Nieuws Politieke prenten

NYT stopt met politieke spotprenten na rumoer over ‘antisemitische’ cartoon

Zo'n twee maanden na de publicatie van een als antisemitisch bestempelde Trump-cartoon stopt The New York Times vanaf juli helemaal met politieke spotprenten. Het totaal onverwachte besluit leidde dinsdag wereldwijd tot boze reacties van cartoonisten.

Het gebouw van The New York Times in New York. Beeld EPA

Een overwinning van de ‘moralistische meutes’, zo verzuchtte cartoonist Patrick Chappatte vol onbegrip nadat zijn krant The New York Times maandag had besloten om politieke spotprenten in de ban te doen. De wereldberoemde cartoons van Chappatte en het werk van zijn collega’s verdwijnen met dat besluit uit de internationale editie en van de website en socialemediakanalen van de kwaliteitskrant. In de Amerikaanse editie verschenen al nooit politieke spotprenten.

In een verklaring rept de The New York Times met geen woord over de gewraakte spotprent van de Portugees António Moreira Antunes, die eind april de internationale editie van de krant haalde en tot veel ophef leidde. Hierin werd een blinde Trump, met een keppel op het hoofd, afgebeeld, terwijl hij wordt geleid door de Israëlische premier Netanyahu. Deze prijkt op de cartoon als een blindengeleidehond, compleet met een blauwe davidster bungelend om de nek. De boodschap: Israël bepaalt, de VS volgen braaf.

‘Wij overwogen al meer dan een jaar om de internationale uitgave in lijn te brengen met de binnenlandse editie’, was het enige wat opiniechef James Bennet over de beslissing kwijt wilde. Maar voor iedereen was duidelijk dat Antunes’ tekening, die voor het eerst verscheen in een Portugese krant, tot het besluit had geleid. 

The New York Times werd overladen met kritiek van onder anderen Israëlische politici en joodse organisaties in de VS. ‘Een beerput van vijandigheid’, zo noemde de Israëlische ambassadeur in de VS Ron Dermer de krant. 

Voor het gebouw van de redactie werd gedemonstreerd. ‘Schaam je diep’, riepen demonstranten, onder wie de bekende advocaat Alan Dershowitz. ‘Het toont stereotypes over Joodse controle’, aldus voorman Jonathan Greenblatt van de Anti-Defamation League die strijdt tegen antisemitisme over de spotprent.

Boze menigte

The New York Times-uitgever A.G. Sulzberger erkende dagen na de publicatie al dat er een grote fout was gemaakt. ‘Verschrikkelijk’, noemde hij de tekening. Ook de opinieredactie ging door het stof en bood haar excuses aan. ‘Wij weken in deze zaak flink af van onze waarden en normen’, aldus Sulzberger. 

Volgens hem had een dienstdoende productiechef, die disciplinair wordt gestraft, in zijn eentje besloten de spotprent te publiceren. Hij was afkomstig van een bureau gespecialiseerd in spotprenten waarmee de krant al jaren samenwerkt. De chef had volgens de krant echter direct moeten inzien hoe omstreden de cartoon was en dat hij tot veel ophef zou leiden. Dat de krant vervolgens politieke spotprenten in de ban zou doen, hadden weinigen echter kunnen bevroeden.

Chappatte onthulde de onheilstijding maandag op zijn blog. De omstreden spotprent had nooit de krant mogen halen, erkent ook de cartoonist die ruim twintig jaar voor de The New York Times werkt. Maar cartoons weren in een van de weinige grote kranten waar internationale politieke spotprenten nog worden gepubliceerd na wat kritiek? Onbegrijpelijk, vond de cartoonist.

Tekenaar ontkent

‘Ik ben bang dat dit niet alleen gaat over de spotprenten, maar over de journalistiek en opinie in het algemeen’, aldus Chappatte. ‘Twitter is een plek voor boosheid, niet voor debat. De meest verontwaardigde personen bepalen nu het gesprek waarna de boze menigte volgt.’ 

Zijn Washington Post-collega Nick Anderson haalde vorig jaar ook uit naar de sociale media. ‘Het is het grote dilemma van cartoonisten vandaag de dag’, twitterde Anderson, wijzend op de Trump-tijd. ‘Wij worden waarschijnlijk meer gelezen dan ooit, dankzij sociale media. En toch, de sociale media vernietigen ons.’

Tekenaar Antunes, die al tientallen jaren actief is, ontkent nog altijd dat zijn cartoon antisemitisch is. Hij geeft rechtse joodse organisaties de schuld van de ophef. ‘Zij willen niet bekritiseerd worden’, aldus Antunes tegen CNN. ‘Wanneer ze kritiek krijgen, zeggen ze: ‘Wij zijn een volk dat vervolgd is, wij hebben veel geleden, dit is antisemitisme.’ Niet alle kritiek op Israël is antisemitisme.’

Chappatte denkt dat met name dictators wereldwijd hebben gewonnen met het besluit van zijn krant. ‘Spotprenten trekken zich niets aan van grenzen’, betoogt hij. ‘Wie zal keizer Erdogan laten zien dat hij geen kleren heeft, als Turkse cartoonisten dat niet meer kunnen doen? Tekenaars uit Venezuela, Nicaragua en Rusland werden gedwongen in ballingschap te gaan. Politieke spotprenten werden geboren met de democratie. En ze worden aangevochten als er vrijheid is.’

De cartoonisten van de Volkskrant reageren in ons opinieblog op het besluit van The New York Times om te stoppen met politieke cartoons. Is er een nieuw klimaat ontstaan rondom spotprenten? ‘Cartoons leveren door social media veel meer reacties op dan vroeger.’

Betekent dit het einde van de cartoon? Meer cartoonisten vertellen over de ophef die hun werk teweeg kan brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden