Obama: Brits EU-lidmaatschap is beter voor iedereen

Vrienden, Engelsen, Eurosceptici. Leen mij uw oor. Ik kom om Boris te begraven en om David te helpen. Als Shakespeare's Antonius stond Barack Obama in een statige zaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Naast hem, met stardust op zijn schouders, stond David Cameron.

Barack Obama en David Cameron tijdens een persconferentie in Londen op 22 april 2016 Beeld anp
Barack Obama en David Cameron tijdens een persconferentie in Londen op 22 april 2016Beeld anp

Twee maanden voor het EU-referendum had de president enkele mededelingen: een Britse lidmaatschap van de Europese Unie is beter voor iedereen (behalve voor Vladimir Poetin) en als jullie toch zo uilig zijn voor een Brexit te kiezen mogen jullie in een keurige Engelse rij plaatsnemen voor een handelsakkoord met ons. En o ja, ik hou van Winston Churchill. En van jullie koningin.

De week begon met de onheilspellende Brexit-cijfers van George Osborne, maar de genadeklap, zo had Cameron bedacht, moest worden uitgedeeld door kameraad Barack. Vergeten was de opmerking van Obama, vorige maand, dat de Britse premier mede verantwoordelijk was voor een 'shit show' in Libië. Er is nu andere 'shit show' aan de gang: een referendumcampagne waarbij de Brexiteers onder leiding van charismatische politici als Boris Johnson en Nigel Farage het verrassend goed doen. Het Blijf-kamp mist zulke politici. Cameron zelf heeft schade opgelopen door het Panama-schandaal, terwijl een aansprekende eurofiel als Tony Blair is uitgekakt door diens ondankbare landgenoten.

Eerlijke vriendschap

Het is ongebruikelijk dat politieke leiders zich mengen in verkiezingscampagnes van andere landen, maar Obama zag alle noodzaak om in te grijpen. Immers, de Amerikanen koesteren een speciale band met de Britten. 'Bij vriendschap hoort dat je eerlijk tegen elkaar bent,' stelde hij. Er speelt ook eigenbelang mee. Het Verenigd Koninkrijk is een politiek vliegdekschip voor de Europese kust, precies de reden dat Charles de Gaulle het Britse lidmaatschap zo lang heeft tegengehouden. Een Brexit zal na decennia van vrede voor onrust zorgen op het vasteland, waardoor ook Amerikaanse belangen in het geding kunnen komen. Obama's interventie was een soort preventief Marshall-plan.

Hij had zijn beweegredenen uiteengezet in de eurosceptische Daily Telegraph, op de plek waar Boris Johnson al jaren zijn euroscepsis uit. De gastcolumnist herinnerde de Britten eraan dat ze veel zeggenschap hebben in Brussel, een bewering die volgens de Brexiteers haaks staat op het gegeven dat geen land zoveel nederlagen bij Europese stemmingen lijdt als het Verenigd Koninkrijk. De eurosceptici reageerden vijandig op Obama. Dat hij Frankrijk in de afgelopen acht jaar vaker heeft bezocht dan het Verenigd Koninkrijk wordt hem niet in dank afgenomen. Anderen relativeerden Obama's waarschuwingen met de bewering dat hij over een half jaar toch weg is.

Yes we can (quit the EU)

Boris Johnson leidde de charge van de lichte brigade. In The Sun wees de Londense burgemeester, omstreden, op de Keniase achtergrond van Obama, wat zou hebben meegespeeld bij diens beslissing om de buste van Churchill direct na zijn aantreden te verwijderen uit de Oval Office. Volgens de in New York geboren Johnson is Obama simpelweg een hypocriet. 'Dat de VS ons vertellen dat we een deel van onze democratie moeten opgeven, is een adembenemend voorbeeld van het principe "Doe als ik zeg, maar niet als ik doe".' Zouden de Amerikanen soevereiniteit willen afstaan aan Nafta-partners, luidde de retorische vraag. Plagerig parafraseerde hij Obama: 'Yes we can (quit the EU)'.

Dat is typerend voor de bravoure van de Brexiteers, die niet doen aan economische voorspellingen maar een soort VOC-mentaliteit bezitten waarbij de gedachte centraal staat dat elk land met liefde gunstige handelsbetrekkingen wil aankopen met de voormalige zeevaardersnatie. Op een weinig diplomatieke wijze maakte Obama een einde aan deze verwachting. 'Op een zeker moment in de toekomst misschien, maar eerst gaat onze aandacht uit naar TTIP,' liet hij weten tijdens de persconferentie. 'We verwachtten een paar handgranaten van Obama, maar in plaats daarvan heeft hij een kernbom op het slagveld gegooid,' oordeelde politiek commentator Tim Shipman.

Obama had ook nog een huishoudelijke mededeling voor Boris. De buste is inderdaad uit de Oval Office gehaald om plaats te maken voor Martin Luther King. Nu staat hij Churchill in de privé-vertrekken van Het Witte Huis. 'Daar zie ik hem elke dag.' Inderdaad, een speciale band.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden