Obama’s rots, Michelle

Malia en Sasha moeten straks in het Witte Huis hun eigen bed opmaken. ‘Natuurlijk, dat doen ze nu ook’, zei hun moeder Michelle eind november in een tv-interview met Barbara Walters.

Hij noemt haar in toespraken ‘de rots van ons gezin’ en zei tegen Walters dat ze zijn ‘reality check’ is. Privé noemt hij haar ook wel ‘the boss’. ‘Als jullie ruzie hebben, wie heeft dan het laatste woord?’, vroeg Walters. ‘Ik’, zei Michelle. ‘Dat is waar’, beaamde Barack Obama, en deelde een beproefde wijsheid met zijn onderdanen: ‘Als mama gelukkig is, is iedereen gelukkig’.

Dat hij het met haar uithoudt, bewijst zijn geschiktheid voor het presidentschap, stelde Michelle zelf op televisie in mei 2007, lang voordat de imagobewakers van Obama’s campagneteam het noodzakelijk vonden haar te muilkorven en wat meer als een traditionele presidentsvrouw te laten overkomen: ‘Ik heb een grote mond. Ik plaag mijn man. Hij is ongelooflijk slim, en hij is zeer goed in staat om met een sterke vrouw om te gaan. En dat is een van de redenen dat hij president kan zijn, omdat hij met mij kan omspringen.’

Misprijzende koppen
Een en ander leidde tot misprijzende koppen in de bladen die bij de Amerikaanse supermarktkassa’s liggen. Ze wordt de machtigste First Lady die de VS ooit hebben gekend, waarschuwde Globe. De twee biografieën die onlangs over Michelle zijn verschenen, geven een genuanceerder beeld. Natuurlijk, met haar rijzige gestalte en zelfverzekerde optreden vult ze meteen de ruimte die ze betreedt. Ze is soms zelfs een beetje intimiderend, stelt Liza Mundy, een journaliste van de Washington Post. Maar ze vormt de perfecte aanvulling op Barack Obama. Waar hij neigt tot introspectie en dromerij, is zij de pragmatische, lijstjes-makende organisator. Hij verlaat zich op haar als hij mensen moet inschatten, waarbij zij sceptischer is. Ze heeft meer gevoel voor humor en is gemener dan hij, zegt Obama zelf. Hij wekt de indruk volkomen tevreden te zijn met hun rolverdeling.

In zijn tweede boek vertelt Obama hoe hij uit zijn senaatskantoor naar huis belt en Michelle enthousiast vertelt over zijn nu kansrijke wetsvoorstel om de verspreiding van nucleaire wapens tegen te gaan. ‘We hebben mieren’, onderbreekt Michelle hem. ‘Ik heb mieren in de keuken gevonden en in de badkamer boven.’ Dan draagt ze hem op mierenlokdoosjes te kopen op de terugweg uit Washington. Als hij heeft opgehangen, vraagt hij zich af of collega-senatoren als Ted Kennedy of John McCain ook mierenlokdoosjes moeten kopen op de terugweg van hun werk.

Obama zegt dat hij Michelle’s advies inwint voor iedere belangrijke beslissing die hij in zijn leven neemt. Dat geldt natuurlijk voor de meeste echtgenoten. De belangrijkste beslissing tot nu toe, of hij zich als verse senator wel of niet kandidaat zou stellen voor het presidentschap, hing vrijwel van haar af. ‘Er is één antwoord: het is aan Michelle. Ga maar met haar praten’, antwoordde Obama een vriend die hem aanspoorde zich kandidaat te stellen.

Stoppen met roken
Michelle begreep dat haar man erg graag wilde. Maar ze informeerde eerst grondig bij zijn campagnestaf of hij eigenlijk wel een kans maakte tegen Hillary Clinton, en hoe het zat met de fundraising. Het kostte Obama’s strateeg David Axelrod heel wat uren voordat hij haar had overtuigd. Toen dwong Michelle bij Barack nog een voorwaarde af: hij moest stoppen met roken.

‘Hij kan geen rokende president zijn’, zei ze tegen een tv-interviewer, die vaststelde dat veel Amerikanen nu op zouden gaan letten of hij zich er wel aan hield. Kennelijk is Obama toch niet zo bang voor zijn vrouw, want hij rookt nog steeds een beetje.

Michelle La Vaughn Robinson
werd op 17 januari 1964 geboren in Chicago. Ze groeide er op in de zwarte wijk South Side. Ze komt uit een eenvoudig gezin, maar kon dankzij haar intelligentie en doorzettingsvermogen studeren aan de universiteit van Princeton. Ze studeerde af aan Harvard Law School, trad in dienst van het advocatenkantoor Sidley Austin en was daarna werkzaam in de staf van burgemeester Daley van Chicago en bij het Medisch Centrum van de universiteit aldaar. Bij Sidley Austin leerde ze een collega kennen, Barack Obama. Het paar heeft twee dochters, Malia en Sasha.

]]>Michelle had goede redenen om te aarzelen bij weer een stap in Baracks politieke carrière. Want ook al is ze zelf een carrièrevrouw, die in al haar banen zeer door haar collega’s wordt gewaardeerd, toen zij en Obama kinderen kregen, draaide zij er grotendeels voor op. Obama zat door de week in Springfield, waar het parlement van Illinois is gevestigd, en daarnaast doceerde hij aan de universiteit in Chicago en had als ambitieus politicus veel avondverplichtingen.

Michelle heeft openlijk geklaagd dat ze zich een alleenstaande moeder voelde. ‘Wat ik merk aan mannen, aan alle mannen, is dat hun volgorde is: ik, mijn gezin, God zit er ook ergens tussen, maar ‘ik’ komt op de eerste plaats’ zei ze tegen de Chicago Tribune. ‘Bij vrouwen komt ‘ik’ als vierde, en dat is niet gezond.’

Vervreemd raken
Obama heeft in zijn boek beschreven hoezeer ze van elkaar vervreemd raakten rond de geboorte van hun tweede kind. Als hij haar ‘s ochtends een afscheidskus wil geven, krijgt hij slechts een klopje op de wang. ‘ ‘Jij denkt alleen aan jezelf’, zei ze vaak tegen me. ‘Ik had nooit gedacht dat ik een gezin in mijn eentje zou moeten opvoeden’.’

Obama heeft later geleerd haar opoffering op waarde te schatten, schrijft hij. Uit het boek van Mundy blijkt dat Michelle ook zelf eieren voor haar geld koos. Ze bleef niet mokken over haar man, maar regelde opvang. Zowel Mundy als Elizabeth Lightfoot, auteur van de andere biografie, hebben de indruk dat het huwelijk van de Obama’s nu goed en intens is. Ze prijzen de natuurlijke, fysieke verbondenheid die het paar bij openbare optredens uitstraalt. En inderdaad demonstreerden ze dat opnieuw in het meest recente interview, met Barbara Walters, vooral op het moment dat Obama voor de camera’s een stukje lipstick van Michelle’s tand afhaalde.

Blijft het feit dat Michelle Obama haar goedbetaalde baan bij het universiteitsziekenhuis van Chicago heeft opgegeven, en binnenkort in het kielzog van haar man full time First Lady wordt. ‘Ik geloof in deze man als president’, legde ze Barbara Walters uit. ‘En dan is het opgeven van mijn baan voor vier jaar, of acht als je het goed doet (ze keek op dit punt schooljuf-achtig naar haar man), slechts een klein offer.’

Michelle geeft ook hoog op van het ‘geweldige platform’ dat ze nu krijgt om goede ideeën en verandering onder de Amerikanen te brengen. Daarmee overdrijft ze niet. Als First Lady zijn aller ogen op je gericht, en ben je, zoals ze braaf opmerkte, ‘een rolmodel voor de hele natie’.

Zwarte mensen
Bij Michelle komt daar iets bij. ‘Elke keer dat je zwarte mensen op tv ziet, vooral vrouwen, hebben ze geen tanden, en door de tanden die ze wel hebben zit goud heen, en ze kunnen geen hele zin zeggen. Jij helpt een perceptie te veranderen’, zei de zwarte actrice Whoopi Goldberg op tv tegen Michelle. Ze is nu ook nog de eerste zwarte First Lady, en dat heeft grote symbolische betekenis. Voor het eerst woont een afstammeling van slaven in het Witte Huis. Obama stelt zich op als een post-raciale politicus. Hij is half blank, heeft een Keniaanse vader en groeide op in Hawaii en Indonesië. Het is een exotische achtergrond, geen typisch zwarte.

Michelle heeft wel de typische Afrikaans-Amerikaanse achtergrond, schrijven haar biografen. Haar grootvader, afstammeling van slaven in South Carolina, kwam met de grote golf zwarten naar Chicago. Haar ouders stuitten op de beperkte mogelijkheden voor zwarten in de sterk gesegregeerde stad. En toen het gezin Robinson in een iets betere wijk ging wonen, nog altijd aan de South Side, maakte ze mee hoe witte gezinnen daar snel vertrokken, tot de wijk bijna volledig zwart was.

Het interessante aan Michelle’s leven is dat zij als eerste wél de kansen kreeg om door te dringen in de toplagen van de blanke maatschappij, met als kroon het Witte Huis. Haar ouders deden er alles aan om hun kinderen te stimuleren. In het piepkleine appartement was een aparte studieruimte. Michelle studeerde er eindeloos en consciëntieus. Ze was het type kind dat van de piano moest worden afgehaald, omdat het anders te gek werd. Ze voedde zichzelf op, zegt haar moeder. Zowel zij als haar broer sloegen een klas over op de lagere school en studeerden later met een beurs op Princeton, een Ivy League-universiteit. Michelle ging meteen door naar het volgende elite-instituut, de Harvard Law School.

Ze adoreerde haar vader Frasier Robinson, die een bescheiden baan had bij het water- en verwarmingsbedrijf van de stad Chicago. Hij was geliefd en ging ondanks de pijn van vroeg geconstateerde MS elke dag naar zijn werk. Hij miste nooit een wedstrijd van Michelles broer Craig, een ster in het college-basketbal. Maar de kinderen waren ook eeuwig bang hem teleur te stellen. De warmte van het gezin maakte grote indruk op Obama, die zelf uit een gebroken familie kwam. ‘Het wekte een verlangen op naar stabiliteit en een gevoel van bestemming waarvan ik niet wist dat ik het bezat’, schrijft hij.

Kansen
Michelle kreeg als eerste kansen, maar makkelijk had ze het niet. ‘Een manier om Michelle Obama te begrijpen, is haar te zien als iemand die het grootste deel van haar leven op omstreden terrein heeft verkeerd’, schrijft Mundy. Op Princeton voelde Michelle zich buitengesloten. Ze schreef zelfs een scriptie over zwarten op Princeton, waarin ze stelde dat ze altijd eerst als zwarte werd gezien, dan pas als student. Ze ging vrijwel uitsluitend met andere zwarten om en stortte zich met hen in een ‘derdewereldcentrum’ waar nauwelijks blanke studenten kwamen. Mundy wijst erop dat sommige andere zwarte studenten wel degelijk integreerden op Princeton.

Michelle heeft bij de campagne grote indruk gemaakt als spreker, en ze is er in geslaagd de menselijkheid van de wat afstandelijke Barack over het voetlicht te brengen. Maar ze komt soms wat verongelijkt over. ‘De waarheid is dat ik hier niet had mogen staan’, zei ze vaak bij campagnespeeches. ‘Ik ben een zwarte meid, opgegroeid aan de South Side van Chicago. (...) Ze zeiden dat Harvard Law te hoog gegrepen was voor me.’

En zo kon ze nog een tijdje doorgaan over ‘ze’, die haar hadden tegengehouden. In feite behoort ze al jaren tot de elite van Chicago. Ze is kind aan huis bij de chicste kledingwinkels en werkte bij een prestigieus advocatenkantoor. En toen ze, geïnspireerd door Barack, overstapte naar maatschappelijke functies, kreeg ze flinke salarissen aangeboden. En een lucratief bestuurslidmaatschap bij een bedrijf, volgens critici omdat haar man senator was geworden.

Michelle noemde Amerika intussen ‘gemeen’, beweerde dat Obama als zwarte man zomaar bij het pompstation kon worden doodgeschoten en zei dat ze door het enthousiasme van de Obama-campagne ‘voor het eerst van mijn leven echt trots ben op mijn land’. Waar Obama de hoop van de zwarten benadrukt, leek zij te kiezen voor de bitterheid.

Mevrouw gekrenktheid
Obama’s tegenstanders buitten dit dankbaar uit. ‘Mrs Grievance’ (mevr. gekrenktheid) stond onder een boos portret op het omslag van de conservatieve National Review. Anderen noemden haar met een woordspeling Obama’s ‘bitter half’. Obama sprak blanken aan en kon niet worden weggezet als zwart schrikbeeld. Maar zijn vloekende dominee en ook Michelle leken wél te voldoen wel aan het cliché van de ‘boze zwarte’.

De campagne greep in en boog haar imago tijdig om. In de laatste maanden voor de verkiezingen presenteerde ze haar leven opeens juist als een typische vervulling van de Amerikaanse droom, die alleen hier mogelijk is. Ze bekommert zich nu om de zorgen van militaire gezinnen. Ze praat veel over haar dochters, en zegt dat hun welbevinden in het Witte Huis haar eerste en belangrijkste taak is.

Bij haar beide biografen is ze er in ieder geval in geslaagd een gunstige indruk van zichzelf te wekken. Liza Mundy schreef de serieuzere en betere biografie, zij het in iets drogere stijl dan Elizabeth Lightfoot. Opvallend is dat de campagne haar geen enkele medewerking verleende. Zelfs vrij veraf staande kennissen die een rol speelden in Michelles leven kregen een spreekverbod opgelegd.

Gelukkig wist ze genoeg nieuwe bronnen aan te boren en kritisch te blijven. Want het Obama-presidentschap brengt ons weliswaar beloften van transparantie en ook een sympathiek-menselijke optreden van de nieuwe First Family. Maar rond Michelle is inmiddels een professionele pr-operatie in gang gezet. Haar persoon en leven schilderen de medewerkers in suikerzoete tinten, ongewenste vlekjes werken ze weg. Er zijn ook dingen die niet veranderen.

Michelle Obama
Michelle Obama, first lady van de VS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden