Nu zijn wij aan de beurt

'De tijden veranderen', zegt Edgar Mulder. 'Rechts is in de aanval. De burgers staan aan onze kant.'


Hij zegt ook: 'Jullie hadden een revolutie in 1968. Dit is onze revolutie. Nu zijn wij aan de beurt.'


Zalencentrum De Assinkhof in Enschede is omgeven door politie en gevuld met trots. Daar zwiert Tweede-Kamerlid Martin Bosma binnen, enthousiast, Amerikaans. Hij signeert zijn boek. De verkiezingen moeten nog komen, maar hier borrelt alvast de overwinningsroes.


Vanavond is de avond van de nieuwe politieke sterren. Op deze geheimgehouden locatie worden de kandidaten gepresenteerd van de Partij voor de Vrijheid. Ze gaan het provinciehuis in Zwolle bestormen, zeggen ze zelf. Twaalf mannen en vrouwen in vol ornaat, in opperbeste stemming. Want zij zijn aan de beurt.


Ze hebben familie en vrienden meegenomen. Als bij een diploma-uitreiking wordt er omhelsd en gezoend. Bloemen. Duimen omhoog. De kandidaten, de familie en de vrienden zien er prachtig uit: Italiaanse colberts, glimmende schoenen, merkjeans, hoge hakken, een avondjurk. Dit is hun feest.


Er was een tijd dat ze liever niet uitkwamen voor hun overtuiging. Maar de schroomvalligheid is weg. Kandidaat Ben Hermans, uit Diepenveen: 'Het is in het verleden best lastig geweest om te zeggen: ik ben van de PVV. Maar dat verandert nu snel. Het wordt steeds meer geaccepteerd.'


Kamerlid Marcial Hernandez: 'Je voelt dat de partij geworteld raakt in de samenleving.'


Ze gaan zitten in de zaal en wachten op de voorganger, Geert Wilders, die blakend binnenkomt, op het podium klimt en zegt: 'Hier worden kampioenen gekweekt!' Hij zegt ook: 'Geen snoepreisjes meer, geen flauwekulsubsidies, geen asielzoekers, geen minaretten - wij willen Overijssel bevrijden!'


Beschaafd applaus.


De stoelen in het zaaltje zijn met tie-wraps aan elkaar gemaakt. De plafondpanelen zijn door beveiligers gelicht. Een speurhond ging door de tassen van de journalisten, die vooraf zijn gescreend en nu wat verweesd op een rijtje stoelen mogen zitten achter in de zaal.


Het maakt allemaal niet uit. Het blijft hun feestje. Wat de rest van de wereld vindt, doet er niet toe. Wie had gezegd dat het de PVV niet zou lukken, meedoen in alle provincies? 'Wat jullie in de Volkskrant schrijven, of wat in Vrij Nederland staat: het kan ons niet schelen', zegt Hernandez, met Martin Bosma verantwoordelijk voor de lijst in Overijssel. 'Waarom zouden we ons druk maken over links gedoe, als we weten dat we gelijk krijgen van de kiezer?'


De aanvoerder in Overijssel is Edgar Mulder. Sportieve verkoopdirecteur van 49; drie kinderen, mooie vrouw, ex-VVD-stemmer. Geen politieke ervaring, maar zijn speech is technisch uitmuntend, de timing perfect. 'Overijssel is geen provincie van het Suikerfeest, of van de homohaat', zegt hij. En: 'Wij zijn niet tegen cultuur. Maar het Zwanenmeer in rasta- en rap-uitvoering; die gaan Henk en Ingrid niet financieren.'


Hij kent de partij al langer. Hij stemde LPF. 'Toen dat misging, heb ik tegen mijn vrouw gezegd: de volgende ga ik helpen. En dat was Geert.'


Het was geen gemakkelijke opdracht voor Geert Wilders: stoom een kleine tweehonderd mensen klaar voor de provinciale statenverkiezingen op 2 maart. Zijn beste mensen had hij in Den Haag aan het werk, in de Tweede Kamer. Nu moest hij twaalf regionale afdelingen gaan managen. Zijn partij zou gevaarlijk snel groeien. Meer politici, is meer kans op rotzooi. Bovendien zijn de verkiezingen voor de staten belangrijker dan ooit, omdat ze de regeringscoalitie, gedoogd door de PVV, kunnen helpen aan een meerderheid in de Eerste Kamer. Voor de PVV is dat misschien wel belangrijker dan meebesturen in de provincies.


Wilders wil 'vlammen' in de senaat, zei hij twee weken geleden. Ook al staat in het PVV-verkiezingsprogramma dat de Eerste Kamer moet worden opgedoekt. 'Die had zijn nut in de 19de eeuw, maar nu niet meer.' Er staat trouwens ook: 'De taken van provincies kunnen sterk worden ingeperkt.'


Wilders is vroeg begonnen met het selecteren van PVV-kandidaten. Anderhalf jaar geleden gaf hij zijn vertrouwelingen de opdracht in de provincie aan de slag te gaan. Ieder kreeg een provincie toegewezen: Hero Brinkman in Noord-Holland. Lucas Hartong in Zeeland. Richard de Mos in Noord-Brabant, André Elissen en Teun van Dijck in Friesland.


Ze wilden vooral nieuwe mensen. Geen types uit de voorraad die de LPF en de Leefbaar-partijen hadden achtergelaten. Nieuw talent, welbespraakt maar tegelijk gehoorzaam aan de partijleiding. Discipline was belangrijk. Provinciale kandidaten die op eigen gezag met de pers gingen praten (als Kitty Nuyts in Limburg, en Ger de Neve in Noord-Brabant) werden van de lijst gegooid. 'Het is één man die alles bepaalt', zegt De Neve. Toch heeft Wilders zich niet persoonlijk met alle lijsten bemoeid. Hij wilde, toen zijn getrouwen klaar waren, alleen de top zien.


Kandidaten werden via via geworven, of reageerden op de advertenties in regionale kranten. Er zitten relatief veel mensen uit het bedrijfsleven bij, ondernemers, maar ook politieagenten en (oud-)militairen. Ze gingen op gesprek in Den Haag, en werden redelijk uitgebreid gescreend in een Haagse 'war room', aldus Tweede-Kamerlid Roland van Vliet. Dat was nodig, nadat diverse Tweede-Kamerleden in opspraak waren geraakt. Volgens diverse kandidaten werd voornamelijk gezocht naar antecedenten op Google, volgens een methode die veiligheidsdienst AIVD aan de partij had uitgelegd. Voor het inhuren van een detectivebureau was geen geld.


Door de screening vielen diverse kandidaten af, onder wie Martijn Hurks in Flevoland, die was aangehouden (maar niet veroordeeld) voor acties tegen flitspalen. Hurks was eind vorig jaar juist door de partij gevraagd mee te doen. Anderen mochten ondanks een veroordeling toch blijven: Max Aardema in Friesland, of Frans van Rhee, die een Marokkaanse winkeldief sloeg.


Pech was er ook: de nummer 1 in Brabant, Ronald Dol, bleek ernstig ziek en trok zich terug. Waar een tekort aan kandidaten dreigde, werd de lijst creatief gevuld met mensen van buiten de provincie - met name in Zeeland.


De nieuwe politici werden klaargestoomd volgens beproefd PVV-recept: in klasjes, die een paar keer per maand bij elkaar kwamen. 'Daar merkte je of ze het echte PVV-geluid in zich hebben', zegt Hernandez.


De klasjes zijn het grote voordeel van de PVV op andere partijen, vindt Arie-Wim Boer, nummer 8 in Noord-Holland. 'We zijn een hechte groep geworden. Op het eind kwamen we twee keer in de maand bij elkaar, 's avonds van zes tot elf, of de hele zaterdag. Er is geen enkele andere partij die het zo doet.'


Ze kregen debattraining, interviewtraining, rollenspel. Ze kregen les in protocol. Ze werden ook overhoord, met wat PVV'ers de 'quizjes' noemen. Hernandez noemt het gewoon examens, die hij maandelijks afnam. Over vaderlandse en Overijsselse geschiedenis, bijvoorbeeld. Maar hij liet zijn kandidaten ook foto's zien van gedeputeerden: wie is dit, van welke partij, en waar staat-ie voor? Wie hoge cijfers haalde, kwam hoog op de lijst. 'Ik was er nogal strikt in. Maar dat kan ook liggen aan mijn militaire achtergrond.'


Van de dertig tot veertig kandidaten waarmee de klasjes begonnen, bleven er uiteindelijk maar een paar over. In Friesland waren dat er vijf of zes, zegt nummer 2 op de lijst, Otto van der Galiën, die eerder Statenlid was voor de SGP. 'Er zijn altijd de avonturiers en de gelukzoekers, die vallen vanzelf wel af. Niet iedereen weet dat zo'n baan je twintig uur in de week kost. En sommigen moesten nog veel leren. Je had erbij die een foto van Mariëtte Hamer te zien kregen en niet eens wisten wie dat was.'


De PVV-lijsten in de provincies lijken op elkaar. Ze hebben politieke nieuwelingen in de top - in Zuid-Holland zelfs een lijsttrekker van 24 jaar, Vicky Maeijer, beleidsmedewerker van de partij in Den Haag. Nieuwelingen hebben geen last van oude banden, van eigenwijsheid, en zijn beter in de hand te houden. In de subtop zitten vaak een paar ervaren regiopolitici, soms overgelopen van de VVD (Jelle Hiemstra), de SGP (Otto van der Galiën) of zelfs de SP (Katie Dolstra). Daarnaast staan op de lijsten meestal een of meer vertrouwelingen van Wilders, onder wie enthousiaste vrijwilligers die zich in het verleden hebben bewezen.


In elk geval vormen de lijsten een dwarsdoorsnede van de samenleving. 'We hebben een directeur én een verpleegster', zei Geert Wilders trots, in Enschede.


Schuw als nachtdieren schieten de kandidaten een zaaltje in. Weg van de pers. De pers bestaat uit tien mensen, maar alleen de lijsttrekker zal met ze praten en later, op verzoek, de nummer 2. Een korte presentatie, een paar zinnen per persoon, daar moeten de journalisten het mee doen. De PVV-politici zoeken de openbaarheid, om er meteen weer uit te verdwijnen.


'Pas op, daar zit de Volkskrant', sist een man in de zaal. 'Die krant moet echt kapot.'


Het is niet de beveiliging, die de Partij voor de Vrijheid anders maakt dan andere partijen. Het is de schichtige, ongemakkelijke manier van doen. De geheime locatie. De angst voor kritische vragen. Politiek achter gordijnen: zelden spreekt een PVV'er vrijuit. In de provincie Gelderland geldt voor kandidaten zelfs de regel dat alleen lijsttrekker Marjolein Faber vragen beantwoordt. De rest moet zich stil houden, tot ze gekozen zijn.


In Hotel-Restaurant De Oorsprong, in Sint-Nicolaasga, hangt een geladen sfeer. Er staat een schaal met Partij voor de Vrijheid-taartjes. Maar vrijwel niemand eet ervan.


Iedereen is ongemakkelijk met de situatie: de kandidaten zelf, hun familieleden, de journalisten, de actievoerders buiten aan het hek. De laatsten dragen mutsen en capuchons en zijn van de Anti Fascistische Actie. Ze overleggen met een politieman. Als de auto van Geert Wilders aan komt rijden, zullen ze er niet voor gaan staan, zeggen ze. 'Fijn', zegt de politieman, 'dat we die afspraak kunnen maken.'


Geert Wilders komt en maakt harde grappen over Job Cohen. 'We willen een Fries Friesland', zegt hij. Met een eigen, Friese universiteit. En de traditie van het kievitseierenrapen moet blijven bestaan.


De kandidaten kijken toe. Ze dragen mooie, brede, gestreepte stropdassen, in de geest van Pim Fortuyn. Er zijn twee leraren bij, een paar ondernemers, een directeur van een internationaal beveiligingsbedrijf, een politieman en een singer/songwriter. Op hun websites, weblogs, op Facebook, LinkedIn en bij Hyves is nauwelijks iets terug te vinden over hun ambities bij de PVV. Alsof ze zelf nog niet zeker weten wat ze van hun politieke carrière moeten vinden.


De meesten zijn nieuw in het vak. Zoals lijsttrekker Max Aardema uit Drachten: coördinator operationele zaken bij de politie en deltavlieger (ParaMax, heet zijn bedrijf). Hij zegt: 'Ik realiseer me dat deze stap me negatieve reacties kan opleveren, al heb ik die nog niet gehad. Maar dat is dan zo.'


Een paar dagen later maakt de Leeuwarder Courant bekend dat Aardema in het verleden is veroordeeld, omdat hij een geboeide arrestant heeft geslagen. Zo vergaat het meer nieuwelingen: uit de anonimiteit, lopen ze recht tegen de vuist van de schijnwerpers aan. Van verhuurder van skûtsjes, docent of directeur zijn ze ineens een PVV'er geworden.


Zoals de PVV landelijk een nationalistische partij is, is de PVV op provinciaal niveau een streekgebonden partij geworden. In alle programma's wordt de eigenheid van de betreffende provincie benadrukt.


De provinciale programma's zijn beperkt, ze zitten in een ringband van een paar A4'tjes. De hoofdlijnen zijn bepaald in Den Haag en regionaal ingevuld door de kandidaten in de klasjes. Wilders zelf: 'Het moet geen eenheidsworst zijn. We willen inhaken op wat er in de regio speelt.'


Dat leidt tot een mengeling van landelijk bekende thema's met een provinciaal sausje. Veiligheid en bereikbaarheid. Een sterke economie, meer wegen, het 'boerenbedrijf wordt te veel gezien als noodzakelijk kwaad'. Geen windmolens, een transparantere en kleinere provincie, minder opcenten. 'Geef het geld aan de burgers, niet aan linkse kunstenaars.' En geen islamisering, dat spreekt vanzelf. Geen hoofddoekjes in de provinciehuizen, geen moskeeën, geen multicultisubsidies.


Lijsttrekker Marjolein Faber zegt tijdens de presentatie dat joden niet over straat kunnen in Gelderland. Ze worden aangevallen en de pers schrijft er bewust niet over. Een verslaggever van De Gelderlander vraagt haar waar en wanneer dat is gebeurd, maar dat wil ze niet zeggen. Faber zegt alleen: 'In Gelderland.'


'En?', zegt Hero Brinkman, als het nieuwjaarsfeestje bij hem thuis ten einde loopt. 'Wat vind je ervan? Er zit geen sportschooltype tussen, toch?'


Hero Brinkman is trots op zijn oogst: vijftien politici in spe, verzameld in de woonkamer van zijn verbouwde boerderij in Middenbeemster. Zijn zoontje drentelt langs het biljart, zijn vriendin gaat rond met bitterballen, zijn kandidaten praten vrij. 'Hero houdt van openheid', zegt Arie-Wim Boer, de nummer 8. 'Daar hou ik ook van.'


Boer komt van Leefbaar Purmerend, waarvoor hij vier jaar wethouder was. Hij is PVV gaan stemmen, nadat zijn schoonmoeder werd vermoord en zijn dochter misbruikt - 'de ene dader kreeg 240 uur taakstraf, de ander was na 2,5 jaar vrij wegens goed gedrag. Dat moet je toch aan het denken zetten.'


Als politicus heeft hij geleerd: 'Je moet weten waar de problemen zijn en je moet de taal spreken van het volk.' Dat gaan ze dus ook doen. Nog is de provincie een moloch, met mensen die niemand kent. 'Je zal zien: als wij er zitten, weet iedereen wie de Statenleden zijn.'


Verkiezingsthema: 'De nieuwe Gouden Eeuw in Noord-Holland.'


'Het is toch te gek', zegt de nummer twee op de lijst, Cora Bot-Koeman, 'dat we zo weinig met de rijkdom van onze provincie doen?'


Cora Bot heeft een bloembollenbedrijf in Andijk, Cora Tulips and More. Ze is van het type ondernemer dat meer opduikt op de provinciale lijsten: het type dat zich nooit eerder met politiek bemoeide, maar nu een kans ziet in de PVV. De partij die geleid wordt als een onderneming. De partij voor de mensen die voorheen nog gruwden van de politiek.


Ze reageerde op een advertentie van de PVV in het Noordhollands Dagblad: kandidaten gevraagd. 'Ik mocht meteen bij Geert Wilders op gesprek, november 2009, en toen ging het rollen.'


Nu is ze, na Hero Brinkman, het belangrijkste PVV-gezicht in de provincie. 'Het is nieuw voor me, maar thuis ging het altijd over politiek. Ik ben er mee groot geworden. Ik wil me vooral inzetten voor de agrari-sector. Die moet alle kansen krijgen.'


Hechte club of niet - op het laatste moment verdwijnen twee kandidaten van Hero Brinkmans lijst. Oege Bakker, culinair ondernemer te Naarden, vanwege 'persoonlijke omstandigheden'. Carlo de Bruin, de nummer 2, vanwege 'drukte op het werk'. Een paar dagen na het nieuwjaarsfeestje stormt het: Carlo de Bruin blijkt een project voor moslima's op te zetten, waarvoor hij subsidie heeft aangevraagd bij de provincie Noord-Holland. Volgens Brinkman heeft hij ook geen verklaring van goed gedrag - terwijl hij eerder zei dat iedereen over zo'n verklaring beschikte.


'Ach nee', zegt Brinkman door de telefoon. 'Ga je daarover schrijven? Waaróm toch? Waarom schrijf je niet eens een keer over de PvdA - daar gebeuren dat soort dingen ook, hoor.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden