Nu zijn de bureau-militairen aan de beurt

De landmacht, de luchtmacht en de marine moeten hun eigen bevelhebber inleveren. Minister Kamp wil deze Haagse 'managementlaag' afschaffen. De bureaucratie moet immers worden aangepakt....

Commandeur b.d. Peter Boegborn heeft het allemaal al gezien, allemaal al meegemaakt. Heel wat reorganisaties en bezuinigingsrondes maakte de commandeur mee in zijn tijd, tussen 1968 en 1988, toen hij op de staven van Defensie in het Haagse werkte. De komende vier jaar zijn deze 'bureau-militairen' zelf het slachtoffer. Tweeduizend van de zesduizend functies verdwijnen in Den Haag. Zelfs de bevelhebbers verliezen nu hun baan.

Stelselmatig is de krijgsmacht sinds 1945 verkleind, betoogt Boegborn, tot het huidige niveau van zo'n 68 duizend militairen en burgers. 'Verspreid over vier krijgsmachtdelen', benadrukt Boegborn, 'als dat geen versnippering is. Alleen al het Amerikaanse marinierskorps telt zo'n 340 duizend man. Defensie blijft in een neergaande spiraal qua mensen en middelen.'

Kapitein b.d. Jean Debie leidt de militaire vakbond VBM/NOV en hoort weleens wat over het reilen en zeilen van zijn vroegere artillerie- en logistieke eenheden. Verhalen over schoolbataljons die niet genoeg uniformen hebben voor de rekruten. Over marineschepen met te weinig matrozen of te weinig reserve-onderdelen. Over 'groene militairen', die meerdaagse oefeningen gewoon moeten schrappen. Debie: 'Omdat er geen geld is voor de oefentoelages. Ze gaan nu dus maar één dagje het veld in, van acht tot vijf uur. Schepen varen uit met een kleinere bemanning. Het werk van de ontbrekende matrozen moet door ander personeel worden gedaan. Dat gaat ten koste van de motivatie. Een sergeant die ook nog het schip moet schoonmaken, bedenkt zich goed als hij zijn marinecontract moet verlengen.'

Defensie gaat de komende jaren flink op de schop. Na de ingrijpende maatregelen van het afgelopen halfjaar, zoals een bezuiniging van 850 miljoen euro en het schrappen van 4800 functies, kreeg de top van de krijgsmacht woensdag een nieuwe klap te verwerken. Minister Kamp van Defensie ziet het nut niet meer in van het werk van de bevelhebbers Marcel Urlings van de landmacht, Dick Berlijn van de luchtmacht en Ruurt Klaver van de marine. Hun functies worden opgedoekt.

Weinigen onder de soldaten zullen een traan laten om het vertrek van de 'papieren militairen' en hun bazen in Den Haag. Minder bureaucratie juicht immers iedereen toe. Alleen, hoe ingrijpend zijn al deze maatregelen voor het functioneren van de krijgsmacht? Houdt Nederland nog wel een effectief defensieapparaat over dat de door de politiek opgelegde taken aankan?

Koerst Defensie aan op een failliet? 'Een visieloze uitverkoop', zo noemt oud-officier Debie de grootste bezuinigingsronde ooit. 'Zeer zorgwekkend', vond zijn collega van de vakbond AFMP Ton Heerts de situatie bij Defensie. 'De operationele eenheden kreunen, kraken en piepen', zegt luitenant-kolonel b.d. Aldert Hazenberg, baas van de officierenvereniging NOV. Overdreven vakbondspraat?

'De ondergrens is nu wel bereikt', meent hoogleraar Soeters van de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda. Soeters hoort ook de verhalen over eenheden die geen reserve-onderdelen hebben of niet kunnen oefenen. 'Dit betekent dat de bezuinigingen een effect hebben op onderdelen die juist gespaard moeten worden. Bij de operationele eenheden, die het zware werk doen en waar een hoge uitzenddruk heerst, valt niets meer te halen.'

Debie: 'Bij de operationele eenheden zullen zo'n 1700 functies moeten verdwijnen. De contracten van BBT'ers (beroeps bepaalde tijd), de kern van de krijgsmacht, kunnen niet worden verlengd omdat er geen geld meer voor is. Dit zijn militairen met ervaring. Krankzinnig.'

Soeters gelooft wel in bezuinigingen, vooral bij de ondersteunende onderdelen zoals de staven, om recht te trekken wat is scheefgegroeid bij Defensie. Te veel heerst daar volgens hem nog de mentaliteit van vroeger, toen de krijgsmacht nog groot was en genoeg personeel had. Soeters: 'Verzakelijk de organisatie en maak een einde aan die vier koninkrijkjes.'

'Je hebt nu wel geperst uit Defensie wat je eruit kan persen', meent oud-Kamerlid Van Waning van D66, die 33 jaar werkzaam was bij Defensie. 'De krijgsmacht is behoorlijk gespitst op haar nieuwe taken, maar ondertussen wordt er wel flink gesnoeid. En dan al die kreten over het opheffen van krijgsmachtdelen. Ze worden tegen elkaar uitgespeeld. Alle vier zijn gewoon nodig.'

Wouter van Straaten, voorzitter van de vereniging van marine-officieren (KVMO), merkt nog geen desinteresse onder zijn leden voor het marinewerk. 'Maar ze zijn wel flink bezorgd over de toekomst.' Een lid van Debies bond meldde in het vakbondsblad dat bij zijn eenheid van de luchtmobiele brigade de houding inmiddels was van: 'Hef de boel maar op!' Debie: 'Zo desastreus is het nou ook weer niet. Er gaat elk jaar nog altijd veel geld naar Defensie.'

Van Straaten wil onderhand af van de discussie of de krijgsmacht wel of niet met minder spullen z'n taken aankan. De marine moet nu twee fregatten en twee mijnenvegers afstoten. Van Straaten: 'De hoofdvraag moet zijn hoe Nederland zich internationaal positioneert. Wat moeten we doen in VN- of NAVO-verband? Dan pas kies je welke spullen je nodig hebt. Maar deze fasering in denken zie ik totaal niet in Den Haag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden