PROFIEL

Obama's man van de middenweg

In criminele zaken is Merrick Garland, de kandidaat voor het Hooggerechtshof die president Obama gisteren aanwees, een harde. Maar op andere vlakken zullen de Republikeinen meer moeite met hem hebben.

President Barack Obama schudt de hand van Merrick Garland (C).Beeld epa

Merrick Garland is niet alleen 'een van de scherpste juridische denkers van Amerika', zei president Obama gisteren, maar ook iemand met een inborst van 'fatsoen, bescheidenheid, integriteit en evenwichtigheid. Met deze kwaliteiten heeft hij 'het respect en de bewondering verdiend van beide kanten van de politieke kloof'.

Garland staat bekend als gematigd, ofwel geen felle progressief. Hij werd weliswaar groot onder Bill Clinton, maar verdiende in die periode ook veel Republikeins krediet. Hij was een van de aanklagers in de rechtszaak tegen Timothy McVeigh, die in 1993 een overheidsgebouw in Oklahoma had opgeblazen. Garland was zeer nauw betrokken bij de zaak, was vaak in Oklahoma te vinden en maakte zich hard voor de doodstraf voor McVeigh. De Republikeinse gouverneur van Oklahoma prees hem uitvoerig voor zijn werk.

Progressiever

In criminele zaken is hij een harde. Maar op andere vlakken is hij progressiever. Hij heeft regelmatig milieuwetten laten prevaleren boven klachten daarover van het bedrijfsleven. Ook zijn wapenliefhebbers bang dat hij wapenbezit wil terugdringen. Toen in een rechtszaak in 2007 werd geprobeerd het verbod op wapens in Washington DC te verwerpen, verzette hij zich daartegen (hij is dus voorstander van restricties). Conservatieve Republikeinen zullen daar zeker op wijzen, als het toch tot een hoorzitting mocht komen.

Garland werd in 1952 geboren in Chicago. Zijn grootouders waren op de vlucht voor het antisemitisme begin twintigste eeuw uit het huidige Letland overgekomen. Hij belandde als briljant student aan Harvard, en studeerde summa cum laude af.

President Obama had hem in 2009 en 2010 al op het oog toen hij nieuwe rechters voor het Hooggerechtshof mocht nomineren. Maar toen was de meerderheid van de Senaat nog in handen van de Democraten. Om die reden stelde hij twee progressievere kandidaten voor (Sonia Sotomayor en Elena Kagan), en bewaarde hij Garland voor een hypothetisch later moment, met een lastigere Senaat. Dat moment is nu dus aangebroken.

Voor Obama is ook een belangrijke criterium dat een opperrechter met zijn tijd meegaat. Dat wordt door de Republikeinen echter aangevochten; Antonin Scalia was juist aanhanger van de stroming die vindt dat de Grondwet moet worden begrepen zoals de opstellers hem in hun tijd begrepen. Senator Chuck Grassley, voorzitter van de juridische senaatscommissie die normaal gesproken de hoorzittingen moet houden met kandidaat-rechters zei dat 'levenservaring en aanpassing aan de snel veranderende tijden geen geschikte basis is voor de selectie van een opperrechter'.

De vorige maand overleden opperrechter Antonin Scalia.Beeld epa

Wat doet het Hooggerechtshof?

Het Amerikaanse Hooggerechtshof is een belangrijke producent van jurisprudentie en speelt een zwaarwegender rol dan de hoogste rechterlijke organen in veel andere westerse landen. Een aantal geruchtmakende beslissingen:

Roe vs. Wade
Deze uitspraak over het recht van een vrouw op abortus bepaalt al 43 jaar de abortus-praktijk in de VS. Een alleenstaande moeder (alias Jane Roe) wilde geen derde kind, maar de staat Texas verbood abortus. Met 7 tegen 2 stemmen besloot het hof op 22 januari 1973 dat het recht op privacy het recht op abortus impliceert. Alle 50 staten moesten daarna abortus liberaliseren.

Brown vs. Board of Education
Het hof verklaarde op 17 mei 1954 unaniem dat aparte scholen voor blanke en zwarte kinderen ongrondwettig waren. De Nationale Garde moest in het daarop volgend decennium diverse malen ingrijpen om uitvoering van het besluit af te dwingen. Zo werd gouverneur George Wallace met harde hand verwijderd van de entree van de Universiteit van Alabama, waar hij hoogstpersoonlijk twee zwarte studenten de toegang belette.

Bush vs. Gore
Bij de presidentsverkiezingen van 2000 lagen George W. Bush en Al Gore nek aan nek. In Florida lag Bush 537 stemmen voor. Het hof besloot op 12 december met 5 tegen 4 stemmen dat het handmatig hertellen van de stembiljetten in Florida moest worden gestaakt en dat de oorspronkelijke uitslag geldig bleef. Bush werd daardoor president.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden