REPORTAGE

Nu zijn Berbers weer de kwaaie pier

Een gesloten groep, vatbaar voor salafisme, zo noemde de Antwerpse burgemeester de Berbers in zijn stad. 'De Wever doet uitspraken over een volk waarover hij niets weet.'

Leila Raehani (links) en Karima Boulafdal lopen na de lunch in snackbar Sinbad terug naar hun werk. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
Leila Raehani (links) en Karima Boulafdal lopen na de lunch in snackbar Sinbad terug naar hun werk.Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Daar gaan we weer, dacht Leila Raehani toen ze een paar weken geleden het avondnieuws zag. Eerst waren 'de vreemdelingen' in België de zondebok, daarna werden het 'de Marokkanen'. En nu werd er, met dank aan haar burgemeester Bart De Wever, nog een subgroep uitgehaald: de Berbers. Raehani, zelf van Berberse afkomst, voelde zich andermaal aangevallen.

Raehani (35) zit met een collega te lunchen in snackbar Sinbad, waar op het middaguur een hectische drukte heerst. Op de menukaart staan couscous en broodjes kefta, maar evengoed kip met frietjes. Dit is randje Borgerhout, de Antwerpse wijk die ook Borgerokko wordt genoemd. Zo'n 70 procent van de bevolking hier is van vreemde origine, van wie de helft Marokkanen, en onder hen vooral Berbers.

Die Berbers krijgen in België veel aandacht, sinds Bart De Wever, Antwerps burgemeester en partijvoorzitter van de Vlaams-nationalistische N-VA, hen in een tv-interview door de mangel haalde. Hij noemde de Berbers 'een gesloten groep met veel wantrouwen tegenover de overheid, een zwak georganiseerde islam, zeer vatbaar voor de salafistische stroming en dus ook voor radicalisering'.

Debat over racisme

De Wever haakte daarmee in op het debat over racisme, dat in België al een tijdje woedt. In de nasleep van de aanslagen in Parijs pleitten steeds meer Belgische politici voor een strengere aanpak van racisme en discriminatie, die immers een mogelijke voedingsbodem voor radicalisering vormen. Maar De Wever wil daar niet van horen: racisme, zo zei hij in hetzelfde tv-interview, is vaak relatief.

'Racisme wordt heel makkelijk ingeroepen als een excuus voor persoonlijk falen', aldus De Wever. 'Ik heb in Antwerpen nog nooit een Aziatische migrant ontmoet die zegt: ik ben slachtoffer van racisme. Ik zie hen ook niet in de criminaliteitscijfers opduiken.' Met wie er wel problemen waren, wist De Wever ook te zeggen: met de Berbers, die België volgens hem in veel te grote aantallen had toegelaten.

Borgerhout, Antwerpen. Burgemeester Bart de Wever deed opnieuw een uitspraak over discriminatie. Sommige allochtonen dienen een klacht in. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
Borgerhout, Antwerpen. Burgemeester Bart de Wever deed opnieuw een uitspraak over discriminatie. Sommige allochtonen dienen een klacht in.Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

In snackbar Sinbad is de verontwaardiging groot; elke klant hier heeft zijn eigen verhaal over racisme en discriminatie. Leila Raehani kreeg op school te horen dat hogere studies haar nooit zouden lukken en dat ze beter een beroepsopleiding kon volgen. Haar vader hield voet bij stuk en Raehani behaalde moeiteloos twee diploma's: dat van accountant én van assistent-psychologe.

Haar collega Karima Boulafdal (40) (ze werken allebei bij de integratiedienst aan de overkant van de straat) kreeg bij haar eerste sollicitatie te horen dat ze de sterkste kandidaat was, maar dat het bedrijf geen allochtonen wilde, omdat die vaak afwijkende feestdagen hebben. 'Achteraf bekeken had ik natuurlijk een klacht moeten indienen', zegt ze. 'Maar ik was jong, ik wilde gewoon werk.'

De dames hebben allebei een strakke hoofddoek om, maar spreken met het accent en de felheid van rasechte Antwerpenaren. 'Wij dachten: voor de derde generatie zal het makkelijker zijn dan voor ons, maar het is omgekeerd', zegt Boulafdal. 'Ik geef mijn dochter van 14 nu al mee: je zal sowieso harder moeten werken dan je autochtone medeleerlingen, je zal je meer moeten bewijzen.'

Mystery calls

Dat er in België racisme voorkomt, zal niemand ontkennen. Uit onderzoek blijkt dat eenderde van de huiseigenaren zijn woning niet wil verhuren aan iemand met een vreemde naam, dat twee op de drie poetsbedrijven ingaan op een verzoek om een blanke werkster, en dat hoogopgeleide allochtonen zes keer zo vaak werkloos zijn als hun autochtone tegenhangers. België bengelt in Europa onderaan.

Maar de vraag hoe dat blijkbaar diepgewortelde racisme moet worden aangepakt, verdeelt de Belgische politiek. Steeds meer politici - van de linkse oppositie, maar ook van de regeringspartijen - zien een oplossing in de inzet van mystery calls: ze willen arbeidsinspecteurs onder een valse naam laten solliciteren of op huuradvertenties laten reageren, om zo discriminatie op te sporen.

Leila Raehani (rechts) en Karima Boulafdal in snackbar Sinbad. Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
Leila Raehani (rechts) en Karima Boulafdal in snackbar Sinbad.Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Minderheidsorganisaties zijn vragende partij voor zo'n aanpak. België heeft al 34 jaar een wet die discriminatie verbiedt, maar die wordt alleen toegepast als er concrete klachten zijn. 'Als een klant om een autochtone poetshulp vraagt en Youssef wordt daardoor niet gebeld, dan kan Youssef toch moeilijk een klacht indienen', zegt Jozef De Witte, directeur van het Interfederaal Gelijkekansencentrum.

Maar de N-VA, die zowel in de federale als in de Vlaamse regering zit, is fel gekant tegen dergelijke mystery calls. De Wever erkent dat er racisme is in België, maar noemt racisme geen oorzaak, maar juist een gevolg van de problemen met allochtonen. De hoge werkloosheid onder allochtonen, de gebrekkige integratie - die worden niet door racisme veroorzaakt, maar wekken juist racisme op.

Politieke strategie

'Er zijn reële negatieve ervaringen met bepaalde bevolkingsgroepen, met mensen van Noord-Afrikaanse afkomst, vooral met Marokkanen en dan vooral met Berbers', zei hij in het tv-interview. 'Dat is natuurlijk geen reclame, als we op tv dag na dag onthoofdingen zien en dan hier mensen zien die daarmee sympathiseren of zelfs vertrekken naar daar. Onze afwijzing komt ergens vandaan.'

Een groep Marokkaanse Belgen diende na het tv-interview een klacht wegens racisme in tegen De Wever, maar die maakt weinig kans. 'Zijn uitspraken waren schokkend en kwetsend, maar ze lijken ons niet strafbaar', zegt Jozef De Witte. Veel waarnemers zien een politieke strategie in het ferme tv-interview van De Wever: de N-VA wedijvert in het integratiedebat met het Vlaams Belang.

In snackbar Sinbad zijn ze al gewend aan straffe politieke uitspraken, maar vonden ze het toch pijnlijk dat de Berbers er zo expliciet werden uitgepikt. 'Er zijn inderdaad problemen, en het is goed om die problemen te benoemen, maar kom dan ook met oplossingen', zegt Leila Raehani. 'Nu is het gewoon benoemen en ons verder in de hoek duwen. Daarmee vergroot je de problemen alleen maar.'

'De Wever doet uitspraken over een volk waarover hij niets weet', voegt Karima Boulafdal er boos aan toe. 'Dat we de overheid zouden wantrouwen, dat is logisch als je weet dat Berbers in Marokko altijd zijn onderdrukt. Als politicus die opkomt voor de onderdrukte Vlamingen zou De Wever best wat meer begrip mogen hebben voor de Berbers.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden