Oase in een probleemwijk

Basisschool Het Mozaïek staat in een Arnhemse probleemwijk en telt veertig nationaliteiten. Maar de resultaten van deze zwarte school zijn goed....

‘We tillen de deksels van hun hoofden op en gieten er kennis in.’ Alfred Wit, locatieleider van basisschool Het Mozaïek, zegt het uitdagend. ‘Hier’, pakt hij een map, ‘dit zijn artikelen over het nieuwe leren.’ En hij verscheurt ze denkbeeldig.

De zwarte school (98 procent allochtoon) staat aan de rand van Arnhem in Immerloo/Malburgen, een van de veertig probleemwijken van minister Ella Vogelaar. De hoge flats waar de school op uitkijkt, worden de nieuwe Bijlmer genoemd. Aan elk balkon hangt een schotelantenne en de populatie wisselt met de wind.

Het Mozaïek telt veertig nationaliteiten, maar de kinderen spreken in de klas en op het plein consequent Nederlands. ‘De school is een oase in een onveilige wijk. Wat achter die voordeuren gebeurt, weten we niet’, wijst directeur Carola Peters, ‘wij richten ons op onze kerntaak: goed onderwijs. We kunnen aan de intelligentie van de kinderen en hun thuissituatie weinig veranderen, aan de rest hopelijk wel.’

De driekoppige leiding heeft ergens in het verleden rigoureus een scheiding aangebracht tussen buiten en binnen. In de school gelden fatsoensnormen en -waarden die daarbuiten wellicht niet gelden. Alfred Wit: ‘Bij de schooldeur gaat de straatpet af en de schoolpet op.’

Tegen de mode in richt zijn school zich primair op cognitieve vaardigheden en stoomt de kinderen planmatig klaar. Groep 8 haalde dit jaar gemiddeld een Cito-eindscore van 534.7, ongeveer het landelijk gemiddelde op ‘witte’ scholen. De school kan de vergelijking met het reguliere onderwijs met glans doorstaan. ‘We hebben van de zwaarste doelgroep de hoogste verwachtingen en halen alles uit de kast’, verklaart Wit.

Op het bord in de klas van juf Conny staat precies hoe de dag eruit gaat zien én er staat omschreven wat de kinderen aan het eind moeten hebben geleerd. Kinderen die deze maandagochtend willen vertellen over een uitslaande brand in een flat, krijgen daarvoor nauwelijks de kans. Juf Conny ‘wil er niet te lang bij stil staan’ en verruimt hun woordenschat met abstracte woorden en begrippen. ‘Wat is een doel’, vraagt ze. Meteen schieten tien vingers de lucht in. Safora, Hanad, Anas en Ilias melden om beurten de betekenis. ‘Het is je een bestemming’, of ‘dat wat je wilt bereiken’. ‘Perfect’, complimenteert juf Conny.

De kinderen met ouders uit Afghanistan, Irak, Marokko en Turkije gaan na de zomer naar de brugklas van vmbo-t en havo. Safora, het enige meisje met een hoofddoek, gaat door naar het gymnasium, melden de kinderen trots. Alleen twee Marokkaanse meisjes scoorden onder de 526 punten. Zij buigen hun hoofd van gêne. Hun vaders hadden hoger gewild.

‘Klaar voor de start’, roept juf Candas met een stopwatch in haar hand. ‘Af.’ Groep 6 begint na de pauze met een minuut snelrekenen. Na vijftig seconden zijn de meeste klaar. Ze lachen, hun ogen gloeien na. Na een paar klassikale sommen, werken ze in groepjes. Met uitlatingen als ‘ik zie Ezgi geweldig werken, hartstikke goed’, houdt juf Candas het moreel hoog en de klas stil -– al is dat niet nodig, zegt ze. ‘De kinderen hebben een enorme drive.’

Ook in de voorschool, waar kinderen vanaf 3,9 jaar naartoe kunnen, hangen dagindeling en doelen aan de wand, maar dan in vorm van tekeningen. Ook hier wordt gewerkt met de didactiek van Marianne Verhallen. Woorden worden in ‘clusters’ (groepjes – red.) aangeboden. Vandaag zijn dat fles, wiegje en luier, want het thema is: baby.

Hun eigen babyfoto’s hangen aan de wand. ‘Ahh, de baby huilt’, speelt de juf. ‘Wat zal er met de baby zijn?’ Met vragen worden de kinderen uitgedaagd te praten. En dat doen ze – in het Nederlands.

Deze kleintjes hebben op de peuterzaal al taal- en groepservaring opgedaan, verklaart Hetty Grontendorst. Ze zijn daar geconfronteerd met dezelfde methode en dezelfde leidsters. Deze unieke samenwerking werpt zijn vruchten af. ‘Ik begeleid de moeders desnoods zelf naar de peuterzaal. Thuis worden de peuters gekoesterd en gebakerd, op de speelzaal draait het voor het eerst niet alleen meer om hen, en hier worden eisen aan ze gesteld.’

Aan de zeven kinderen van een Marokkaans gezin leest Grotendorst af hoe positief de voorschool werkt. ‘Het eerste, tweede en derde kind waren schuw en wantrouwig. Dat veranderde bij de vierde, en de vijfde is volkomen frank en vrij. De moeder brengt haar twee jongsten nu uit zichzelf met 2,5 jaar naar de speelzaal.’

We hebben hier te maken met een modelschool, vindt schoolcontactpersoon El Abbes Ouali, die voor alle scholen in de Arnhemse zogenoemde voorrangswijken het contact tussen Marokkaanse ouders en scholen onderhoudt. ‘De betrokkenheid van ouders is honderd procent. Volgende week is er een avond over computers. Zal je zien: zit de hele zaal vol.’

Ouders moeten wel: er gaat geen rapport mee naar huis zonder een gesprek met een ouder. Maar ook andere ‘trucs’ droegen bij deze band, zegt Ouali. De voortgang van de kinderen wordt zo inzichtelijk mogelijk gemaakt. ‘Via de computer krijgen ze de ontwikkeling van hun kind te zien in een groeicurve waaraan ze al gewend zijn op het consultatiebureau.’

Peter Burgers, al 26 jaar coördinator van het onderwijsvoorrangsbeleid in Arnhem, ziet op Het Mozaïek wat hij ‘stapelen en onderhouden’ noemt. ‘Niet bij elk nieuw kabinet een andere koers gaan varen, maar stug doorgaan op de ingeslagen weg. Er zijn meer scholen met goede resultaten, maar deze school bereikt al vijf jaar de allerhoogste.’

Tien jaar geleden was Het Mozaïek nog een school van ‘knutselen en projecten’, vertelt Alfred Wit. ‘We werkten net zo hard, wellicht harder, maar waren niet doelgericht. Ik durfde de envelop met de Citotoets nauwelijks te openen. Hadden we weer een score tussen 520-525. Met de benoeming van Carola Peters als directeur veranderde de koers, constateren de directieleden.

Maar in de klassen, op het plein: er was continue wat aan de hand. Langs de weg van gissen en missen vond de leiding uit wat de leerresultaten bevorderde en wat niet. Naarmate de school zwarter werd, ging de franje ervan af, werd het onderwijs effectiever, én de directie eigenwijzer. Veel invloeden van onderwijsvernieuwingen zijn een valkuil voor deze doelgroep, ontdekten ze.

‘Wat doe je als een leerling een kikker meeneemt naar school?’, vroegen ze vorige week een sollicitant. Terugsturen, luidde het goede antwoord. ‘Alle aandacht voor het beest gaat af van de effectieve leertijd’, legt Wit uit. ‘De taal is voor tweederde van de kinderen te vrijblijvend en niet doelgericht. Het beklijft niet.’ Ook het kringgesprek op de maandagochtend werd jaren geleden al afgeschaft, om dezelfde reden.

‘Geweldig’, recenseert Juf Conny deze lijn. Ze heeft altijd op Jenaplanscholen gewerkt. Sinds drie jaar geeft ze weer ‘klassikaal’ les. Deze manier van leren geeft deze kinderen richting en energie, vindt ze. ‘Ze wonen in een roerige buurt. Structuur is dan belangrijk. De ouders staan er helemaal achter. Zij willen niets liever dan dat hun kinderen verder komen dan zij.’ Ze prijst ook de consequente coaching die ze krijgt van interne begeleiders. ‘Ik heb al zes klassenbezoeken gehad, meer dan op alle andere scholen bij elkaar.’

De bevlogenheid van het team is groot. Leerkrachten zijn voor dag en dauw aanwezig. Ook worden hoge eisen aan nieuwelingen gesteld. Hetty Grotendorst staat hier helemaal achter, maar moet lachen om de realiteit. Want hoeveel onderwijzers willen naar een zwarte school? ‘Zijn er eindelijk sollicitanten, presteren ze het doodleuk ze alle 23 af te wijzen.’

Zij is de enige met kritiek op het strakke keurslijf. ‘In groep 1 en 2 moet hard worden gewerkt om de achterstanden weg te werken. Groeispurten van kleuters zijn echter niet altijd in een programma te vatten.’

Juf Wietske van groep 5 staat in de deuropening van de kookles in buurthuis de Hobbit. Kinderen kunnen intekenen op naschoolse activiteiten. Er worden kersenmuffins gemaakt. Acht kinderen laten hun mixers loeien, stencils met de uitleg liggen ongelezen op tafel en een buurthuiswerkster loopt verhit door de keuken.

‘Zie jij nu wat hier misgaat?’, vraagt de Wietske Küper retorisch. Want het is deze ervaren leerkracht in een oogopslag duidelijk waarom de kookles vorige week ontaardde in een puinhoop. Ze ziet ook hoe het beter kan: er moeten krukjes rond de tafel, de kinderen moeten zitten voor een duidelijke instructie en wellicht kan zijzelf in de klas vooraf het geschreven menu behandelen.

Rust en een leergerichte houding moeten elke dag opnieuw worden heroverd. Alfred Wit: ‘Eén starter met ordeproblemen en je hebt de straatcultuur weer binnen.’ Maar is er werkelijk zoveel mis achter de voordeuren in Malburgen? De meeste kinderen vertellen tussen de middag naar huis te gaan en daar warm te eten. Toch een teken van stabiliteit?

‘Malburgen is en blijft een probleemwijk’, zegt adjunct-directeur Pieter Gorter van de Zwanenbloemlaan. Hij geeft een inkijkje.‘Ik ben vandaag druk geweest met drie kinderen die samen een fiets stalen. Ook zocht een moeder na lang aandringen hulp voor haar kind.’ Er zijn dit jaar al vijf uithuisplaatsingen geweest. Het aardige jongetje dat in groep 8 als eerste zijn vinger opsteekt, is ’s avonds de raddraaier op straat. En in groep 6 is met alle kinderen, op twee na, iets aan de hand. Aan basale verzorging ontbreekt het de meeste gezinnen niet, maar aan gerichte opvoeding wel. Marokkaanse ‘prinsjes’ kunnen thuis veelal tot hun 8ste hun gang gaan, zeggen ze.

Adjunct-directeur Alfred Wit laat een foto zien van groep 7 die de dag ervoor is gemaakt na een bezoek aan een bouwbedrijf. Het plan was de foto cadeau te doen aan het bedrijf, maar Wit heeft hem weer meegenomen. ‘Zie je waarom?’ Hij wijst een jongen aan op de voorste rij. Hij heeft een opgestoken middelvinger en houdt hem ‘stiekem’ horizontaal. ‘We hebben al met hem gesproken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden