Obama dreigt met veto als Congres deal Iran blokkeert

Schendt Iran de afspraken die zijn gemaakt over het nucleaire programma van het land, dan zullen de internationale sancties direct weer ingaan. Dit heeft de Amerikaanse president Barack Obama dinsdagmiddag gezegd in een toespraak. Ook waarschuwde Obama zijn Republikeinse tegenstanders in het Congres dat hij elke poging om de deal te blokkeren zal vetoën.

Obama houdt een toespraak over het nucleaire akkoord met Iran. Beeld ap
Obama houdt een toespraak over het nucleaire akkoord met Iran.Beeld ap

De leider van de Republikeinen in de Senaat belooft een 'diepgaande analyse' van het akkoord. 'Het akkoord doorstaat de test als het ons land en onze bondgenoten veiliger maakt', zei Mitch McConnell in een verklaring.

Andere Republikeinen beweren dat de wereld onveiliger wordt van de deal. John Boehner, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, reageert: 'In plaats van de verspreiding van kernwapens in het Midden-Oosten te stoppen, is het waarschijnlijk dat dit akkoord leidt tot een wereldwijde kernwapenwedloop.' Ook Republikeinse presidentskandidaten winden er geen doekjes om en hebben hun oordeel al klaar. Volgens Marco Rubio 'ondermijnt het akkoord de nationale veiligheid' van de VS. Zijn concurrent in de Republikeinse presidentscampagne Lindsey Graham sprak van een 'mogelijke doodstraf voor Israël'.

Het is dus nog onduidelijk of de Republikeinen in het Congres het akkoord zullen tegenhouden. President Obama is in elk geval overtuigd en is bovendien bereid zijn veto te gebruiken als de deal wordt geblokkeerd.

'Doordat Amerika heeft onderhandeld, hebben we de verspreiding van kernwapens in het Midden-Oosten tegengehouden', zei Obama in zijn toespraak. Het zou volgens hem 'onverantwoordelijk zijn geweest om van dit akkoord weg te lopen'. Zonder dit akkoord zou de kans op oorlogen in de regio groter zijn, aldus de president.

Volgens de Amerikaanse president heeft Iran toegezegd 98 procent van zijn bestaande voorraad verrijkt uranium, het belangrijkste ingrediënt voor een kernbom, van de hand te doen.

Het akkoord is erop gericht het Iraanse atoomprogramma in te perken in ruil voor verlichting van de sancties die aan Teheran zijn opgelegd. Iran houdt vol dat het alleen vreedzame doelen nastreeft met zijn atoomprogramma. Het Westen verdenkt Iran er echter van in het geheim aan een kernwapen te werken.

Netanyahu

Obama sprak dinsdag telefonisch met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, zo maakte het Witte Huis bekend. Het vandaag gesloten akkoord verandert niets aan de kritiek die de VS op Iran hebben als het gaat om de Iraanse steun aan terrorisme of de bedreigingen van Iran aan het adres van Israël, aldus de Amerikaanse leider.

Obama zei ook dat hij de deal steunt omdat het voorkomt dat Iran een nucleaire bedreiging gaat vormen. Dat is zowel voor de VS als voor Israël van belang, benadrukte hij. Volgende week brengt de Amerikaanse staatssecretaris van Defensie Ash Carter een bezoek aan Israël.

Netanyahu noemt het akkoord een 'fout van historische proporties'. Een akkoord met Iran geeft het land alleen maar de mogelijkheid om 'zijn agressie en terreur in de regio voort te zetten', zo zei hij dinsdag, vlak nadat de onderhandelaars aankondigden dat er overeenstemming is bereikt. Het land gaat de Israëlische lobby bij Amerikaanse senatoren opvoeren in de hoop dat zij het akkoord tegenhouden in de Senaat.

Netanyahu was een van de felste critici van een akkoord met Teheran en stelde alles in het werk om een verlichting van de sancties die aan Iran zijn opgelegd tegen te houden. Iraanse regeringsfunctionarissen hebben in het verleden wel eens gedreigd Israël te vernietigen. Ook steunt Iran militante bewegingen die aanvallen uitvoeren op Israël.

Netanyahu voelt zich gepasseerd

Volgens tal van Israëlische bronnen werd premier Benjamin Netanyahu door de VS, de belangrijkste bondgenoot, niet geïnformeerd over het verloop van de onderhandelingen. Lees hier meer over het standpunt van Israël.

Benjamin Netanyahu Beeld ap
Benjamin NetanyahuBeeld ap

Niet perfect, wel hoopvol

De Iraanse president Hassan Rohani heeft het akkoord op Twitter verwelkomd. 'Constructieve betrokkenheid werkt', schrijft hij. 'Nu deze onnodige crisis is opgelost, ontstaan er nieuwe horizonnen met een focus op gedeelde uitdagingen.'

Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mohammad Javad Zarif, vindt de overeenkomst een 'win-win-oplossing, maar niet perfect'. Volgens hem opent de deal 'nieuwe horizonnen voor het omgaan met problemen die invloed hebben op de internationale gemeenschap.' Hij gelooft dat vandaag 'historisch' is: 'Vandaag had het einde van hoop kunnen zijn, maar nu starten we een nieuw hoofdstuk van hoop.'

EU-buitenlandchef Mogherini, een van de onderhandelaars, denkt dat het akkoord de weg kan openen 'naar nieuwe internationale relaties'.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier grapte dat hij al had verwacht dat 30 juni, de eigenlijke deadline die de onderhandelaars zichzelf hadden gesteld, een lange dag zou worden. 'Maar dat hij 348 uur zou duren, daar had ik geen rekening mee gehouden.'

Angela Merkel, bondskanselier van Duitsland, noemt de deal 'een belangrijk succes, dat het verschil kan maken voor de veiligheid in de regio.' Ze roept de betrokken landen op om het akkoord snel te implementeren.

'Een stevige keuze voor stabiliteit en samenwerking', zo reageerde de Russische president Vladimir Poetin op de overeenkomst. 'De wereld kan opgelucht ademhalen.' Voor Rusland is de deal gunstig. Poetin voorziet een vruchtbare samenwerking met Iran op het gebied van nucleaire technologie, waarvan Rusland veel in huis heeft. Daarnaast kan Iran wat Poetin betreft een belangrijke bijdrage leveren aan het tegengaan van terrorisme in het Midden-Oosten.

De Canadese minister van Buitenlandse Zaken Rob Nicholson reageerde minder positief. 'Iran blijft een gevaar voor de internationale vrede en veiligheid vanwege haar nucleaire ambities, de voortdurende steun voor terroristische groeperingen, de oproepen om Israël te vernietigen en het gebrek aan mensenrechten.' De gesloten deal verandert daar volgens Nicholson weinig aan. Canada blijft Iran beoordelen op haar acties, en niet op haar woorden: de Canadese regering zal geen actie ondernemen voordat ze het akkoord nader heeft onderzocht.

Overwinning voor de diplomatie

VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon beschrijft de deal als een overwinning voor de diplomatiek en feliciteert de westerse onderhandelaars en Iran in een verklaring. 'Ik weet dat er een enorme hoeveelheid werk in zit en ik bewonder de vastberadenheid en de betrokkenheid van de onderhandelaars, alsmede de moed van de leiders die deze deal (...) hebben goedgekeurd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden