Nucleair taboe

'WE zullen nooit als eerste kernwapens gebruiken, maar ook niet als tweede.' Deze cryptische Israëlische uitspraak raakt de kern van de nucleaire afschrikking: zolang je potentiële tegenstander in onzekerheid verkeert of je in noodgevallen niet het ultieme wapen zult inzetten, laat hij het wel uit zijn hoofd je aan te...

Kernwapens zijn dus politieke wapens. Hun belang is gelegen in het feit dat ze er zijn: voorkomen moet worden dat ze worden gebruikt. Het probleem is dat de logica van de afschrikking vereist dat de militairen wel plannen moeten maken voor situaties waarin het tot de inzet van kernwapens kan komen. Hoe realistischer die scenario's, hoe groter de afschrikking. Maar ook: hoe groter de angst bij het publiek.

Dat laatste was duidelijk te zien in de jaren tachtig, toen veel mensen te hoop liepen tegen de kernbewapening omdat ze er niet langer op vertrouwden dat de militairen het bij dreigen zouden laten. Overigens werkte toen de afschrikking: een nucleaire confrontatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie bleef uit.

Inmiddels ligt de Koude Oorlog meer dan tien jaar achter ons. De Amerikanen richten zich op nieuwe dreigingen. De potentiële opponenten zijn niet alleen meer Rusland en China, maar ook landen als Irak, Iran, Libië, Syrië en Noord-Korea. Het Pentagon heeft opdracht gekregen scenario's te ontwikkelen voor de mogelijke inzet van kernwapens tegen deze staten. Dat wekt, zoals vroeger, de nodige ongerustheid, maar die is overdreven. Het is niet zo dat er op termijn Amerikaanse kernaanvallen te verwachten zijn. Ook nu gaat het primair om afschrikking.

Wel is de afschrikking verbreed. De Amerikanen dreigden voorheen alleen met nucleaire vergelding als ze zouden worden geattaqueerd met kernwapens. Tegenwoordig dreigen ze dat ook te doen bij aanvallen met chemische of biologische wapens. Dit beleid geldt sinds Bush sr en Clinton, en bewees zijn effectiviteit in de Golfoorlog. Saddam durfde geen gifgas te gebruiken uit vrees voor een Amerikaans nucleair antwoord.

In onze tijd, waarin massavernietigingswapens als een serieus gevaar worden gezien, valt de afschrikking-plus-politiek goed te verdedigen. Dat kan niet worden gezegd van het Pentagon-plan kleinere kernbommen te ontwikkelen voor het vernietigen van ondergrondse opslagplaatsen voor massavernietigingswapens. Dit is een gevaarlijk plan, omdat het de nucleaire drempel verlaagt en het 57 jaar oude taboe op het gebruik van kernwapens dreigt te doorbreken.

Kernwapens mogen niet de rol krijgen van gewone wapens. Ze moeten een middel blijven, waarnaar pas in het uiterste geval wordt gegrepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden