Nucleair afval voor het grijpen

Een terrorist op zoek naar radioactief materiaal voor een aanslag kan het best zijn slag slaan in Rusland of een van de andere landen van de voormalige Sovjet-Unie....

'Er is radioactief materiaal gestolen van instituten in Rusland dat bruikbaar is voor de fabricage van wapens', concludeerde begin dit jaar de denktank van de Amerikaanse inlichtingendiensten. 'We maken ons zorgen over de totale hoeveelheid materiaal die de afgelopen tien jaar kan zijn verdwenen.'

Het Internationale Atoom agentschap registreerde achttien gevallen van smokkel van plutonium en verrijkt uranium, zo goed als allemaal afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie. De keren dat smokkelaars zijn betrapt met laag radioactief materiaal als cesium en strontium loopt in de zevenhonderd. In maart betrapte de Russische douane nog een man die met een bus op weg was naar Kazachstan met vijftien kilo thorium in zijn tas.

De Verenigde Staten steken bijna 400 miljoen dollar per jaar in de ontmanteling van overtollige Russische kernwapens en de beveiliging van de Russische kernindustrie. Toch voldoet de beveiliging van 60 procent van de opslagplaatsen niet aan westerse maatstaven. Ze liggen vaak in afgelegen gebieden waar het toezicht minimaal is.

In de Russische begroting is geen speciale post opgenomen voor de opslag van radioactief materiaal; de armlastige ministeries van Atoomenergie en Defensie mogen zelf uitmaken hoeveel ze willen uitgeven.

Zes activisten van Greenpeace drongen in mei, vergezeld door een Doema-lid, zonder enige moeite door tot een gebouw in de Siberische provincie Krasnojarsk waar drieduizend ton hoog radioactieve afgewerkte brandstofstaven uit kerncentrales zijn opgeslagen.

Soldaten van de Binnenlandse Strijdkrachten die waren belast met de bewaking, negeerden het groepje: ze waren gewend dat er mensen uit de omgeving over het terrein liepen.

De Russische Rekenkamer spreekt in een in december gepubliceerd rapport over 'een crisistoestand' bij de verwerking en opslag van kernafval. De opslagplaatsen moeten 'zo snel mogelijk gerepareerd en gemoderniseerd' worden, want 'de veiligheid voldoet niet aan moderne eisen'. In een enkel geval staan de bakken met radioactief afval gewoon in de open lucht, op een stuk land dat simpelweg is afgezet met prikkeldraad.

De Verenigde Staten willen dat de G7, de groep van de zeven grootste economieën, de komende tien jaar 20 miljard dollar uittrekt voor de ontmanteling en de beveiliging van het Russische kernarsenaal. De VS zijn bereid de helft van dat geld te betalen, maar landen als Italië en Japan zijn niet enthousiast. Ze vragen zich af hoe kan worden voorkomen dat de dollars in de zakken van corrupte functionarissen verdwijnen.

Nog moeilijker is het om laag radioactief afval uit de bedrijven, ziekenhuizen en wetenschappelijke instituten uit handen van smokkelaars te houden. In de jaren vijftig dumpten de Sovjet-instituten hun radioactieve afval vaak op gewone vuilnisbelten. Nog steeds wordt radioactief afval weggegooid als er geen geld is om het op een veilige manier te verwerken.

Straffeloos, want in Rusland bestaat geen wet die de bedrijven aansprakelijk stelt voor de gevolgen.

In Moskou duikt nu en dan radioactief afval op dat wordt verkocht als bouwmateriaal of oud ijzer. De gemeente heeft speciale patrouilles ingesteld om zulk afval op te sporen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden