O, prachtig Botswana

Botswana viert vandaag zijn vijftigste onafhankelijkheidsdag. Voor Afrika-correspondent Kees Broere alle reden om de loftrompet te steken over het succesvolste land van Afrika. Maar niet zonder wat kritische noten.

Bijna alle wilde dieren die Afrika nog kent, zijn in Botswana te vinden. Beeld getty

O, Botswana je bent zo saai

Het is misschien wel het grootste compliment dat het vroegere Britse protectoraat Bechuanaland kan krijgen. Waar andere Afrikaanse landen tot op de dag van vandaag geplaagd worden door wrede binnenlandse opstanden, hevige politieke ruzies en beschamende corruptieschandelen, is Botswana al een halve eeuw stabiel. Zoals Noorwegen zijn olie-inkomsten heeft, zo heeft Botswana zijn geld - uit vooral de diamantwinning - voor een groot deel gebruikt om te investeren in de ontwikkeling van zijn ruim twee miljoen inwoners. Het is een 'middle income' land. Nu de diamanten langzaam beginnen op te raken, wordt extra aandacht besteed aan kwaliteitsonderwijs.

Botswana is ziek

Dat moet je althans aannemen, als je kijkt naar het nog steeds bedroevend hoge aantal mensen, zo'n 350 duizend, die met hiv zijn besmet. Meer dan eenvijfde van de seksueel actieve bevolking heeft met de ziekte te maken. Gelukkig staat daar tegenover dat het aantal doden door aids de afgelopen jaren met meer dan de helft is gedaald. De meeste besmette mensen hebben toegang tot aidsremmers.

De meeste hiv-besmette mensen in Botswana hebben toegang tot aidsremmers. Beeld getty

O, Botswana je bent zo mooi

Naast de diamantindustrie en de bankensector, vormt het toerisme een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor het zuidelijk Afrikaanse land. Zowat alle wilde dieren die Afrika nog kent, zijn er te vinden. De Okavango-delta is een spectaculair natuurgebied. De elders zo bedreigde olifant lijkt in Botswana vrolijk rond te struinen. En voor vogelaars is het een absoluut paradijs.

Botswana komt droog te staan

Het land kent met de Kalahari een woestijn als natuurgebied, maar elders eist verdroging een steeds grotere tol. Uit de hemel valt te weinig regen, op de grond wonen te veel mensen die forse aantallen vee houden. En in gebieden waar de overheid diamanten hoopt te winnen, zijn veel van de oorspronkelijke inwoners, de Khoi-San, uit hun woongebieden verdreven. In een land dat ongeveer zo groot is als Frankrijk en waar zo weinig mensen wonen, komen de diverse ecosystemen toch onder steeds grotere druk te staan.

O, Botswana je bent zo fatsoenlijk

In een continent waar burgerrechten vaak met voeten of soldatenlaarzen worden getreden, valt op dat Botswana niet alleen in eigen land, maar ook internationaal ervoor kiest te leven volgens de normen van een rechtsstaat. Terwijl steeds meer leden van de Afrikaanse Unie dreigen een einde te maken aan hun lidmaatschap van het Internationaal Strafhof, het ICC in Den Haag, blijft de regering van president Ian Khama zeggen dat ook Afrika de moed dient te hebben zijn eigen falende leiders aan te klagen. Om diezelfde reden maakte Khama onlangs opnieuw duidelijk dat de stokoude dictator uit het buurland Zimbabwe, Robert Mugabe, dient op te stappen. 'Zonder twijfel. Dat had hij al jaren geleden moeten doen', aldus Khama. Het zijn voor Afrika doorgaans ongekende woorden.

Botswana is autoritair

De huidige president is een zoon van 's lands eerste president. Dat klinkt angstwekkend vertrouwd, al gingen twee andere presidenten Ian Khama voor. De leider heeft niet alleen een Britse vrouw, maar ook een Britse militaire opleiding. Zijn critici vergelijken hem met Paul Kagame, de briljante ex-militair die als president van Rwanda zijn land na de genocide van 1994 een stevige ontwikkelingsimpuls gaf, maar daarbij aan tegenstanders geen ruimte laat. Ian Khama is een veel milder man, maar zelfs binnen zijn eigen politieke partij weten dissidenten hoe behoedzaam zij dienen te zijn.

O, botswana, je bent zo democratisch

Raila Odinga, een eeuwige oppositiepoliticus in Kenia, riep in 2002 de kiezers van zijn land op te kijken naar het Verre Oosten. Landen daar, zoals Zuid-Korea en Singapore, waren vijftig jaar geleden armer dan veel landen in Afrika. 'En kijk nu eens!' Vijf jaar later, bij opnieuw verkiezingen, herhaalde Odinga zijn oproep. Er was niets veranderd. Botswana daarentegen heeft Afrika laten zien hoe democratie en goed bestuur niet alleen voor flinke economische groei kunnen zorgen, maar ook voor een grote middenklasse, waarin velen zonder corruptie hun leven steeds aangenamer weten te maken.

Botswana wordt 'minder democratisch'

Buiten Botswana zelf zijn er weinig mensen die de ontwikkelingen in het land nauwlettend volgen. Dat is het aangename lot van een 'saai' land. De deskundigen Amy Poteete en John Holm vormen hierop een uitzondering. Beiden bestuderen Botswana al tientallen jaren. Poteete meent dat de kloof tussen de reputatie en de werkelijkheid van het land steeds groter wordt. Holm bestudeerde Poteete's argumenten, zag hoe het 'maatschappelijk middenveld' weinig speelruimte krijgt, en kwam tot de conclusie: Botswana is 'minder democratisch' geworden.

Opletten dus, voor de 50-jarige. Maar binnen de Afrikaanse context is er nog alle reden voor een spetterend feest.

Een groot deel van de inkomsten uit diamantwinning heeft Botswana geïnvesteerd in onderwijs. Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden