Nu woorden omzetten in wetten

President Obama hield weer een gloedvol betoog; hij wil een ander Amerika achterlaten dan hij in 2009 aantrof. Maar politiek is ook ploeteren. Kan hij dat? Door

President Obama heeft gesproken. Grote woorden heeft hij na zijn herverkiezing over de Amerikanen uitgestort. Eerst in zijn overwinningsrede in november, toen in zijn inauguratiespeech voor zijn tweede termijn en ten slotte dinsdagavond in zijn State of the Union. Het is niet gering wat hij van plan is: hij wil dertig jaar geschiedenis ongedaan maken en een ander Amerika achterlaten dan hij aantrof. Gaat hem dat lukken en zo ja, wat voor land wordt dat dan?

De Republikein Newt Gingrich, vorig jaar zelf nog presidentskandidaat, zei in een reactie op Obama's State of the Union dat hij sinds president Lyndon B. Johnson (1963-1969) nooit meer een toespraak had gehoord die zo pro-overheid was. Hij zag een groot verschil met de vorige Democratische president, Bill Clinton. Die zei in de jaren negentig: 'De tijd van een grote overheid is voorbij.'

Ook The New York Times herinnerde aan Clinton. Het voegde daar de beroemde uitspraak van president Reagan aan toe, dat de overheid niet de oplossing is maar het probleem. Obama wil nu een eind maken aan dat anti-regeringsdenken, is de analyse van de krant.

Het pikante daarbij is dat Obama de rechtse president bewondert, omdat deze voor langere tijd een stempel op het land drukte door het ideologisch in een nieuwe richting te sturen. Dat is ook Obama's streven. Maar dat wil hij - ironisch genoeg - bereiken door Amerika weer te doen terugkeren naar de tijd voor Reagan. De conservatieve erfenis moet ongedaan worden gemaakt en het progressieve geloof in de overheid dient te worden hersteld. Kort gezegd, Obama wil een Reagan worden door een anti-Reagan te zijn.

Rechts ziet het gevaar van een ideologische paradigmawisseling. Charles Krauthammer, een conservatieve columnist, zei op Fox-televisie dat Obama zich ontpopt als een West-Europese sociaal-democraat die Amerika op Europa wil doen lijken. Volgens hem is de president vastbesloten de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te verpletteren, zodat hij na de tussentijdse verkiezingen van 2014 met een Democratisch Congres vrij spel heeft.

Dit klinkt alarmistisch, maar zeker is dat Obama na zijn herverkiezing een ontspannen, zelfverzekerde en assertieve indruk maakt. Hij weet dat de komende jaren cruciaal worden voor zijn plek in de geschiedenisboeken. Volgens de journalist Ron Suskind heeft Obama hem eens verteld dat hij altijd bezorgd is over hoe hij later zal worden herinnerd. Maar daar zit een risico aan. Wie de blik zo gefixeerd heeft op de horizon kan gemakkelijk over het hoofd zien dat er elke dag hard moet worden gebuffeld om een beetje vooruit te komen, aldus Suskind.

Politiek is ook ploeteren. Is Obama daar de man voor? In de speeches heeft hij mooie vergezichten geschetst over een Amerika met minder ongelijkheid. Een Amerika waar 'als je hard werkt en je verantwoordelijkheid neemt, je vooruitgang boekt, ongeacht waar je vandaan komt, hoe je eruit ziet en van wie je houdt', zei hij in de State of the Union. Hij heeft een hele waslijst aan plannen gepreseteerd. Maar nu begint de zwaarste klus: het omzetten van woorden in wetten. In Washington wordt gefluisterd dat hij dreigt zich te vertillen. Het woord 'hubris' (overmoed) is al gevallen. Veel hangt af van zijn relatie met de Republikeinen: krijgt hij die mee, goedschiks dan wel kwaadschiks? Sommigen waren blij dat hij dinsdag een gematigder toon aansloeg dan in zijn inauguratierede. Maar de verschillen blijven groot.

Uitspraken als 'met alleen maar het verminderen van begrotingstekorten, heb je nog geen economisch plan' bewijzen volgens de Republikeinen dat Obama 'meer belasting wil heffen, meer wil lenen en meer wil uitgeven', zoals senator Marco Rubio zei in hun officiële antwoord.

Belangrijk is tot welke compromissen Obama bereid is. Hij aarzelt vaak tussen voorzichtigheid en stoutmoedigheid, tussen ideologie en pragmatisme. Hij is geen vijand van de vrije markt, zegt geen grote overheid te willen maar een 'slimme overheid'. Het wordt interessant, het ideologische gevecht om de ziel van Amerika.

Wat Obama zei, wat hij bedoelde en hoeveel kans zijn plannen maken

begroting

Citaat: 'We kunnen van ouderen en werknemersgezinnen niet verlangen dat ze helemaal opdraaien voor de vermindering van het begrotingstekort, terwijl we niet meer vragen van de rijksten en machtigsten.'

Waar gaat het om? Obama wil het tekort en de nationale schuld verminderen via een 'evenwichtige aanpak'. Bezuinigen, maar ook de belastinginkomsten moeten omhoog. Met name door de aftrekposten voor rijken en bedrijven af te schaffen.

Krijgt hij het erdoor? De Republikeinen zijn tegen verdere belastingverhogingen. Alleen bezuinigen willen ze, vooral op ouderenzorg. Gebeurt dat niet, dan dreigen ze het land in de financiële afgrond te storten. In december durfden ze dat echter niet.

immigratie

Citaat: 'Het moment is aangebroken om een alomvattende immigratiehervorming in te voeren.'

Waar gaat het om? Obama wil goedmaken wat hij in zijn eerste termijn heeft verzuimd - er werd zelfs een recordaantal illegalen gedeporteerd. Nu wil hij de immigratie voor de nabije toekomst geregeld hebben. De elf miljoenen illegalen krijgen daarbij uitzicht op een verblijfsvergunning.

Krijgt hij het erdoor? Het moet gek lopen wil de hervorming er niet komen. De Republikeinen zien dat de Spaanstalige gemeenschap een electorale factor van belang is geworden. Wel eisen ze strenge controle aan de grens om een nieuw illegalenprobleem te voorkomen. Maar daar is Obama ook voor.

strenge wapenwetten

Citaat: 'Een overweldigende meerderheid van Amerikanen steunt hervormingen die appelleren aan het gezond verstand, zoals het controleren van de achtergrond van kopers, wat moet voorkomen dat misdadigers aan vuurwapens kunnen komen.'

Waar gaat het om? Elke dag wordt Amerika geteisterd door wapengeweld. Na de dood van twintig schoolkinderen in Newtown zei Obama dat het genoeg was. Hij wil een verbod op aanvalswapens en op magazijnen met een grote capaciteit.

Krijgt hij het erdoor?Het verzet is groot, bij Republikeinen en Democraten. Het verbod op aanvalswapens komt er waarschijnlijk niet. Misschien wel controle van op de achtergrond van wapenkopers.

terugtrekken troepen

Citaat: 'Eind volgend jaar is onze oorlog in Afghanistan voorbij.'

Waar gaat het om? Alleen als het niet anders kan, wil Obama nog grondtroepen inzetten in overzeese conflicten. De boots on the ground, de laarzen op de grond, worden als het aan hem ligt zoveel mogelijk vervangen door drones vanuit de lucht. De prijs van landoorlogen vindt hij te hoog, zowel in Amerikaanse levens als in dollars.

Krijgt hij het erdoor? De president gaat over de buitenlandse politiek. Het Congres heeft als het erop aan komt niet veel te vertellen op dit terrein. Het interventionistische geluid komt vooral van de Republikein John McCain. Maar naar hem luistert Obama niet.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden