Nuchter gegrinnik typeert de politieke stijl van Klaas Dijkhoff

Staatssecretaris van justitie en 's lands slimste mens Klaas Dijkhoff leest er eclectisch op los, maar kan ook genieten van Alfa Romeo, Luc Nilis, Soulwax en carnaval in zijn Breda.

Belgische bands zijn avontuurlijker. Bij ons is het net alsof al die bands op een gegeven moment door de wasstraat worden getrokken Beeld Els Zweerink

Een voorbeeldig lezer werd Klaas Dijkhoff begin dit jaar genoemd. 'Een eclecticus naar mijn hart', schreef de literair recensent van Vrij Nederland. Politieke biografieën, klassieke literatuur en vluchtigheden van cabaretiers passeerden de revue op de site Goodreads waarop 'Klaas' zijn voorbeeldfunctie openbaart.

'Ja, dat heb ik ook gelezen', zegt de eclecticus in kwestie. Hij grinnikt. Dat zal Klaas Dijkhoff vaker doen deze middag, grinniken. Hij is geen man die hoog van de toren blaast of zich laat voorstaan op zijn goede smaak. Die relativerende houding is verankerd in nuchter gegrinnik.

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ontvangt in zijn werkkamer op de achtste verdieping van zijn departement naast het Centraal Station van Den Haag. Het gebouw is pas vier jaar oud, maar heeft nu al een gezaghebbende uitstraling. De achtste verdieping biedt een doorgang naar het naastgelegen ministerie van Binnenlandse Zaken.

Op het dressoir achter zijn bureau staat een plastic uitvoering van Cartman, bepaald niet het sympathiekste personage uit de Amerikaanse animatieserie South Park. 'Het is maar net hoe je er naar kijkt', zegt hij. 'Een dik bazig mannetje of een bourgondiër met leiderschapskwaliteiten.' Grinnik.

Daarboven hangt een abstract kunstwerk van grafisch ontwerpers Staynice uit Breda. Gekregen van 'mijn broertje'. Wie goed kijkt, kan de tekst Aim high, set your goals onderscheiden. Bij een vluchtige blik beperkt die tekst zich tot I'm high.

Verder aan de muur een stadsgezicht op thuisbasis Breda van de overleden verzetsstrijder Paul Windhausen en een intrigerende foto waarvoor Dijkhoff een mapje in zijn bureaula moet raadplegen. 'Die is van A. Tjong, een Indonesische fotografe. Komt uit het depot.' Hij bergt het mapje weer op. 'Heb je in elk geval gezien dat ik niets van tevoren uit mijn hoofd heb geleerd om interessant te doen.'

Het is een warme maandagmiddag. De staatssecretaris draagt een interessant kostuum, waarvan het colbert om de stoelleuning rust. Vest en broek hebben hetzelfde dessin. Zwart en wit strijden om de voorrang.

Klaas Dijkhoff

1981 Geboren in Soltau (Duitsland)
2005-2009 Docent recht en politieke theorie, Universiteit Tilburg
2009-2010 Docent recht, Hogeschool InHolland
2010 Promotie op proefschrift War, law and technology.
2010-2013 Lid gemeenteraad Breda
2010-2015 Tweede Kamerlid voor de VVD
2015-2017 Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
2017 Winnaar tv-quiz De Slimste Mens

Klaas Dijkhoff heet modegevoelig te zijn. Zelf noemt hij het liever een zoektocht naar een eigen stijl, waarin soms ook een lichte provocatie naar het grijs van zijn partij, de VVD. Jazeker, hij baarde eens opzien met een bloemetjesoverhemd, maar een bloemetjesoverhemd is inmiddels wel heel erg 2010.

Wars van poeha, maar ook wars van benepenheid - zo laat Klaas Henricus Dominicus Maria Dijkhoff zich het best definiëren. In de laatste reeks van de tv-quiz De slimste mens (hij dus) liet Dijkhoff zich tevens kennen als een verstandige man die zich niet snel op sleeptouw laat nemen door zijn gevoelens. Die indruk zal bevestigd worden in het uur dat voor dit keuzemenu gereserveerd is.

1. Muziek: Soulwax

Klaas Dijkhoffs hoofd suist nog een beetje na van het Best Kept Secret-festival dat hij het afgelopen weekeinde in Hilvarenbeek heeft bezocht. Iedereen had het na afloop over het indrukwekkende optreden van Radiohead, maar hij wil graag een lans breken voor Soulwax.

'Ze zijn misschien niet piepjong meer, maar zetten toch iets neer dat fris is. Je kent het album, het laatste, maar dat gebruiken ze om er muzikaal iets mee te doen. Het was voor mij in elk geval een goede reden om niet gauw een beter plekje voor Radiohead te zoeken.'

Hij luistert graag naar Belgische bandjes. 'Het is avontuurlijker. In België zit er altijd nog zo'n randje aan, waardoor het op een prettige manier ongepolijst blijft. Bij ons is het net alsof al die bands op een gegeven moment door de wasstraat worden getrokken.'

Hij noemt als voorbeeld Di-rect. 'Het zal oorspronkelijk best interessant zijn geweest. Maar vervolgens wordt het helemaal gepolijst en dat vinden wij dan allemaal te gek.' Ander voorbeeld, in een eerder tijdperk: Kane. 'Ja, sorry hoor. Maar als je dat destijds vergeleek met Deus uit België.. . '

Uitzonderingen daargelaten, zoals De Staat, is bij Nederlandse bands de verrassing weggemasseerd, en juist die verrassing is voor hem reden festivals te bezoeken. 'Tot je 25ste wil je bevestigd worden in je smaak. Nu wil ik verrast worden.'

Dingen worden echt niet mooier als ze duurder zijn. De uitdaging is juist iets moois te maken wat voor veel mensen haalbaar is. Beeld Els Zweerink

2. Auto: Alfa Romeo Brera

'Mag ik het begrip cultuur breed opvatten?'

In de parkeergarage van de Tilburgse universiteit zag student Klaas Dijkhoff de Alfa Romeo Brera van een hoogleraar staan en dacht bij zichzelf: dat is mooi. Tot vlak voor zijn staatssecretariaat, een functie met dienstauto en chauffeur, heeft hij een tweedehandsexemplaar gehad.

'Ik heb hem toen ingeruild omdat ik vrij veel moest rijden en daar was-ie niet betrouwbaar genoeg voor. Maar als ik had geweten wat in het verschiet lag, had ik hem gehouden. Zo'n auto vind ik dus echt cultuur met dat design. Niet de snelste van de snelste, maar wel 3.2 liter en van die charmante lijnen. Zou zo in een museum kunnen.'

Op zijn samenzijn met de Alfa Romeo Brera kijkt Dijkhoff terug als een ingekaderd avontuur. 'Het is de enige auto geweest waarin ik een hele voorraad vloeistof in de achterbak had staan. Je wist nooit wat nodig was.'

Beseffend dat zo'n avontuur een politicus niet past, voegt hij er in één adem aan toe dat het 'totaal niet rationeel' is om rond te rijden in een onbetrouwbare auto. Aan de andere kant: tegenwoordig worden auto's aangeschaft op de aanwezigheid van wifi. Dat is dan weer het andere uiterste.

Exclusiviteit in smaak is Klaas Dijkhoff vreemd. Voor hem geen Lamborghini. 'Dat is zo'n auto die ze gewoon belachelijk duur maken en dan kijken wie er in trapt. Dingen worden echt niet mooier als ze duurder zijn. Dat zou veronderstellen dat iedereen smaak heeft en het alleen maar een kwestie van geld is. De uitdaging is juist iets moois te maken wat voor veel mensen haalbaar is.'

3. Foto: Hope 5 - Erwin Olaf

Klaas Dijkhoff laat op zijn mobiele telefoon een foto van Erwin Olaf zien. Het is er eentje uit de serie Hope uit 2005: verstilde portretten waarin verwachting en teleurstelling dicht bij elkaar liggen.

'Zou best kunnen', antwoordt hij op de vraag of die keuze voortvloeit uit zijn vroegere belangstelling voor fotografie. Op de middelbare school was Dijkhoff lid van de fotoclub, nog in de analoge tijd dus. 'Ik was zelf iemand die veel kwijt was aan materiaal. Een klasgenoot maakte hele studies voordat hij afdrukte. Ik maakte juist veel foto's in de hoop één keer het juiste gevoel op te roepen. Kijken of je meer uit een beeld kon krijgen.'

Foto: Hope 5 Erwin Olaf - 'Het beeld straalt rust uit. In de blik en de houding van de vrouw zit nog enige aarzeling, alsof ze pas net een besluit heeft genomen. Nu moet ze er de wereld mee in.' Beeld Erwin Olaf

Die meerwaarde zit naar zijn gevoel ook in deze gestileerde foto van Olaf. 'Ik houd er niet van een kunstwerk te ontleden. Maar het beeld straalt rust uit. In de blik en de houding van de vrouw zit nog enige aarzeling, alsof ze pas net een besluit heeft genomen. Een besluit ten goede, maar alleen nog in haar hoofd. Nu moet ze er nog de wereld mee in.'

Gek eigenlijk om een foto te analyseren, die hij puur instinctief waardeert. 'Mooi hoe alle kleurtinten in elkaar overlopen. Daardoor wordt je blik in eerste instantie naar de jurk getrokken, de enige kleur die onderscheidend is. Daardoor zie je de nuances pas later. Het beeld opent zich langzaam.'

4. Leven: Carnaval

Wat de overeenkomst is tussen mode en carnaval? 'Dat ik het kan waarderen als mensen ergens moeite voor doen.'

Zo luistert de uitdossing tijdens carnaval nauw. Bezoekers van boven 'de sloot' (hij zegt het echt) haal je er zo uit. Ze zien er te mooi uit. De uitdaging bij carnaval is jezelf bespotten, kleding aantrekken die niet per se flatteus is. Dat is ook je best doen.

Leven: Carnaval - Dijkhoff (derde van links) als de baron uit Bassie & Adriaan. Beeld Quinten Bertens

In geval van een vriendenclub ligt de uitdaging ook in het verzinnen van een gezamenlijke act. De laatste keer dat Breda door het leven ging als Kielegat zag Klaas Dijkhoff eruit als de baron in de tv-serie Bassie & Adriaan. Zijn vrienden namen Bassie en Adriaan voor hun rekening.

Carnaval is meer dan een verkleedpartij en drankgebruik. Het verhaal erachter, dat vindt Klaas Dijkhoff belangrijk. De omkering van waarden, een burgemeester die officieel de ketting aflegt, de subtiele bespotting van bestuurders, de zorg die wordt besteed aan de opbouw van de wagens. 'Ik kan dat niet in een paar zinnen uitleggen aan iemand die er niet mee opgegroeid is.'

5. Televisie: Black Mirror

'Ik houd van dystopieën.' De Britse tv-serie Black Mirror, waarvan de vierde reeks vorige maand werd aangekondigd, is zo'n stukgelopen samenleving. Sciencefiction, maar voorstelbare sciencefiction. 'Het leert je anders te kijken naar maatschappelijke patronen. Dat vind ik er zo knap aan. Het doordenken van een ontwikkeling die gaande is. Alles blijft dicht bij het denkbare.'

Films of series moeten het verhaal ontstijgen. Hij noemt als voorbeeld Moonrise Kingdom van Wes Anderson, waarvan thuis een still uit de film aan de muur hangt. Overigens wordt Dijkhoff in die wens beter bediend door televisie, dankzij de impuls van abonneezenders. 'In een film is minder ruimte om dingen uit te diepen.'

Black Mirror laat zien hoe de echte en de virtuele wereld naar elkaar toe kruipen. Hij vertaalt die ontwikkeling naar professionele voetbalclubs die e-sporters contracteren. De staatssecretaris ergert zich aan de naïviteit van media die er niet in slagen daarover op een volwassen manier te berichten. 'Je kunt wel steeds roepen dat het onzin is. Maar dat vind ik geen prettig Leitmotiv om te leven.'

6. Sport: Luc Nilis

Zonder een spoor van twijfel, misschien wel de eerste keer deze middag, wordt Luc Nilis op het ministerie van Justitie uitgeroepen tot PSV'er aller tijden. De Belg, die in de jaren negentig in Eindhoven speelde, werd nooit een ster zoals zijn Braziliaanse tijdgenoten Romario en Ronaldo. Juist dat siert hem. Een extreem getalenteerde voetballer die ook nog eens de mouwen opstroopt. Zo ziet Klaas Dijkhoff het graag.

'Luc Nilis is vrij lang bij PSV gebleven, terwijl hij volgens mij allang ergens anders meer had kunnen verdienen. Dat spreekt mij ook aan, een type dat zijn eigen weg volgt. Waarom zou je naar China gaan om tig miljoen te verdienen? Misschien heb je daar wel helemaal geen zin in. Uiteindelijk is Nilis nog bij Aston Villa beland. Maar het was snel afgelopen door die dubbele beenbreuk.'

Met broer Koen en vader Rik slaat Klaas Dijkhoff amper een thuiswedstrijd over van PSV. De nieuwe seizoenskaart is alweer binnen. 'Bij PSV verandert sport in sportcultuur.' Meer nog dan het voetbal staat de saamhorigheid in het stadion centraal. Zo'n vak vol onbekenden dat een onuitgesproken collectief vormt. Hoe om te gaan met winst en verlies, ook belangrijk. 'Zolang dat met humor gepaard gaat, breng ik er graag veel tijd in door.'

Sport: Luc Nilis - Zonder enige twijfel PSV'er aller tijden volgens Dijkhoff. Beeld HH / Pim Ras

7. Literatuur: De tijgerkat - Giuseppe Tomasi di Lampedusa

'Nu moet je me dwingen.'

Aangekomen bij de afdeling boeken wordt het moeilijk een voorkeur uit te spreken. Over zijn veelzijdig leesgedrag: 'Ik vind het gewoon fijn om daarin af te wisselen.' Dat doet hij digitaal. 'Soms belanden we met de auto in de file. Den ben ik door het werk heen en ligt het boek thuis. Dat zou ik dus heel vervelend vinden.'

In de boekenkast op het werk staat De kunst van het oorlogvoeren, 500 jaar voor Christus geschreven door de Chinese krijgsheer Sun Tzu. 'Het wordt een oorlogszuchtig boek genoemd, maar het staat juist vol met momenten waarop je niet ten aanval moet gaan.'

Literatuur: De tijgerkat - 'Een boek dat je voortdurend op het verkeerde been zet. Het is een van de weinige boeken die ik herlezen heb.'

Veelzeggend, zo'n boek dat eeuwenlang goed blijft. 'Het gaat niet over de tijdgeest of over het soort samenleving. Het gaat over mensen en over de kunst van het meebewegen om je doel te bereiken. Politiek, management, krijgskunst - het is allemaal hierop terug te voeren.'

Dat zou dus heel goed zijn favoriete boek kunnen zijn. Of de Zwitser Joël Dicker, als het een oeuvre mag zijn. 'Die schrijft boeken zoals boeken horen te zijn.' Net als in de cinematografie is een goed verhaal of een handvol mooie zinnen hem niet goed genoeg. 'Van Yann Martel vind ik knap dat hij elke keer een nieuw thema durft op te pakken.'

Oké, dan wordt het toch De Tijgerkat van de Italiaan Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Misschien een beetje clichématige keuze voor een veellezer als hij. 'Maar het is een van de weinige boeken die ik herlezen heb.'

De Tijgerkat is een klassieke roman met de Italiaanse staatsvorming als decor. Het gaat over Siciliaanse adel die aan het eind van de 19de eeuw haar weg zoekt in de nieuwe tijd. 'Een boek dat je voortdurend op het verkeerde been zet. Over hoe dingen soms moeten veranderen om hetzelfde te blijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden