Obama benadrukt bij afscheidsspeech de kracht van individueel burgerschap

Met een bevlogen, maar inmiddels toch ook bekend aandoende toespraak heeft Barack Obama dinsdagavond afscheid genomen van Amerika. Hij analyseerde de vooruitgang die het land de afgelopen acht jaar heeft geboekt, en benadrukte het belang van solidariteit. 'Onze banden worden verzwakt als sommigen zeggen dat ze meer Amerikaans zijn dan anderen.'

President Barack Obama bij zijn afscheidsspeech. Beeld ap

Obama hield in zijn oude thuisstad Chicago een rede waarin hij zijn erfenis wilde vastleggen, en tegelijkertijd ook vooruit probeerde te kijken. Yes we can, yes we did, yes we can, waren de woorden waarmee hij afsloot.

Zijn woorden waren mooi, zijn zinnen waren beeldend, de feiten spraken voor zich: Obama gaf een doortimmerde rede van het soort waarmee hij groot is geworden. Toch was het enigszins afstandelijk, en een tikkie academisch - of komt het door de gewenning, na acht jaar fraaie toespraken?

Natuurlijk greep de president het moment aan om zijn goede werken te benadrukken. 'Als ik jullie acht jaar geleden had verteld dat we een geweldige recessie zouden omkeren, dat we een nieuw hoofdstuk met Cuba zouden openslaan, dat we Irans nucleaire programma zouden stoppen zonder een schot te lossen, dat we de kwade genius van 9/11 zouden elimineren, dat we het homohuwelijk en een gezondheidsverzekering voor 20 miljoen medeburgers zouden introduceren...'

Iemand in het publiek: 'Dan zouden we je geloofd hebben!'

Obama: '...dan zouden jullie hebben gezegd dat we een beetje te hoog grepen. Maar dat is wat we hebben gedaan. Dat is wat jullie hebben gedaan. Jullie waren de verandering. Amerika is een betere, sterkere plek dan toen we begonnen.' Hij noemde Amerika 'nog steeds het rijkste, machtigste en meest gerespecteerde land op aarde'.

Speech-special Obama

De Verenigde Staten nemen afscheid van Barack Obama – niet alleen als president, maar ook als uitzonderlijk spreker. Want aan zijn toespraken kon geen andere wereldleider tippen. Acht jaar Obama in zeven karakteristieke speeches.

Individueel burgerschap

De vertrekkende president legde de nadruk op het individuele burgerschap ('Dat is wat we bedoelen als we zeggen dat Amerika exceptioneel is'), de kracht en roeping van elke Amerikaan om zijn (politieke) lot in eigen handen te nemen - zoals Obama ook begonnen is, in de jaren tachtig in Chicago. 'Hier heb ik geleerd dat verandering alleen gebeurt als gewonen mensen zich ergens mee gaan bemoeien, en samenkomen om eisen te stellen. Na acht jaar als president geloof ik dat nog steeds. Het is het kloppende hart van het Amerikaanse idee - ons stoere experiment in zelfbeschikking.'

Obama bleef in zijn rol als staatsman, ook toen zijn publiek boe begon te roepen toen hij het over zijn opvolger wilde hebben. Nee, nee, nee, bezwoor Obama. Hij noemde de vreedzame machtsoverdracht 'een kenmerk van onze democratie'. Later zei hij wel dat de democratie alleen werkt als 'onze politiek het fatsoen van onze bevolking weerspiegelt'.

Daarop wil ik me concentreren, zei Obama. 'Democratie vereist geen eensgezindheid. Onze stichters maakten ruzie, en sloten uiteindelijk compromissen. Maar democratie vereist wel een basale solidariteit. Hoe verschillend we ook lijken, we zitten allemaal in hetzelfde schuitje, en we stijgen en dalen als één.'

Rassentegenstellingen

Hij was fel over de gegroeide rassentegenstellingen. 'Na mijn verkiezing was er sprake van een post-raciaal Amerika. Zo'n visie hoe goedbedoeld ook, was nooit realistisch. Ras blijft een krachtig en vaak verdeeldheid zaaiend aspect van onze maatschappij. Ik heb lang genoeg geleefd om te weten dat de rassenverhoudingen beter zijn dan twintig of dertig jaar geleden, maar we zijn er nog niet. Wetten alleen zijn niet genoeg, we moeten de harten veranderen, en dat duurt generaties. Witte Amerikanen moeten erkennen dat de effecten van de slavernij en Jim Crow [de apartheidswetten] niet ineens in de jaren zestig zijn verdwenen; en dat als minderheden protesteren, dat dat niet is omdat ze een speciale behandeling vragen, maar een gelijke behandeling.'

Grappen en emoties waren spaarzaam. De enige grap zat aan het begin, toen het publiek niet ophield met klappen. 'Je kunt wel zien dat ik een lame duck ben, niemand luistert nog naar me.'

En de emoties kwamen aan het eind, toen hij zijn vrouw, dochters en vicepresident toesprak. 'Michelle LaVaughn Robinson uit de South Side, je hebt een rol op je genomen waar je niet om hebt gevraagd. Maar je hebt hem je eigen gemaakt met stijl en humor.' Voor zijn dochters: 'Malia en Sasha, onder de merkwaardigste omstandigheden zijn jullie uitgegroeid tot fantastische jonge vrouwen. Van alles wat ik heb gedaan, ben ik het meest trots op het feit dat ik jullie vader ben.'

Michelle (links) en Malia Obama Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden