Analyse

Obama en Trump verkochten bommen aan de Saoedi’s, Biden staat kritischer tegenover kroonprins ‘MBS’

President Joe Biden begroet de bemanning van Air Force One. Beeld REUTERS
President Joe Biden begroet de bemanning van Air Force One.Beeld REUTERS

Obama dacht dat de oorlog in Jemen snel voorbij zou zijn en besloot Saoedi-Arabië te helpen. Trump gooide er nog een schep wapens bovenop. Maar Joe Biden staat veel kritischer tegenover de Saoedi's, en laat zijn beleid niet dicteren door kroonprins ‘MBS’.

President Biden staakt de Amerikaanse steun voor de oorlog in Jemen. Daarmee kiest Biden een nieuwe koers in de Arabische wereld. De man die de oorlog in Jemen groot maakte, de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, geldt in Washington niet langer als partner om mee te zwaarddansen.

‘Deze oorlog moet stoppen,’ zei Biden eind vorige week over het conflict in Jemen, dat hij een ‘humanitaire en strategische catastrofe’ noemt. Zijn voorgangers Trump en Obama verkochten op grote schaal bommen aan Saoedi-Arabië. Het Amerikaanse leger hielp Saoedische piloten deze wapens af te werpen boven buurland Jemen. Die Amerikaanse bommen raakten in Jemen niet alleen doelwitten van de omstreden Houthi-beweging die grote delen van het land controleert, maar ook burgerdoelen. In 2018 trof een Amerikaanse bom zelfs een schoolbus en doodde 44 kinderen.

Bidens besluit om de steun aan de oorlog in Jemen na bijna zes jaar te staken zal niet meteen tot vrede leiden. Ook zonder Amerikaanse inmenging zal de oorlog doorgaan. Saoedi-Arabië heeft geen belang bij een snel akkoord. Bovendien profiteren Jemenitische krijgsheren aan beide kanten van het front van de oorlog. Zij verdienen geld aan handel over de frontlijn en het afromen van hulpgelden.

Kroonprins

Het besluit van Biden is vooral een signaal aan de man die de oorlog in Jemen een internationaal karakter gaf: de nu 35-jarige Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman, beter bekend als ‘MBS’.

De flamboyante MBS was minister van Defensie toen de oorlog in Jemen begon. Hij verpersoonlijkte de oorlog, liet zich bijvoorbeeld fotograferen met generaals, gebogen over kaarten van Jemen. Toen president Trump aan de macht kwam, was dit zijn debuut in de Arabische wereld: een heuse zwaarddans met MBS en zijn familie in een paleis in de Saoedische hoofdstad Riyad.

MBS werd een vertrouweling van Trump en vooral van diens schoonzoon Jared Kushner. De jonge kroonprins, die feitelijk aan de touwtjes trekt in Riyad, bepaalde mede de koers van Washington in de Arabische wereld. De Saoedische afkeer van Iran sijpelde door in het Amerikaanse beleid: Trump veegde het nucleaire akkoord met Teheran van tafel, geheel volgens de wens van MBS.

In zijn nadagen bestempelde Trump de Houthi’s in Jemen tot terroristische organisatie. Tot afgrijzen van de Verenigde Naties (VN), die vrezen dat de maatregel de hulpverlening bemoeilijkt aan het straatarme Jemen, maar een kolfje naar de hand van MBS. Biden heeft ook deze maatregel nu teruggedraaid.

Want het seizoen van het zwaarddansen is voorbij. MBS moet terug in de coulissen. De kroonprins zag de bui hangen. Hij wachtte ruim een etmaal voordat hij Biden feliciteerde met zijn benoeming.

Wapenorders

Een van Bidens eerste ambtshandelingen was het bevriezen van de wapenorders ter waarde van honderden miljarden dollars die Trump sloot met Saoedi-Arabië. Dat wil niet zeggen dat de wapens uiteindelijk niet alsnog worden geleverd. Washington en Riyad delen grote gezamenlijke belangen inzake defensie en olie. Het signaal naar MBS is echter duidelijk. Niet langer dient het Amerikaanse buitenlandbeleid ook hem.

Biden heeft tijdens zijn campagnetijd laten vallen dat hij Saoedi-Arabië als een ‘paria’ ziet. Waar Trump MBS als een vernieuwer omarmde, is Biden kritisch op de mensenrechtenschendingen die MBS worden aangerekend, waaronder de moord op publicist Jamal Khashoggi in 2018, het opsluiten van vrouwelijke activisten, en het laten voortslepen van de oorlog in Jemen.

Het soennietische Saoedi-Arabië heeft een sinds jaar en dag een grensconflict met de sjiitische Houthi-rebellen in de bergen in het noorden van Jemen. In 2014 namen de Houthi’s de hoofdstad Sanaa in. Daar begonnen de Houthis een heuse rebellenoverheid, compleet met een centrale bank, een ministerie van Toerisme en diplomatieke missies in Syrië en Iran. De officiële regering werd verjaagd naar de havenstad Aden.

Amerikaanse drones

Met een coalitie van Arabische landen – de Verenigde Arabische Emiraten, maar ook bijvoorbeeld Soedan – opende MBS de aanval op de Houthi’s. Trumps voorganger Obama begon in 2015 met het leveren van militaire steun aan deze oorlog. ‘Dood aan Amerika’, is een lijfspreuk van de Houthi’s, dus ze waren een voor de hand liggende vijand. De Amerikanen leverden logistieke ondersteuning en inlichtingen. Het waren Amerikaanse drones die Houthi-doelen opspoorden.

Het zou een korte oorlog worden beloofde Obama. In minder dan geen tijd zouden de Houthi’s Sanaa verlaten, terug naar de bergen. Trump zag deze oorlog wel zitten: hij is tegen Iran, de Houthi’s zijn pro-Iran. Hij zette vol in op de wapenhandel met Riyad.

Maar het conflict liep uit de hand. De officiële regering van Jemen geniet in eigen land nauwelijks steun. De waaier aan Arabische landen die de oorlog steunde, viel uit elkaar. De Verenigde Arabische Emiraten trokken zich in 2019 officieel uit Jemen terug, al sturen ze achter de schermen nog steeds allerlei milities aan.

Jemen verkeert op het randje van een hongersnood. Er is genoeg eten, maar mensen hebben geen geld om het te kopen. Dat maakt een snelle aftocht belangrijk voor Biden.

In Riyad hopen ze dat Biden het niet zo hard speelt als hij het doet voorkomen. De Saoedische regering bedankte Biden zelfs voor zijn uitspraken. Want dit zei Biden ook: pro-Iraanse milities – lees: de Houthi’s in Jemen – vallen Saoedi-Arabië aan met raketten en drones. Daarom zullen de Amerikanen Saoedi-Arabië blijven helpen bij de ‘verdediging’ van hun land. Dat zou een achterdeur openlaten voor de VS om terug te keren in Jemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden