Nú weglopen uit Uruzgan is een slechte zaak

Dit jaar is nu al het bloedigste jaar in Afghanistan voor de VS en de NAVO. Generaal b.d. Cees de Veer wil desondanks niet weg....

Met alle respect, u streeft een utopie na: een veilig en stabiel Afghanistan vrij van de Taliban. Hoeveel doden, Nederlanders, Britten, Canadezen en Amerikanen, bent u bereid te accepteren om dat doel te verwezenlijken?

‘Tja, de beroemde Amerikaanse body counts. Ik geloof niet in tellen. De haalbare doelen die je hebt gesteld, koppelen aan aantallen, zo werkt het niet. Het begrip sneuvelbereidheid is fictie. Niemand van ons wil sneuvelen, zo gaan commandanten ook niet om met hun mannen. Utopie? Het zou een utopie zijn als we willen bereiken dat Afghanistan een land wordt als Nederland. Maar dat is niet het doel. Het doel is veiligheid en stabiliteit brengen en de krijgsmacht moet die missie uitvoeren.’

U huilt krokodillentranen. Waar was het Westen toen 31 miljoen Afghanen vijf jaar, tussen 1996 en 2001, onder het juk van het Talibanbewind moesten leven?

‘Dat is waar, daar heb ik geen pasklaar antwoord op. Het was zeker een schrikbewind, ik ben er in 2002 geweest. Maar ik ben bang dat de wereld nog zo in elkaar steekt. We zijn pas wakker geworden toen onze eigen veiligheid, door 9/11, direct in gevaar kwam. Ik ben bang dat er andere afwegingen worden gemaakt als het ons niet direct raakt. Zo is de realiteit. Daar wil ik verder geen moreel oordeel aan koppelen.’

Het Westen en de NAVO hebben, als het om Afghanistan gaat, last van wat ik het Rwanda/Bosnië-syndroom wil noemen. Het schromelijk falen in beide conflicten, moet sindsdien worden goed gemaakt. Eerst in Kosovo, wat goed ging, later in Irak en Afghanistan.

‘Ik herken dat niet, het bestaan van een wiedergutmachungscomplex. Rwanda gaf inderdaad te denken. Als westerse wereld keken we er naar. Maar er zijn dilemma’s, net zoals nu met Darfur. Afghanistan heeft ons geraakt omdat we 9/11, en later Madrid en Londen, hebben zien gebeuren. Het besef is gegroeid dat de instabiliteit daar, in Afghanistan, ons direct kan raken. Darfur staat verder van ons af. Er is meer beduchtheid om daar in te grijpen.’

Maar is dat terecht?

‘Dat is een ethische vraag. Als we menen wat we zeggen, namelijk een rechtvaardige wereld, had je ook in Darfur moeten ingrijpen. Maar je moet ook kijken naar je doelstellingen. Zijn die wel haalbaar? Kun je realiseren wat je wilt? Wat dat betreft waren de randvoorwaarden, als het gaat om Darfur, daarvoor nog onvoldoende aanwezig.’

De NAVO maakt een klassieke fout in Afghanistan. Namelijk niet leren van de pijnlijke lessen uit het verleden. We zijn er zo heilig van overtuigd dat we daar iets goeds doen, dat we de realiteit uit het oog verliezen. Maar we zullen net zo falen als de honderdduizend man sterke Russische invasiemacht indertijd.

‘Wij hebben die les wél geleerd. De Russen werden als bezetters ervaren. Ze zijn ook zo Afghanistan binnengekomen. Met bebloede koppen is de op één na grootste supermacht eruit gegooid. Wij willen juist niet als bezetters overkomen. In Uruzgan proberen we verbetering te brengen. Het aantal functionerende scholen is er verdubbeld, het aantal inentingen flink gestegen en het aantal ngo’s vertienvoudigd. Als de Afghanen dat zien, dan zullen ze concluderen: ‘ja, het is beter dan wat we hadden onder de Taliban’. Maar ik zie ook de valkuilen. Als we geen stabiliteit en verbetering brengen, zullen ze ons niet vertrouwen. En hoe meer burgerdoden er vallen, hoe meer ze hun knopen gaan tellen. Afghanen zijn overlevers, ze kiezen altijd de winnende kant.’

Maar Afghanistan is niet zo ‘maakbaar’ als u denkt en onze leiders ons willen laten geloven. Afghanistan is en zal, in ieder geval voor lange tijd, een failed state blijven. Of we er blijven, of niet. Dat is de tragiek.

‘Nee, dat geloof ik niet. Op de eerste donorconferentie voor Afghanistan werd als voorwaarde voor hulp gesteld dat het land een transparant banksysteem moest krijgen. Een Afghaanse deelnemer vroeg mij: ‘En hoe transparant is het banksysteem in Liechtenstein?’ Nogmaals, als je de illusie hebt dat je een oude, tribale samenleving in vijf jaar kunt omvormen tot een democratie, dan ben je niet goed bij je hoofd.’

De oplossing: laten we ons verlies nemen, de overwinning uitroepen, terugtrekken en de Afghanen het conflict zelf laten uitvechten. Soms moet je accepteren, in die grote, boze wereldpolitiek, dat humane interventie, om zo graag goed te willen doen, veel erger dan de kwaal is.

‘Dat vind ik écht hypocriet. De overwinning claimen, terwijl je weet dat je nog niet in de buurt bent van je doel. Iedereen zal die ballon lek prikken. We hebben tegenslagen gehad: 21 doden, veel zwaargewonden. En het aantal Afghaanse burgerdoden raakt mij evenzeer. Ik ben, godzijdank, nooit in de situatie geweest dat ik een medemens moest doden. Wat onze militairen moeten doen, laat diepe littekens achter. Maar nú weglopen, is een slechte zaak.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden