Obama en Modi ontwikkelen politieke vriendschap

De Amerikaanse president Obama en de Indiase premier Modi ontwikkelen in rap tempo een politieke vriendschap. Ze hebben een gezamenlijke argwaan tegen het machtige China.

Barack Obama strooit rozenblaadjes bij het gedenkteken voor Mahatma Gandhi in New Delhi, aan het begin van zijn driedaagse bezoek aan India. Vandaag is hij eregast bij de Dag van de Republiek. Beeld EPA

De Verenigde Staten gaan per direct op grote schaal investeren in de ontwikkeling van nucleaire energie in India. Dat is het voornaamste resultaat van het bezoek van de Amerikaanse president Obama aan premier Modi. Minstens zo opvallend is de vriendschappelijke hartelijkheid die de omgang van de twee staatshoofden tekent.

Het is de vierde keer in vijf maanden dat de leiders van de twee grootste democratieën ter wereld elkaar in de ogen kijken: eerst zagen ze elkaar in augustus in het Witte Huis, tijdens de Oost-Azië-top in Birma, toen tijdens de G20 in Australië en nu in Delhi.

Steeds werden Obama en Modi samen gesignaleerd en werd hun bonhomie door overige aanwezigen als opvallend omschreven, vooral omdat Modi tot zijn verkiezingsoverwinning in de VS een ongewenst persoon was, vanwege zijn vermeende betrokkenheid bij de moordpartij op honderden moslims door hindoes in Gujarat, in 2002.

Dat de twee zich in Delhi lieten fotograferen terwijl ze in een weelderige rozentuin gebroederlijk over een theepot gebogen zaten, past de beeldvorming van een in ijltempo ontluikende politieke vriendschap.

Topprioriteit

'Op zichzelf is het niet vreemd dat Modi en Obama naar elkaar toe trekken', zegt Susanne Kamerling, India-onderzoeker bij Instituut Clingendael en de Rijksuniversiteit Groningen, 'omdat ze veel aan elkaar hebben. Maar dat ze allebei benadrukken dat een goede verstandhouding tussen India en de VS 'topprioriteit' heeft, is nieuw.'

Die prioriteit werd van beide zijden symbolisch benadrukt: Modi, die buitenlandse regeringsleiders normaal gesproken in zijn paleis ontvangt, wachtte Obama en zijn vrouw Michelle op het militaire vliegveld van Delhi op. Daar omhelsde hij zijn ambtsgenoot onderaan de loopplank van het vliegtuig stevig.

Obama is op zijn beurt de eerste Amerikaanse president die India voor de tweede keer bezoekt en de eerste die vandaag aanwezig is bij de festiviteiten rondom de Dag van de Republiek.

Een stuwende kracht achter de nieuwe vriendschap tussen India en de VS is de gedeelde argwaan jegens het machtige China, al zegt geen van de leiders dat hardop. Maar voor de VS is het prettig om behalve Japan nog een grote bondgenoot in Azië te hebben.

India ziet met lede ogen aan hoe de arm van China strekt tot diep in India's invloedsfeer en vindt het dus prettig om op goede voet te staan met de VS.

Daarom juichte Modi de recente onverwachte verkiezingsuitslag in Sri Lanka toe. Oppositiekandidaat Sirisena, die kritisch staat tegenover Chinese inmenging, won daar van de pro-Chinese president Rajapaksa.

En hoewel zijn regering het officieel ontkent, beweren diplomatieke bronnen dat India op de achtergrond een belangrijke rol heeft gespeeld in het samenbrengen van de aanvankelijk versplinterde oppositie tegen de gewezen Rajapaksa.

Beeld ANP

Diplomatiek offensief

Narendra Modi is bezig aan een imposant diplomatiek offensief, zowel in de regio als wereldwijd. Modi bezocht Japan, onderhandelde met Rusland over gezamenlijke ontwikkeling van wapens en ontving zelfs de Chinese leider Xi. Al lijkt het contact met Obama soepeler te verlopen.

Volgens Susanne Kamerling is deze schijnbare allemansvriendschap van India niet nieuw. Al sinds de onafhankelijkheid in 1947 vaart het land een onafhankelijke koers. Het hecht wel waarde aan goede bilaterale contacten en handelsverdragen, maar wil geen vaste strategische partnerschappen aangaan. De handtekening van de Indiase premier ontbreekt onder veel belangrijke internationale verdragen, zoals ook het nonproliferatieverdrag (NPT) tegen nucleaire wapens uit 1970.

Een ander vlak waarop India zich weigert te conformeren aan internationale wetgeving, is klimaat en milieuwetgeving. Waar het de VS lukte om met China een verdrag te sluiten over het indammen van de uitstoot van broeikasgassen, lukte dat in India niet. Hoewel Obama de investering in nucleaire energie als een milieutechnisch grote stap voorwaarts benoemde.

'Maar ook zonder mee te doen aan internationale verdragen, lukt het Modi om samen te werken met de VS', zegt Susanne Kamerling. 'Daarmee benadrukt hij ook tijdens dit bezoek India's uitzonderingspositie.'

Giframp

Toch is de doorbraak op nucleair vlak tussen India en de VS bijzonder, omdat het dossier al tien jaar voortsukkelt. De fundamenten van een civiel-nucleaire overeenkomst tussen de VS en India stammen uit 2005 en werden opgesteld door Modi's voorganger Manmohan Singh en door George Bush jr. Het idee was dat Amerikaanse bedrijven grootschalig zouden investeren in de nucleaire energiemarkt.

Maar de prille overeenkomst leek te worden verzwolgen in de stroperige machinerie van de Indiase politiek, omdat er weerstand was tegen buitenlandse bedrijven in de nucleaire energiebranche. Pas in 2008 gaf het Indiase parlement zijn fiat.

Vervolgens trok het ene na het andere Amerikaanse bedrijf zich terug, omdat India na de giframp in de Union Carbide fabriek in Bhopalde aansprakelijkheidswetgeving in 2005 zodanig had aangepast, dat bedrijven in geval van een catastrofe torenhoge schadeloosstellingen zouden moeten betalen.

Die wetgeving bestaat nog steeds, maar de diplomaten in het kielzog van de twee presidenten zouden een oplossing hebben gevonden die de bezwaren voor Amerikaanse bedrijven wegneemt. Hoe ze dat gaan doen, is nog niet bekend. Ook is nog niet duidelijk hoeveel de VS per jaar in het civiele nucleaire programma van India zullen investeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.