Nu zijn ze in Catalonië te ver gegaan, vinden ze in Madrid: 'Dit is een te ver uitgezaaide kanker'

'Alles zal blijven zoals het is. Ze geven de Catalanen geen enkele ruimte. Dit is geen democratie'

Ze discussiëren op Spaans volume met elkaar. Het gaat over Catalonië. De rookpauze loopt uit, hij moet naar een patiënt, zij terug naar haar werk achter de balie van het gezondheidscentrum. Maar ze blijven op de stoep staan. Hun stemmen weerkaatsen luid tegen de huizen.

Spaanse vlaggen aan de balkons in Madrid. Foto epa

'Het is namelijk zo dat we het niet met elkaar eens zijn', verklaart Rosalía Hernández Moreno, een kleine vrouw met grijze strengen in het haar. Zij vindt dat de Spaanse en Catalaanse politici om de tafel moeten om te onderhandelen over een officieel referendum over de onafhankelijkheid van Catalonië. Francisco Gómez Serrano, kaal met een energieke oogopslag, is daarentegen van mening dat de Catalaanse politici allang in de gevangenis hadden moeten zitten. Het centrum van Madrid is politiek verdeeld. Een derde van de kiezers stemde bij de laatste verkiezingen op de meeste linkse partij, Unidos Podemos, en een derde op de meest rechtse, de PP.

Er zijn genoeg balkons waaraan in de laatste weken ineens een Spaanse vlag is verschenen. Vaak zie je de vouwen er nog in zitten. Ze zijn bedoeld om tegenwicht te bieden aan de talloze Catalaanse vlaggen die daarginds uit de ramen hangen. Het is een manier om te zeggen: nu zijn ze in Catalonië te ver gegaan.

Anderzijds stond de Puerta del Sol, het plein dat het hart van Madrid vormt, al een paar keer vol met demonstranten die solidair zijn met Catalonië. Na het gewelddadige politie-optreden op de dag van het referendum werd daar geschreeuwd: 'Catalonië, je bent niet alleen'. Daar wordt ook het 'recht om te beslissen' verdedigd.

Rechts had vorig weekend dan weer een demonstratie bij de fontein van Cibeles, voor het gemeentehuis - waar ook de aanhang van Real Madrid samenkomt als er een beker is gewonnen, vlak tegen de rechtse bovenklassewijk Salamanca aan.

Waar verwacht je rechts Madrid, het deel van de stad dat de onverzettelijke politiek van premier Rajoy van harte steunt, op een doordeweekse dag? In café Los Gatos, zou je denken. Daar hangt een levensgrote stierenkop aan de muur en is er een vitrine vol stierenvechtersparafernalia - trofeeën van de Spaanse rechtse hobby bij uitstek.

Corruptie

Maar de meest politiek geïnteresseerde ober blijkt een aanhanger van het linkse Unidos Podemos. Volgens hem komt de hele Catalaanse kwestie de politie goed uit. 'Niemand heeft het nu meer over corruptie', zegt Estiben Valles. De jonge ober denkt te weten waarom de Spaanse staat zo hard optreedt tegen Catalonië. 'Ze zijn bang dat er ja uit komt als er een echt referendum wordt gehouden. Zeker na de gebeurtenissen dit weekend.' Er zal geen enkele concessie worden gedaan aan de Catalanen, verwacht hij. 'Alles zal blijven zoals het is. Ze geven de Catalanen geen enkele ruimte. Dit is geen democratie.'

In bar Roda, pal naast het politiebureau, zit politiechef Rafael (geen achternaam, 'anders weet ik je te vinden') aan de toog. Het optreden met wapenstok en rubberkogels van de Spaanse politie in Catalonië is volgens hem 'correct'. 'De politie grijpt altijd pas naar de wapens na een provocatie. Een baksteen, een metalen hek, wat dan ook. Maar dat zie je niet op de beelden die nu rondgaan.'

'Een staatsgreep'

Hij vindt ook dat de Spaanse regering de Catalanen veel te lang hun gang heeft laten gaan. 'Dit is een staatsgreep. Je kunt een land niet zomaar in tweeën delen, in een opwelling. De regering heeft het slecht gedaan. Ze had veel harder moeten ingrijpen. Misschien de noodtoestand uit moeten roepen, vanwege de rebellie die er plaatsvond. Ze hadden het moeten stoppen. Dit is een te ver uitgezaaide kanker.'

De regering-Rajoy volgt de strategie van 'bij elke actie een reactie'. Maar als politieman weet Rafael: een crimineel blijft de wetshandhaver altijd een stap voor. Hij denkt dat de Catalaanse premier Puigdemont allang gepakt had kunnen worden. 'Het lijkt me logisch dat ze Puigdemont vast hadden moeten zetten. Hij maakt zich schuldig aan opruiing.'

Rafael neemt een slok van zijn rode wijn, de barman schenkt onmiddellijk bij. Het Catalaanse oproer zal wel weer voorbijgaan, denkt Rafael. 'Hier komt geen oorlog. Uiteindelijk bereikt het bloed niet de rivier. Er gebeurt uiteindelijk nooit iets.'

Met een samenzweerderige blik brengt hij zijn gezicht dichterbij. 'De Catalanen houden erg van geld. Ze zien de bedrijven uit Catalonië vertrekken. Nu zullen ze wel oppassen.'

Officiële uitslag referendum

Bij het referendum in Catalonië over afscheiding van Spanje heeft 90,18 procent voor gestemd en 7,83 procent tegen. De opkomst was ongeveer 43 procent, wat neerkomt op bijna 2,3 miljoen stemmers.

Dat blijkt uit de officiële uitslag die vrijdag door de regionale regering werd bekendgemaakt.

Het omstreden referendum, dat door de rechter was verboden, ging gepaard met rellen. Politiemensen uit Madrid probeerden te voorkomen dat mensen konden stemmen. Er raakten zo'n negenhonderd mensen gewond. Een vertegenwoordiger van de regering in Madrid maakte vrijdag zijn excuses voor het geweld dat de politie gebruikte.


Bedrijven verlaten Catalonië

De lijst met bedrijven die hun hoofdkantoor verplaatsen naar buiten Catalonië groeit haast met het uur. De bank Sabadell, het energiebedrijf Gas Natural Fenosa en textielbedrijf Dogi waagden de sprong al. De grootste Catalaanse cavaproducent, Freixenet, heeft laten te weten te zullen volgen zodra Catalonië zich onafhankelijk verklaart.

Het kan een keerpunt zijn op de weg naar de onafhankelijkheid: als de grote bedrijven afhaken, zullen veel Catalanen en Catalaanse politici ook huiverig worden. De banken willen absoluut voorkomen buiten Spanje en dus de Europese Unie te vallen, omdat ze dan geen beroep meer kunnen doen op het depositogarantiestelsel, geen geld meer kunnen betrekken van de Europese Centrale Bank en een nieuwe Catalaanse munt met grote koersschommelingen te maken kan krijgen.

CaixaBank en Sabadell kiezen voor Mallorca en Alicante, en niet voor Madrid, naar verluidt omdat dat 'minder traumatisch' zou zijn. In de krant El País worden ondernemers aangehaald die de verhuizing van de banken als een klap voor het onafhankelijkheidskamp ziet. 'CaixaBank is een embleem van Catalonië. Het is alsof FC Barcelona zou vertrekken.'

Alles wat u moet weten over het referendum

De Catalaanse kiezers hebben in een omstreden referendum massaal gestemd voor onafhankelijkheid van Catalonië. Lees alle ontwikkelingen in sneltreinvaart terug in ons liveblog.

Ontruimingen, rubberkogels en 'pseudovrijheid' - onze correspondent zag het dit weekeinde in Catalonië. Lees haar verslag van het referendumweekend (+).

De Spaanse regering heeft met haar harde optreden slechts olie op het separatistische vuur gegooid, is het commentaar van de Volkskrant. Het wordt tijd dat Madrid de grondwettelijke dwangbuis iets laat vieren.

Het Catalaanse referendum was nogal slechte pr voor Spanje, vindt columnist Bert Wagendorp (+). 'De indruk dat de achterneefjes van de fascistische dictator Franco toch nog aan touwtjes trekken, drong zich op.

Wat moet u weten over het referendum? Correspondent Maartje Bakker geeft antwoord op de tien belangrijkste vragen.

Achtergrond

Op school wordt de hang naar onafhankelijkheid met de paplepel ingegoten. Een reportage van onze correspondent in Spanje (+).

Het vuur van de Catalaanse onafhankelijkheid brandt pas sinds enkele jaren. Wat heeft het zo doen oplaaien? (+)

Het referendum splijt vriendschappen en zelfs families. Ben je voor Catalonië, dan ben je tegen Spanje. Zo botsen ook Rosa en Joan met elkaar (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.