Nuis verwacht voor zijn cultuurbeleid geen monument

Het gaat hem om jeugd, om cultuur die mensen bindt en om Nederland als vrijhaven voor kunstenaars. Staatssecretaris Nuis verwacht geen stormen van protest tegen zijn Cultuurnota....

ESTHER BAKKER; ROLAND DE BEER

Van onze verslaggevers

Esther Bakker

Roland de Beer

DEN HAAG

- Wij vatten uw kunstenplan samen: Kunst en Jeugd in Europa!

'Dat zijn twee belangrijke dingen. Educatie. Hoe je jongeren bij de kunsten betrekt. De jeugd heeft haar eigen cultuur, maar die heeft de neiging smal te zijn. We willen de jeugd laten kennismaken met een waaier van kunstuitingen.'

- In Europa.

'De internationalisering was ook een term uit de vorige cultuurnota. Die heeft ook een andere draai gekregen: de perceptie van wat Nederland in de wereld zou kunnen zijn. Het idee is ontstaan van die ontmoetingsplaats, van Nederland Vrijhaven. Ik noem het een beeldmerk. In Nederland kunnen kunstenaars, studenten en geleerden uit de hele wereld vaak vrijer met elkaar praten dan als ze thuis zitten.

'En wat dat nu betekent voor het internationale cultuurbeleid? Import of export? Ik vind het zonde van de tijd om daarover te steggelen. Het betekent dat je hier een winkel hebt, en dat je ook moet proberen de klanten hierheen te krijgen.

'Dat beeldmerk van Nederland Vrijhaven is ook goed voor de buitenlandse politiek. Wat is buitenlands beleid? Dat is de reputatie van Nederland versterken. Economisch, politiek en cultureel. Weten mensen waar het ligt, weten ze überhaupt wat het is? Dan moet je een beeldmerk hebben. Iets wat mensen herkennen.'

- De stichting Kunst en Jeugd in Europa. Is die opgericht om het u en uw cultuurdepartement naar de zin te maken?

'Je bedoelt dat platform, van die vereniging?'

- Het is een stichting die u gaat subsidiëren. Ze gaan van nul naar 120 duizend gulden. Wij dachten: wat doet dat?

'Dat moeten we even precies uitzoeken. Ik wil ook wel weten wat dat precies is. Het kan zijn dat het te maken heeft met al die jeugdconcerten of internationale netwerken.'

- Nederland Vrijhaven. Is dat idee 'ontstaan', zoals u zegt, of heeft u het bedacht? U zegt het zo bescheiden.

'In de politiek hoor je af en toe plagiaat te plegen. Als je ideeën hebt en je voert er geen gesprekken over, dan zijn het vast geen goede ideeën, en vallen ze ook plat. Aan het eind van zo'n gesprek merk je dan dat je niet meer weet wie nou wat bedacht heeft. Dat was heel sterk het geval bij die kunsteducatie. Het bleek zó te leven in dat hele culturele veld.'

- Waar merkte u dat?

'We hebben op alle niveau's gesprekken gehad. Instellingen, fondsen. Informele rondetafelgesprekken. Dan merk je snel of het aanslaat of niet. Dat centrale beeld van Pantser of Ruggengraat, daar ben ik zelf mee begonnen. Cultuur moet geen pantser zijn om je heen, maar als een ruggengraat.

'Aan de andere kant heeft Nederland als cultuureenheid maar een betrekkelijke identiteit. Het zijn veel meer de steden die dat hebben. Dat hebben we ook met de Europese ministers besproken, dat Europa meer een sterrenbeeld is van allerlei stedelijke centra, dan van naties of staten in de cultuur.'

- Kort gezegd, het is niet de heer Nuis die iets verzint, maar het komt uit 'de samenleving'.

'Het is luisteren en samenvatten. Vier jaar geleden heb ik die heilloze ruzie zien uitbreken tussen regio en randstad. De randstad is geen cultureel begrip. Amsterdam wel. Rotterdam en Maastricht en Groningen ook. We hebben geprobeerd dat ditmaal beter te definiëren, door met die grote steden en provincies convenanten af te sluiten. We hebben nu acht convenanten en die coveren het hele land.'

- U wou die treurige discussie voor zijn.

'Het zijn heel aardige gesprekken geweest. Over van alles en nog wat. Ik heb snel duidelijk gemaakt dat het niet over decentralisatie ging of geld doorschuiven. Maar bijvoorbeeld over het probleem dat gemeenten soms voor geweldige accommodaties zorgen, en vervolgens niet het geld hebben om daar ook iets op het toneel te zetten.

'Als je daarover praat als deelgenoten, ontstaat er een heel ander veld, en nou kom ik weer terug op die kunsteducatie. Dat doe je door kunstinstellingen, scholen en bibliotheken met elkaar in contact te brengen. In een stad, een regio. Dus voor instellingen en projecten op dat gebied willen we vier ton per jaar inzetten, als zij het ook doen.'

- Geen guerilla dus, dit keer.

'We hebben natuurlijk ook wel even die andere sommen gemaakt, van hoeveel gaat er naar welke regio, en hoeveel gaat er naar welke sector. Die onzichtbare controle hebben we wel. Bovendien zit er wel degelijk ook extra geld in de fondsen. Met name in jonge kunstenaars - vanwege dat probleem van een generatie van onderop die weinig aan de bak komt.'

- Uw voorgangster d'Ancona heeft ruimte gemaakt voor film en architectuur, wat alleen kon door besnoeiing van andere onderdelen. Toen de opheffing van een orkest dreigde, liet de regio zijn tanden zien. Volgde een algemene bezuiniging op de podiumkunsten, die door de Kamer weer werd verzacht. Waar liggen de passies van Aad Nuis?

'Waar het om gaat is jeugd, inderdaad, en om cultuur in een samenleving die mensen bindt en niet uit elkaar jaagt. Om de plaats van Nederland, en van de steden. En om jonge kunstenaars. Mijn handtekening staat onder de uitwerking van die principes. Maar als je als Nederlandse bewindsman van cultuur zegt: ''Daar gaan we heen'', dan zegt iedereen: ''Mooi niet.'' Monumenten voor jezelf of je beleid, op zijn Frans, vergeet het maar. Dat heb ik ook nooit geprobeerd. Richtingen aangeven, dat wel.'

- Is dat niet frustrerend voor een voormalige criticus van de roman en het epos? Daarin ziet men daden met een groot gebaar verricht worden.

'Dat is het verschil. Een kunstenaar is almachtig. Hij kan zijn eigen wereld neerzetten. Een politicus moet in de echte wereld een klein steentje verzetten, en kan dat alleen met echte personen. Ik ben in de gelukkige positie dat ik stilletjes kan denken: ''Wacht maar, straks ga ik een boek schrijven.''

- In uw departement liggen de beleidsplannen van honderden kunstinstellingen. De gewoonte is, dat die A willen, en A plus B opschrijven, met de zekerheid dat B eraf gaat, en dan maar hopen dat A standhoudt. Heeft dat nut?

'Er is ook wat geld bijgekomen voor goede plannen die niets met thema's als educatie te maken hadden. In het totaal van de aanvragen zit een geweldige inflatie. We hadden er zo'n half miljard extra voor moeten hebben. Toch zou ik die utopieën niet graag willen missen. Weten wat de ambities zijn, weten wat je mist, kan van belang zijn voor verkiezingsprogramma's, voor een regeerakkoord.

'De treurige kant ervan, als zo'n cultuurnota uitkomt, is natuurlijk dit: sommigen zijn tevreden, en tonen hun dankbaarheid in diepe stilte. Anderen zijn ontevreden, en laten dit zeer duidelijk merken. Dus het beeld zal ontstaan, vrees ik, dat er niet meer geld bij komt, maar dat er vreselijke afbraak wordt gepleegd.'

- De achterstand in de salarissen voor dansers is schrijnend. Bij de musici loopt het ook achter. Viel daar niets aan te doen?

'Niet in deze cultuurnota. Die 32 miljoen extra zouden onmiddellijk zijn weggesmolten. Maar ik hoop langs een andere weg iets aan de arbeidsvoorwaarden te doen. Ik wil daar met het OCW-departement nog eens naar kijken. Ik spreek een beetje in raadselen, maar al die leraren in het land, die zitten in CAO's.

- De Raad voor Cultuur adviseerde opheffing van toneelgroep De Appel. U heeft het advies niet opgevolgd. Heeft het geholpen dat u vaste bezoeker van De Appel bent?

'Ik woon daar zelfs om de hoek, maar dat doet er niet toe. Ik heb wel eens gezegd: ''Er zijn vier jaar in mijn leven dat ik geen kwaliteitsoordeel heb, en die zijn nu aangebroken. Een beetje een rare toestand, maar goed, het is zo. Ik heb het bestuur van De Appel gevraagd eens langs te komen, want er was iets raars gebeurd. De Raad is bij De Appel binnengekomen op een moment dat er ruzie in de tent was over de vraag wie het geweldige werk van Erik Vos moet voortzetten. Nu heb ik een duidelijker beeld van hun koers. We gaan het niet afbreken, maar wel wat zuiniger aan doen.'

- Over het toneelstuk 'Emily' had u een oordeel. U gaf geen subsidie.

'Emily staat niet in de cultuurnota. In het departement is een klein potje voor stimulering van de amateurkunst. Dat valt nog steeds op een ouderwetse manier onder mij, niet onder een fonds. In de subsidievoorwaarden staat dat je dat stuk moet aanbieden aan de centrale van amateurgezelschappen. Die gezelschappen krijgen dus van de regering een stuk over privépersonen aangeboden met een keurmerk. Ik wil er verder niet op ingaan, maar het was dus een ander type beslissing dan men denkt.'

- Gaat u een lastig gevecht in de Tweede Kamer tegemoet met de cultuurnota? U heeft met iedereen gepraat. De discussie geharmoniseerd. De politicus als jeugdherbergvader.

'Ik had in mijn jeugd al zo'n hekel aan jeugdherbergen, dat ik niet weet hoe zo'n vader eruit ziet. De fouten van vorige keren heb ik willen vermijden. Maar het zal me niet verbazen als er nog een klein dingetje gebeurt. Zo'n storm van teleurstelling die opsteekt. Een kleine tornado die rechtstreeks richting Binnenhof gaat. Dat maak je elke vier jaar mee.'

(Bericht van het departement van OCW: 'De stichting Kunst en Jeugd in Europa voert het secretariaat van een, mede op initiatief van Nederland opgericht, Europees netwerk van kunstorganisaties voor kinderen en jongeren. Doel van de stichting is te komen tot een verruiming van de mogelijkheden voor kunstactiviteiten voor de jeugd in Europa, en een bijdrage te leveren aan de verdere professionalisering van de organisaties die zich daarmee bezig houden. De stichting ontvangt (helaas) geen structurele steun van de Europese Commissie.')

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden