde Staten bracht, kort nadat hij in een revolutie aan de macht was gekomen. Verder zijn contacten op hoog niveau bijna even schaars als tekenen van leven in het heelal.

De handdruk van Clinton en Fidel Castro had geen gevolgen. De vraag is of dat nu anders zal zijn. Er werden recentelijk kleine stappen gezet op weg naar een mogelijke verzoening, maar het verleden heeft geleerd dat de twee landen vaak weer snel vervallen in de oude gewoonte om elkaar verwijten te maken. De Amerikaanse blokkade tegen het communistische eiland is al meer dan een halve eeuw van kracht.

1995, linksmidden staat de Cubaanse leider Fidel Castro, hij kijkt in de richting van de Amerikaanse president Bill Clinton (rechtsonder) tijdens een algemene vergadering van de VN in New York. Beeld null
1995, linksmidden staat de Cubaanse leider Fidel Castro, hij kijkt in de richting van de Amerikaanse president Bill Clinton (rechtsonder) tijdens een algemene vergadering van de VN in New York.

Het Witte Huis verklaarde achteraf dat de handdruk een spontane begroeting was, waarbij niets substantieels werd gezegd. Maar wellicht dat er nu toch meer kans op een opening bestaat. Obama lijkt zich te hebben voorgenomen om voor het eind van zijn presidentschap te proberen via de diplomatie doorbraken te forceren in allerlei versteende conflicten. Hij praat weer met Iran, dus waarom ook niet met Cuba? Een obstakel zijn de luidruchtige anti-Castro-Cubanen in Florida. Maar de Israël-lobby is als het om Iran gaat misschien nog wel luidruchtiger en machtiger en die heeft Obama tot nu toe ook getrotseerd.

Een handdruk alleen is niet genoeg
Een tweede termijn is het meest geschikte moment om iets te proberen. Zowel Obama als Clinton schudde de hand van hun Cubaanse collega nadat ze herkozen waren. Wel maakte Obama in Johannesburg duidelijk dat een handdruk alleen niet genoeg is. Indirect bekritiseerde hij Castro en andere autoritaire regimes. 'Er zijn te veel leiders die zich solidair verklaren met de strijd van Madiba voor vrijheid, maar andersdenkenden onder hun eigen bevolking niet accepteren', aldus Obama met een verwijzing naar de stamnaam van Mandela.

Staatsbegrafenissen zijn overigens traditioneel een belangrijk platform voor diplomatie. Toen Sovjetleider Konstantin Tsjernenko begin 1985 overleed, namen de westerse leiders de gelegenheid te baat zijn opvolger Michail Gorbatsjov eens goed in de ogen te kijken. Wat ze zagen, beviel hen. Vijf jaar later eindigde de Koude Oorlog. Het werk is alleen nog niet af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden