Obama moet zich bewijzen in hete herfst

Met zijn verkiezingscampagne heeft de Amerikaanse president torenhoge verwachtingen gewekt. Nu staat hij voor de taak die in te lossen.

Door Philippe Remarque

Even was Barack Obama maandag terug in die goede oude campagnetijd. Hij stond in hemdsmouwen voor aanhangers in Cincinatti, donderend met zijn bariton. Zelfs de campagnemantra ‘Fired up? Ready to go!’ haalde hij van stal.

Het geval wil echter dat de magie van Obama’s campagne en inauguratie geschiedenis zijn. De Amerikanen, die zich toen zo optimistisch toonden, geloven nu in meerderheid dat het met hun land de verkeerde kant op gaat.

Dat kan nog veranderen. Maar de bewijslast ligt bij Obama, die torenhoge verwachtingen heeft gewekt. Hij staat voor een hete herfst, die bepaalt hoe zijn presidentschap zich ontwikkelt. Wordt hij een transformerende leider als Reagan, zoals hij zelf graag wil? Een teleurstelling als Carter, zoals tegenstanders hopen? Of moddert hij zich erdoorheen als Clinton?

Op verschillende velden moet Obama de komende maanden bewijzen dat hij over de leiderschapskwaliteiten beschikt die hij tijdens de campagne zo meesterlijk wist te suggereren. In zijn eerste half jaar als president ontbrak het daar soms aan, zeggen teleurgestelde aanhangers.

Het belangrijkst is de hervorming van het ziektekostenstelsel. Woensdag zal hij eindelijk gedetailleerd zeggen wat hij voor stelsel wil, en is er een Obamaplan.

Dan weet iedereen of deze president vecht voor een echt fundamentele hervorming, of genoegen neemt met een uitbreiding van het aantal verzekerden. Het laatste is een oud Democratisch ideaal, en op zich al een grote verandering. Maar Obama heeft altijd gezegd dat hij ook de hoge medische kosten aan banden wil leggen (Amerika geeft er 17 procent van zijn BNP aan uit, Nederland 10).

Degelijke rapporten over de gezondheidszorg pleiten voor een radicale ingreep: afschaffing van perverse prikkels. Artsen krijgen nu meer geld als ze meer handelingen verrichten. Grote verspilling is het gevolg.

Maar in de wetsontwerpen die nu voorliggen in het Congres, ontbreekt zo’n fundamentele hervorming. Hetzelfde geldt voor de inperking van medische schadeclaims, volgens velen hoognodig.

Obama heeft tot nu toe vooral willen geruststellen. ‘Als je blij bent met je verzekeringspolis, kun je die houden’, zegt hij steeds. Dat klinkt niet naar een grote sprong.

Ondanks de sussende woorden stuit Obama op wantrouwen. Dat komt door de turbulentie aan het begin van zijn presidentschap. Obama moest de economie redden, en greep naar staatsinterventie en schulden. Hij vermeed conflicten met de linkse Democratische leiders in het Congres. Nu denken veel kiezers bij Obama aan staatsinterventie en schulden, ook als het om de zorgplannen gaat.

De timing is dus verre van ideaal. Een direct gevolg van Obama’s besluit in januari om, ondanks de grote economische crisis, alle belangrijke dingen meteen in het eerste jaar te doen. Daar is iets voor te zeggen: de populariteit van een nieuwe president is hoog, en de huidige Democratische meerderheid kan alleen maar afbrokkelen.

Maar het heeft wel gevolgen. Lukt het Obama in dit klimaat nog wel om de ambitieuze, groene energiewet door het Congres te krijgen? Ook dat moet deze herfst blijken. In het Huis van Afgevaardigden was er een krappe meerderheid voor zijn plan voor emissiehandel (‘cap and trade’). Maar tientallen Democraten stemden tegen. Het is moeilijk aan Amerikaanse kiezers te vertellen dat hun brandstof duurder wordt. In de Senaat is de steun nog geringer.

Dan moet Obama nog iets onaangenaams verkopen: Afghanistan. Naast de Irakoorlog van Bush was dit de ‘goede oorlog’. Maar binnenkort beslist Obama of hij nog meer militairen stuurt. Dat terwijl er meer doden vallen, de Taliban oprukken en het Amerikaanse publiek weinig vertrouwen meer heeft in de goede afloop.

Onder columnisten en politici van rechts én links vat de mening post dat nation building in Afghanistan een brug te ver is. Het zal alle overtuigingskracht van de president vergen om de sceptici te overtuigen.

Obama’s team in het Witte Huis houdt de moed erin door te herinneren aan twee jaar geleden, toen Obama nog ver achterstond op Hillary Clinton. Of aan een jaar geleden, toen de Republikeinen hem in het defensief drongen. Slaagt het wonderkind er deze herfst opnieuw in zich te hernemen? Amerika wacht in spanning af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden