Nuances bestaan niet

Volgens critici is het radioprogramma Stand.nl het ergerniswekkende dieptepunt in de 'meningenmanie' die de media in de greep heeft. Maar luisteraars reageren massaal op de stelling van de dag....

Acht uur 's morgens: de vierkoppige redactie van het radioprogramma Stand.nl (op werkdagen tussen half twee en twee uur op Radio 1) buigt zich in een telefonische vergadering over de onderwerpen van vandaag. Vroeg, ja, maar de race met concurrerende programma's om onderwerpen en vooral studiogasten vergt nu eenmaal kordaat optreden.

De kranten zijn gelezen, in enkele minuten tijd passeren zo'n tien mogelijke onderwerpen de revue. Belasting op kerosine? 'Mwah. Doen we niet iets te veel milieu?', klinkt het aan de telefoon. Hoewel: 'Het is deze week wel Kyoto-week.' Het verenigingsleven loopt terug? 'Wat moeten we ermee? En wie kunnen we uitnodigen?' Israël dan? 'Vorige week al gedaan.'

Na twaalf minuten strijden nog twee onderwerpen om voorrang: de ambtenaren-cao die maar niet wil vlotten ('Leeft dat thuis wel?') en het recht op ouderschap voor geestelijk gehandicapten. De laatste kwestie wint het. Nu nog een gast voor in de studio die de stelling ('Geestelijk gehandicapten hebben ook recht op kinderen') komt verdedigen. De redactie heeft nog geen idee. 'Niet wéér een politicus.' Om half twee 's middags is een politicus de hoofdgast: Ine Aasted-Madsen, Tweede-Kamerlid voor het CDA.

De luisteraar wordt om half één door presentator Sjors Fröhlich opgeroepen te stemmen of te bellen. Twee medewerksters zitten klaar bij het toestel en bewaren opvallende bellers voor de uitzending. De eerste drie reacties zijn op die manier voorgekookt, de overige bellers komen in de wacht te staan en kunnen, zonder filter vooraf, willekeurig door Fröhlich live in de uitzending worden gehaald - met onvoorspelbaar resultaat, al is de gewiekste Fröhlich rap genoeg om onwelgevallige uitingen meteen weg te drukken.

Stand.nl (spreek uit: 'Standpunt en el') leeft: op de website van het programma (www.stand.nl) zijn aan het eind van de uitzending twaalfhonderd reacties binnengedruppeld. 'Een gemiddeld aantal', vindt de redactie. Volgens de peiling is 82 procent het oneens met de stelling; 18 procent is het ermee eens. Nuances bestaan niet bij het debatprogramma: het stemformulier biedt slechts keuze tussen 'eens' en 'oneens'.

In de uitzending mag meneer Zanis uit Zwijndrecht zeggen dat hij de kwestie 'behoorlijk moeilijk' vindt. Er is een geschokte mevrouw die over nazipraktijken begint, wat tot meewarig gelach in de studio leidt, en meneer Van Swieten uit Zierikzee wijst er maar even fijntjes op dat er 'ook normale mensen zijn die hun kinderen niet kunnen opvoeden'.

Dit was Stand.nl, goedemiddag.

Op de redactie wordt met professionele trots teruggeblikt op deze uitzending. Met dank aan meneer De Vries, vader van vier geestelijk gehandicapten. De Vries sprak tenminste uit ervaring. 'Dat is toch geweldig?', klinkt het na afloop tevreden. 'Een programma als B & W is naar zo iemand twee dagen op zoek. Bij ons meldt hij zich gewoon vanzelf.'

Stand.nl mag zich in een grote populariteit verheugen. Het platform voor 'de man op de straat' trekt dagelijks tussen de 250- en 300 duizend luisteraars, blijkt uit onderzoek van Kijk- en Luisteronderzoek (KLO) over de laatste twee jaar. Op de website wordt druk gediscussieerd, ook na de radio-uitzending. Onlangs beleefde het programma zijn duizendste aflevering.

Maar Stand.nl is even populair als omstreden. 'Een radeloos makend programma. Zijn er nog mensen zonder standpunt?', verzuchtte Martin Bril in 2002 in de Volkskrant. Stand.nl is 'het absolute dieptepunt' in de 'meningmanie' die door de media waart, aldus columnist Harry de Winter vorige week in dezelfde krant.

De critici maken zich vooral kwaad om de ongerichte salvo's die de bellers lijken af te vuren, zonder een diepere drijfveer dan even te worden gehoord. 'Wie een kleine uitleg probeert te geven, wordt onverbiddelijk weggedraaid: acht seconden is mooi genoeg', schreef toenmalig Volkskrant-televisierecensent Paul Brill in 2002 over de tv-versie van het programma.

Onzin, reageren de makers. 'Wij nemen onze luisteraars heus serieus. Het onderdeel waarin luisteraars kunnen bellen, duurt gemiddeld acht minuten. Daarin komen ongeveer vijftien bellers aan het woord. Dat is een halve minuut per beller. Daarin kun je een heleboel zeggen', aldus samensteller Marcel Ermers.

'De bellers zijn ook beter geworden', zegt Fröhlich. 'Doordat ze onderhand weten dat ze snel to the point moeten komen, zijn de reacties puntiger en bondiger. Dat is goed voor de snelheid.'

Maar is met dat halve uurtje vol puntige meningen en meninkjes niet meer verwarring gezaaid dan helderheid verschaft? Fröhlich: 'Nee. Wat wij beogen is dat de luisteraar zijn mening vormt en scherpt. Dat kan vrij snel. Wij zijn er niet om de luisteraar een pasklare oplossing te bieden. Zo'n onderwerp als vandaag, over geestelijk gehandicapte ouders, daar ben ik zelf ook niet uit. Ook niet na onze uitzending .'

Een halfuurtje, dat is lang zat. Fröhlich: 'Ik zou het niet langer willen. Dan zijn de kracht en de snelheid weg, en die zijn juist zo bepalend voor het programma. Ik denk ook dat mensen juist luisteren omdat het zo snel voorbijgaat.'

Marcel Ermers: 'Bij de dood van prins Claus hebben we 's middags nog een tweede halfuur gemaakt. We vervielen algauw in herhalingen.'

Populaire Stand.nl-onderwerpen zijn de dagelijkse proefballonnetjes van Haagse politici. Het onderwerp is doorgaans binnen twee dagen weer van tafel, maar de doorgewinterde parlementariër weet zich bij voorbaat verzekerd van exposure in de verschillende media en programma's. Stand.nl is er een van. SP-parlementariër Harry van Bommel, afgelopen vrijdag voor 'ongeveer de tiende keer' te gast in het programma: 'Vooral onderwerpen over verkeer en waterstaat bieden ruimte voor politieke Spielerei. Ooit ging de discussie over het voorstel hands free bellen te verplichten voor fietsers. Daar heb ik wel smakelijk om moeten lachen.'

De doodstraf heringevoerd, kernenergie weer bespreekbaar, de gekozen premier - het zijn onmiskenbaar Stand.nl-standpunten. 'Stand.nl, goedemiddag, zegt u het maar.'

Royalty en buitenland (behalve opmerkelijk genoeg het Midden-Oosten) zijn dat niet, weet de redactie. Charles en Camilla, dat laat de luisteraar betrekkelijk koud, blijkens het geringe aantal reacties. Sport is ook altijd moeizaam.

Moslims en hoofddoekjes daarentegen, 'dat is altijd prijs', zegt webredacteur Michiel Roering. De beheerder van het webforum heeft 'als censor' dan zijn handen vol: 'Dan moet ik de reacties echt in de gaten houden'. Hij bedoelt: dan willen extremistische meningen nog wel eens loskomen. Roering tracht ze te weren. Op de dag van de moord op Theo van Gogh 'was het echt puinruimen', zegt hij.

Maar ook in rustiger tijden heeft het programma last van stoorzenders. 'Natuurlijk hebben wij ook onze querulanten. In onze fora zitten zo'n vijftig vaste bezoekers die naar schatting tien uur per dag online zijn. Daar zitten uitschelders tussen. Hun reacties gooi ik eruit, evenals bedreigingen en racistische uitingen. Het is tenslotte wel een NCRV-forum. Wij zijn verantwoordelijk voor wat er staat.'

Luisteraars kunnen op vele manieren reageren. Per telefoon, via internet en per sms. De uitslag wordt aan het eind van de uitzending bekendgemaakt, en dat is dat. De luisteraar is gehoord en heeft het gevoel dat hij meetelt: ziedaar het geheim van het succes.

De redactie houdt de respons zorgvuldig bij. Aan de muur hangt een poster met het laatste record. 'Het is terecht dat de beroofde automobiliste die in Amsterdam een Marokkaan doodreed, wordt vervolgd', luidde de stelling: 28.996 bezoekers op de website, 10.882 stemmen, 1.095 sms'jes.

Marcel Ermers: 'Wij zijn de thermometer in de reet van de samenleving. Dat zei Volkskrant-columnist Jan Blokker eens bij ons. Die houden we erin. Dat beschouwen we als een compliment.'

De representativiteit is hoog, zeggen de makers. Sjors Fröhlich: 'Maurice de Hond verklaarde onlangs nog dat onze uitslagen zo vaak overeenkomen met de zijne. Maar wij zullen dat nooit gebruiken. Nooit zullen wij een persbericht uitbrengen met de mededeling dat 60 procent van de Nederlanders van mening is dat. . . Politici doen dat wel, die horen bij ons wat onder de burgers leeft.'

SP'er Van Bommel beaamt dat: 'Je moet je bij elke enquête afvragen wat de waarde is, maar naar Stand.nl bellen wel meer dan duizend mensen. Dat is een interessante indicatie voor wat leeft in de samenleving. Ik maak tijdens de uitzending altijd aantekeningen en ik leer van de bellers, met hun korte, bondige argumenten.'

Een paar periodes was Stand.nl ook op televisie te zien. Eenvoudig een camera in de studio plaatsen, zoals het TROS-programma Kamerbreed deed, was te simpel. De makers trokken met een satellietwagen naar marktpleinen en andere plekken waar de voorbijganger tussen de boodschappen door van zich af kon bijten. De redactie zou dolgraag definitief op televisie gaan, maar het geld is op. 'Inzet van zo'n satellietwagen kost op jaarbasis miljoenen euro's. Dat hebben we niet, zeker niet nadat we na de moord op Theo van Gogh zes weken langer op televisie doorgingen dan gepland.' Niettemin: 'Dit jaar wordt vast nog opnieuw gesproken over televisieplannen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.