Analyse

Obama ruimt alvast zijn zolder op

Presidentiële nalatenschap

Een klimaatakkoord met China, amnestie voor illegalen en nu de toenadering tot Cuba: wat heeft Obama nog meer af te vinken op zijn lijstje voordat hij uit het Witte Huis vertrekt?

Militairen op Guantánamo Bay kijken naar de beëdiging van Obama als 44ste president van de VS, op 20 januari 2009. De eerste toezegging die Obama deed na zijn aantreden was het sluiten van de omstreden gevangenis op deze Amerikaanse marinebasis op Cuba. Foto EPA

Na de Congresverkiezingen van vorige maand leek Obama aangeschoten wild. Sterker nog, volgens de Republikeinen lag hij zelfs al bij de poelier. De laatste twee jaar zou hij niets meer voor elkaar krijgen, nadat de Democraten ook de meerderheid in de Senaat hadden verloren. Maar met het verrassende besluit de banden met Cuba te herstellen, bewijst Obama nog eens dat hij niet van plan is zijn tweede ambtstermijn als lame duck te beëindigen.

Het lijkt erop dat de president bezig is de zolderkamer van het Witte Huis uit te ruimen, voordat hij in januari 2017 de deur achter zich dicht trekt. De ene na de andere slepende kwestie probeert Obama erdoor te jagen. Eerst overviel hij zijn Republikeinse tegenstrevers in het Congres - onder wie flink wat klimaatsceptici - met een akkoord met China over vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Vervolgens kondigde hij per presidentieel decreet een halve amnestie af voor vijf miljoen illegale immigranten: zij krijgen geen Amerikaans paspoort, maar ze hoeven niet meer bang te zijn dat zij worden gedeporteerd.

De Republikeinen zijn woedend over het eenzijdige optreden van de president, maar Obama's Democratische achterban hoopt dat hij nu ook andere kroonjuwelen uit zijn programma buiten het Congres te voorschijn zal halen, zoals het sluiten van Guantánamo Bay en het aan banden leggen van het wapenbezit.

Omzeilen

Maar Obama's tactiek om het Republikeinse verzet in het Congres te omzeilen heeft ook een prijs. Zonder medewerking van het Congres kunnen zijn politieke coups uiteindelijk magerder uitvallen dan aanvankelijk leek. Zolang de Senaat de klimaatakkoorden niet ratificeert, is er geen enkele garantie dat Obama's opvolgers zich aan de afspraken zullen houden. Voor het opheffen van het handelsembargo tegen Cuba heeft Obama ook de medewerking van het Congres nodig, al heeft hij onder de bestaande wet ruime bevoegdheden om de reis- en handelsbeperkingen te versoepelen.

De vraag is ook of Obama veel zal bereiken als het gaat om het sluiten van Guantánamo Bay, de eerste toezegging die hij na zijn aantreden als president deed. Het Congres moet dan toestemming geven voor het overbrengen van de gevangenen naar detentiecentra in de VS zelf. Bovendien is het heel onzeker of ze daar wel kunnen worden vastgehouden, zonder dat ze door een rechtbank zijn veroordeeld.

Tot nog toe heeft Obama ook geen enkel succes gehad met zijn pogingen de regels voor het wapenbezit te verscherpen, zelfs niet na het bloedbad op een basisschool in Newtown, twee jaar geleden. Als het gaat om het in de grondwet vastgelegde recht om wapens te dragen, heeft Obama weinig ruimte om per decreet beperkingen af te kondigen. Dat zal ongetwijfeld uitlopen op een gevecht voor het Hooggerechtshof en hoogstwaarschijnlijk eindigen met een nederlaag voor Obama.

Stuk bijten

Op het Israëlisch-Palestijnse conflict gaat Obama ook niet zijn tanden stuk bijten. Iedere Amerikaanse president droomt ervan de geschiedenisboeken in te gaan door vrede te stichten in het Midden-Oosten, maar wat ze ook doen, het loopt steeds op een vernederende exercitie uit. De laatste president die nog enig succes boekte met deze weerbarstige gesprekspartners, was president Bill Clinton.

In vergelijking met zijn Republikeinse voorganger, president Bush jr., staat Obama veel kritischer tegenover Israël. Maar het is onwaarschijnlijk dat hij Hillary Clinton of een andere Democratische presidentskandidaat voor de voeten zal lopen door Israël de duimschroeven aan te leggen. Zeker nu Obama een deel van het Cubaanse electoraat van zich heeft vervreemd, kunnen de Democraten het zich moeilijk veroorloven ook de pro-Israëlische kiezers tegen zich in het harnas te jagen. Zolang Israël en de Palestijnen zelf niet warm lopen voor serieuze onderhandelingen, zal Obama daar niet een Democratische kandidaat voor het Witte Huis aan opofferen.

Een supporter van Obama een anti-Obamademonstratie in Miami, afgelopen woensdag. Foto afp