O God, al die mensen!

'Godverdomme, ze slaan af, ze gaan richting Bezuidenhout, ze bombarderen verkeerd. O God, al die mensen!' Vera van der Kooi was wanhopig....

Maar in Engeland waren de coördinaten van haar kaart verwisseld. De Britse piloten lieten hun bommen niet vallen op het Haagse Bos, maar op het Bezuidenhout. Tenminste vijfhonderd mensen kwamen om.

Vera - ze overleed vorig jaar - zag het gebeuren. 'God vergeef me, hadden ze me dat maar nooit laten tikken', vertelde ze later aan onderzoekers die haar verhaal op schrift hebben gesteld. Vera doelde op de aanwijzingen die ze voor de geallieerden had gemaakt.

Die waren ontzet over de raket-aanvallen die in september 1944 begonnen. In totaal zouden ruim 2500 Engelsen de dood vinden. Zo'n driehonderd V2's werden vanuit Hoek van Holland gelanceerd en ruim duizend vanuit de omgeving van Den Haag. Omdat de raketten op mobiele lanceerinstallaties waren geplaatst, zou de Britse luchtmacht het gebied bij Den Haag het liefst met de grond gelijk maken.

Wie nu door Den Haag rijdt, kan nog steeds zien waar de nazi's hun raketten lanceerden en waar sommige raketten voortijdig neerstortten. Vera van der Kooi en haar zusje Janke woonden in de Van Speijkstraat, in een iets veiliger omgeving.

De zusjes zaten al een tijd in het verzet toen ze hun kennis Wim Berssenbrugge vroegen zich aan te sluiten. Hij had de juiste apparatuur om spionagemateriaal op microfilm te zetten en woonde bovendien ideaal: aan de Laan van Meerdervoort 27. Zijn huis grensde aan de achterkant aan het Vredespaleis. Slechts een schutting scheidde bezet gebied van neutraal gebied.

Vanuit zijn huis maakte Bersbrugge een foto van een opstijgende V2 aan de andere kant van het paleis en stuurde die met bijbehorende technische gegevens naar de Britten. Bij zulk gevaarlijk werk gebeurden soms 'stompzinnige dingen', zei Van der Kooi. Op 1 maart 1945 werden Janke en een ander verzetslid, Ab Jansen, verraden. Van der Kooi: 'Toen Freek Vlag (de leider, red.) dat hoorde, werden hun rapporten niet vernietigd. Nee, die mocht ik op mijn fiets gaan halen om ze naar een kamer aan de Laan Copes van Cattenburgh te brengen. Die moesten bewaard worden voor het nageslacht! Het amateurisme ten top!

'Daar reed ik dan met een tas aan mijn stuur met daarin de rapporten over de V2's en daarbovenop wat groente. Toen kwam er een mof op me af die wel wat in me zag. Ik heb maar gezegd dat ik niet met hem gezien kon worden, maar dat hij de volgende ochtend om acht uur op de Javabrug op me moest wachten. Ik weet niet of hij daar lang gewacht heeft. . .'

Janke en Jansen waren naar het Huis van Bewaring in Scheveningen gebracht, hetzelfde waarin nu Milosevic op zijn vonnis wacht. In de oorlog werd het complex het Oranjehotel genoemd. Wie de naam had bedacht, is niet bekend, wel dat iemand op de muren de tekst kladde In deze bajes/ zit geen gajes/ maar Hollands Glorie/ potverdorie.

Tussen het complex en de Laan Copes van Cattenburgh suisden sommige V2's direct na de lancering weer omlaag. Zo vielen er in januari 1945 41 doden in de Riouwstraat. Er werden vanaf Zorgvliet en rondom de duinpan in de Scheveningse Bosjes honderden raketten afgevuurd.

Ondertussen werd Janke vrijgelaten, zes weken na haar arrestatie. Jansen pas na de bevrijding. Vera en Vlag waren eveneens verraden, maar doken onder. 'De SD zoekt je', zei Freek op 4 maart. 'Toen moest ik van Laan Copes op blote voeten vluchten naar een onderduikadres in Voorschoten. Als ze me hadden gepakt, was ik stante pede doodgeschoten. Ik mocht de straat niet meer op, ook 's avonds niet. Dat duurde twee maanden, tot de bevrijding. Het laatste wat ik had doorgegeven, was de standplaats van de V2's in het Haagse Bos. Ik tikte het in het Nederlands dat vervolgens in Engeland werd vertaald, mogelijk verkeerd.'

De coördinaten die Vera had doorgegeven, klopten wel. In het Haagse Bos werden vele V2's afgevuurd, tussen de woonwijken Benoorden- en Bezuidenhout enerzijds en paleis Huis ten Bosch en het Binnenhof anderzijds. Maar de x- en y-coördinaten werden op het vliegveld per ongeluk verwisseld, waarbij de te bombarderen plek midden in het Bezuidenhout kwam te liggen.

Enkele Nederlandse piloten wezen hun Britse collega's daarop, maar zij werden afgewimpeld met de opmerking dat de huizen ontruimd waren. De wijk werd immers al sinds januari herhaaldelijk gebombardeerd. De week voor de fatale vergissing was er nog een bom ingeslagen bij de OLV Goede Raad Kerk aan de Bezuidenhoutseweg. Alle gebrandschilderde ramen werden eruit geslagen. Een week later werd de wijk zelf uit Den Haag geslagen.

Terwijl Vera van der Kooi zich de vergissing nog vaak aanrekende, haar zus Janke aan trauma's ten onder ging, Berssenbrugge voor de KLM ging werken en Freek Vlag naar Zuid-Afrika emigreerde, werd OLV Goede Raad herbouwd en het Bezuidenhout gereconstrueerd.

De wijk bruist nu meer dan jaren-vijftigwijken doorgaans doen. Aan de randen ervan verrijzen kantoorreuzen en voor het ministerie van Sociale Zaken staat het onopvallende Monument van de Menselijke Vergissing.

De oorlog lijkt lang geleden, ook voor de passant die uitlegt waar het andere monument is, waar morgen kransen worden gelegd. Ze wijst naar groenwerkers die rode, witte en blauwe viooltjes planten. Haar is niets overkomen, lacht ze. 'Anders stond ik hier toch niet! We hebben alleen iemand moeten wegslepen wiens arm door een granaat eraf was gerukt.' Dat haar huis vervolgens alsnog afbrandde, lijkt niet meer te deren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden