Column

'Obama klampte zich te halsstarrig vast aan achterhaald wereldbeeld'

Obama roept mogelijk een Republikeins Congres over zich af omdat hij zich te halsstarrig vastklampte aan een wereldbeeld uit de jaren zestig, schrijft columnist Derk Jan Eppink.

President Barack Obama.Beeld epa

De meerderheid van de Amerikanen (52 versus 42 procent) beschouwt het presidentschap van Barack Obama als een 'mislukking', aldus een recente opiniepeiling van The Washington Post. Zijn aanzien is inzake buitenlands- en veiligheidsbeleid zelfs ingestort. De opkomst van IS en de onthoofding van twee Amerikaanse journalisten vormden het keerpunt. De neergang van Obama is een combinatie van amateurisme en een ideologisch achterhaald wereldbeeld. Mogelijk oogst hij begin november een Senaat met een Republikeinse meerderheid.

In de zomer van 2007 woonde ik een CNN-debat bij tussen Democratische presidentskandidaten in de citadel van Charleston, in South Carolina. De toenmalige senator Obama zei dat hij de hand wilde uitsteken naar de 'tegenstanders' van de VS, zoals Iran, Noord-Korea, Venezuela. Zijn opponenten, onder wie Hillary Clinton, noemden dat 'naïef' en dachten dat Obama het niet meende.

Amerikaanse dominantie
Obama meende het wel omdat zijn wereldbeeld ervan uitgaat dat Amerikaanse dominantie de oorzaak is van wereldproblemen. Volgens de Amerikaanse publicist van Indiase afkomst, Dinesh D'Souza, ontleent Obama zijn ideologische drijfveer aan zijn vader, Barack Obama sr., die het kolonialisme bestreed. Obama's autobiografie heet dan ook Dreams from my Father. De wereld is intussen gedekoloniseerd, maar volgens Obama speelt Amerika een neokoloniale rol. Ergo: het moet zwakker worden, zich terugtrekken en zich beperken tot 'leading from behind'.

In de VS werd Obama gevormd door een intellectueel klimaat met bijvoorbeeld de Palestijnse professor Edward Said en dominee Jeremiah Wright. D'Souza schrijft in zijn recente boek America, imagine a world without her: 'Obama is de eerste Amerikaanse president wiens ideologie is gevormd door radicalen uit de jaren zestig.'

Obama deed als president wat hij in Charleston aankondigde. In de Syrische burgeroorlog deed hij niets. Vorig jaar trok hij een 'rode lijn' tegen het inzetten van chemische wapens, maar toen Assad dat toch deed, bleef Obama passief. In 2009 voltrok zich in Iran een 'groene revolutie' tegen het regime van de ayatollahs. Obama gaf zelfs geen morele steun maar sprak wel respectvol over de 'Islamitische Republiek Iran'. Zijn Iranbeleid wordt grotendeels bepaald door Valerie Jarrett, zijn naaste vertrouwelinge die is opgegroeid in Iran en in het Witte Huis bij de familie Obama inwoont. Zij is de invloedrijkste adviseur; in een soort Raspoetin-rol.

Obama op de golfbaan.Beeld afp

Obama trok de Amerikaanse troepen versneld terug uit Irak en doet hetzelfde met Afghanistan. In 2007 zei de toenmalige president Bush dat die terugtrekking zou leiden tot een implosie van de Irakese politieke structuren en een open terrein voor terroristen. 'Amerika wordt dan gedwongen weer naar Irak terug te keren', aldus Bush. Precies dat gebeurt nu. In het Syrische en Iraakse vacuüm is Islamitische Staat geboren. De problemen verminderden niet omdat er 'minder Amerika' was.

Vervelende onderbreking
Het duurde zelfs lang eer Obama het gevaar van IS onderkende. Tijdens zijn zes jaar als president besteedde hij 400 dagen aan fondswerving en bijna 200 dagen aan golfen. Wereldpolitiek leek een vervelende onderbreking. Na de onthoofding van James Foley gaf Obama een persconferentie vanaf zijn vakantiebestemming. Tien minuten later stond hij weer vrolijk op de golfbaan. Amerikanen waren onthutst; het was Obama's zelfontmaskering. Stel dat premier Rutte tijdens de crisis rondom MH-17 een persconferentie zou geven vanaf een golfbaan in Wassenaar om nadien weer rustig een balletje te slaan. Dat zou slecht vallen.

Obama moet nu doen wat hij ideologisch bestreed: een militaire coalitie leiden. Traditionele bondgenoten heeft hij van zich vervreemd. Israël is voor hem een kolonialist pur sang, in Egypte steunde hij de Moslimbroeders en Saoedi-Arabië negeerde hij volledig. De Iraakse ex-premier Maliki kreeg Obama zelden aan de lijn. Dat overkwam ook de Afghaanse president Karzai. Bush had in 2003 37 bondgenoten die 25 duizend militairen leverden. Bij Obama houden sceptische bondgenoten liever een slag om de arm en beperken ze zich tot symbolische toezeggingen.

De omstandigheden dwingen Obama tot actie, want begin november kiest Amerika een nieuw Congres. De Republikeinen behouden hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. De Democratische meerderheid in de Senaat staat echter onder druk. Voor een meerderheid hebben de Republikeinen een winst van 6 zetels nodig en het zal erom spannen. Obama roept mogelijk een Republikeins Congres over zich af omdat hij zich te halsstarrig vastklampte aan een wereldbeeld uit de jaren zestig.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York.

Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden