NWO geeft meer ruimte aan riskante onderzoeksvoorstellen, waarvan goede afloop niet op voorhand vaststaat

Wetenschapsorganisatie NWO in Den Haag gaat 30 procent meer geld vrijmaken voor vrij onderzoek, waarvan de goede afloop niet op voorhand vaststaat. Tegelijk wordt er op andere manieren meer aansluiting gezocht bij behoeften van de samenleving, zo staat in de nieuwe strategie van de organisatie die vandaag wordt gepresenteerd.

Stan Gielen, voorzitter NWO. Foto Aurélie Geurts

'Mensen met een spannend zuiver wetenschappelijk idee moeten zichtbaar meer de ruimte krijgen', zegt voorzitter prof. dr. Stan Gielen van NWO. Met 800 miljoen euro aan overheidsgeld financiert NWO van oudsher onderzoek op basis van wetenschappelijke kwaliteit. Voorstellen van onderzoekers worden daarbij beoordeeld en al dan niet gehonoreerd. In de praktijk kan maar iets van 20 procent van de voorstellen echt worden gefinancierd.

Volgens Gielen is door die schaarste lang te weinig ruimte gegeven aan riskante wetenschappelijke voorstellen. 'High risk high gain is bijna nooit een optie als je als beoordelaar geen cent wilt verspillen. Terwijl juist Nederland ook een leidende rol kan spelen.' Nu is er zo'n 75 miljoen per jaar voor de vrije competitie; dat zou circa 100 miljoen kunnen worden.

De NWO-strategie 2019-2022 toont volgens Gielen dat de net gereorganiseerde instantie meer zal zijn dan de klassieke wetenschapsfinancier. 'Er gaat veel publiek geld naar de wetenschap, dus moet je ook helder uitleggen waar dat goed voor is. Impact en de verbinding met de samenleving zijn belangrijk. Omdat er grote vragen liggen. Maar ook omdat er externe partijen zijn die kunnen en willen bijdragen aan onderzoek naar oplossingen. Wetenschap en maatschappij hebben beide te winnen.'

NWO zal hoe dan ook meer gaan optrekken met de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de universiteitskoepel VSNU, om het belang en de belangen van goede wetenschap over het voetlicht te brengen. 'We gaan meer met één stem spreken', zegt Gielen. 'Intern kan er discussie en debat zijn, maar naar buiten moet je de rijen sluiten.'

NWO neemt ook een aantal stevige maatregelen om bekende problemen met de onderzoeksfinanciering te slechten. Om de kans op NWO-geld voor een onderzoeksvoorstel groter te maken, gaat NWO universiteiten garanties vragen voor inbedding. Dat zal naar verwachting het aantal losse aanvragen omlaag brengen, al moet dat in de praktijk nog blijken.

Wel is in het nieuwe regeerakkoord 400 miljoen extra voor wetenschap ingeboekt, vooral voor de Nationale Wetenschapsagenda, waarin grote maatschappelijke vragen leidend zijn. NWO gaat dat programma uitvoeren. Begin mei maakt minister van Engelshoven (D66) bekend hoe dat geld besteed gaat worden.

Eerder vroeg NWO in het kader van de Kenniscoalitie van universiteiten en werkgevers om een miljard extra voor wetenschap. Gielen zegt aante willen sturen op een iets andere lijn. 'We kunnen wel glashard om de resterende 600 miljoen vragen, maar ik zou liever eerst laten zien hoe geweldig goed die eerste 400 miljoen terechtkomen. Iemand zei me ooit: als je om geld vraagt, krijg je advies. Als je om advies vraagt, krijg je geld. Zo is het.'

Een ander pijnpunt is het 'Dagobert Duck-effect', waardoor vooraanstaande onderzoekers vaak subsidie op subsidie stapelen en nieuwkomers weinig kans maken. NWO sluit voortaan uit dat een onderzoeker met miljoenen voor het ene project opnieuw kan meedingen met een ander project. 'Ik heb al een paar woedende telefoontjes gehad', glimlacht Gielen.

Meer over