O, daar heb ik nog wel een leuk verhaal bij

3 September. In het Duitse Hagen staat de laatste Nederlandse oorlogsmisdadiger, Siert Bruins, terecht.

Adrianus Maria de Jong (1888-1943) groeide op als een van de vele kinderen in een behoeftig Brabants gezin. Dat hij later 'de dag placht te beginnen met een dik met boter en suiker bemetselde beschuit' kun je lezen in het Biografisch woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland. Het was 'een dagelijks terugkerende compensatie voor de armoede die hij in zijn jeugd gekend had'.


Als sociaal-democraat, onderwijzer en schrijver raakte De Jong bevriend met Theo Thijssen, over wie hij schreef: 'Een leuke kerel, je merkt zo aan alles, een echte kerel, die groot is en 't ook zijn wil en daarom al het kleine, dat hem in de weg staat, vernielen wil... Ik was een klein heertje naast hem.'


Het neemt niet weg dat je ook over zijn eigen leven een onderhoudend boek kunt schrijven - wat gedaan is, door zijn neef Mels de Jong. Twaalf jaar geleden schreef die A.M. de Jong, Schrijver.


Dat De Jongs werk, in tegenstelling tot dat van Thijssen, terughoudend besproken werd en Katholiek Nederland hem in de ban deed, heeft het grote publiek er nooit van weerhouden Merijntje Gijzen en Frank van Wezel in de armen te sluiten, net zomin als de strip Bulletje en Bonestaak, waarvoor hij de verhalen schreef.


92 jaar oud, zoals Siert Bruins, is hij niet geworden.


A.M. de Jong werd in 1943 aan zijn voordeur in Nieuw-Vossemeer doodgeschoten door twee Nederlandse SS'ers, van wie er een na de oorlog de gevangenisbibliotheek zou gaan beheren.


Zelden vergaten zijn medegevangenen hem te vragen: 'Heb je misschien een boek van A.M. de Jong voor mij?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden