'Nu tornen aan aftrek is gevaarlijk'

Henny van Herwijnen kwam 26 jaar op voor huizenbezitters. Hij maakte in de jaren '80 de woningmarktcrisis mee en wantrouwde de opkomst van de beleggingshypotheek. 'De riskante hypotheekproducten zijn bewust gepromoot.'

De vrijstaande woning in Maarn-Zuid ligt verstopt achter hoge hagen van heesters en coniferen. Het was de weelderige, riante tuin waar Henny van Herwijnen (71) op viel, toen hij zijn oog eind jaren zeventig op dit huis liet vallen. In 1979, op de rand van de vorige woningmarktcrisis, werd de koop gesloten, vóórdat hij en zijn vrouw hun oude huis hadden verkocht. 'Dat werd toen onverwacht een probleem, want de prijzen begonnen ineens wel heel erg hard te dalen', zegt Van Herwijnen. En zo zat hij, oprichter en eerste directeur van de Vereniging Eigen Huis (VEH), met dezelfde gebakken peren als een groot deel van zijn achterban. Pas nadat hij de vraagprijs met 60.000 gulden had verlaagd, werd hun huis meer dan een jaar later verkocht.


Van Herwijnen was VEH-directeur van 1974 tot 2000. Tijdens de woningmarktcrisis van begin jaren tachtig bevond hij zich dus in het oog van de storm.


Die crisis hakte er dieper in dan de huidige, beweert u.

'Als je de inflatie meerekent, zijn de huizenprijzen tussen 1979 en 1982 met 46 procent gedaald. Meer dan 40 procent eraf in vier jaar, stelt u zich dat eens voor. Dat is natuurlijk niet te vergelijken met de prijsdaling van ruim 10 procent die we sinds 2008 hebben gezien.'


'De paniek, de angst, was toen echt veel groter dan nu. Honderden huizenbezitters klopten bij de VEH aan omdat ze in de knel kwamen met hun woonlasten. Huilende mensen kregen we aan de lijn: 'ik kan mijn huis niet kwijt en mijn hypotheek niet meer betalen, hoe moet dat nou?' Mensen die mij van de televisie herkenden, klampten mij aan op straat en smeekten: 'U doet er toch wel iets aan, hè? U moet ons helpen!'


'Die radeloosheid lijkt er tijdens deze crisis niet te zijn. Ik spreek de huidige VEH-directeur Marlies Pernot wel eens. De VEH krijgt nu helemaal niet zoveel telefoontjes van leden die in de problemen zitten.'


En, heeft u die radeloze mensen destijds kunnen helpen?

'Ik denk het wel. Ik en een paar anderen van de VEH hebben voor honderden individuele huizenbezitters bemiddeld bij de banken. We gingen dan om de tafel zitten om er bij de bank een betalingsregeling uit te slepen. Op basis van het inkomen bepaalden we dan de maximale hypotheeklast die het huishouden kon opbrengen. De rest van de rente en aflossing werd dan over een langere periode uitgesmeerd. Op die manier hebben we veel gedwongen verkopen kunnen voorkomen.'


De banken wilden wel met de hand over het hart strijken?

'Lang niet altijd. Banken zijn keihard. Soms moesten we dus trucs gebruiken. Dan zeiden we: o, u wilt niet meewerken? Uw grote concurrent is daar anders wel toe bereid. Tja, misschien moeten we dan toch in een persbericht naar buiten brengen dat bank X mensen in nood weigert te helpen, terwijl banken Y en Z hun klanten wel tegemoet willen komen. Dreigen met publicatie, dat hielp meestal wel.'


Voor veel huiseigenaren viel de schade dankzij de VEH-bemoeienis mee?

'Dat zou ik niet direct willen beweren. Ze moesten nog steeds hun schuld afbetalen. Die bedroeg soms honderdduizend gulden of meer. Ik weet van gezinnen die tien jaar lang in de bijstand op een houtje moesten bijten. Diepe, doffe ellende. Maar daar praatte men niet over. Er heerste heel veel schaamte. Schulden waren in die tijd nog een taboe. Mensen spraken openlijker over hun seksleven dan over hun hypotheek.'


Dat taboe is weg. Een hoge hypotheek is tegenwoordig heel normaal.

Dat consumenten zulke hoge hypotheekschulden zijn aangegaan, mag je ze niet verwijten. Het ergert me als ik Hans Wiegel hoor zeggen dat mensen zelf verantwoordelijkheid dragen voor hun te hoge schuld. Consumenten hebben vertrouwd op het deskundige advies van hun bank en hun zogenaamd onafhankelijke hypotheekadviseur. De meeste mensen kopen een of twee keer in hun leven een huis. Hoe kun je dan een expert worden op het gebied van hypotheken? Nee, banken en hypotheekadviseurs hebben zeer riskante producten als aflossingsvrije en beleggingshypotheken bewust gepromoot, omdat die zo ontzettend lucratief voor hen zijn.'


'Twintig jaar geleden vertrouwde een bevriende bankier mij toe: 'Als wij een overleg hebben met onze tussenpersonen, dan is het eerste agendapunt dat ze inbrengen: Wat is onze provisie?, het tweede is: Wat is onze provisie?, het derde: Wat is onze provisie? en het vierde is de rondvraag.'


'Als VEH-directeur heb ik mij van begin af aan tegen beleggingshypotheken uitgesproken. Als je wilt gokken, moet je een gulden inzetten in de voetbaltoto, niet een kwart van je inkomen in een hypotheek. Maar de VEH moest opboksen tegen de glimmende reclamefolders van banken en verzekeringsadviseurs, die huizenkopers rendementen beloofden van 8 procent per jaar.'


'Ik heb toen wel eens tegen de Reclame Code Commissie geklaagd: 'Jullie houden je bezig met zeeppoeders, terwijl jullie banken en verzekeringsagenten hun gang laten gaan. Dát is pas misleidende reclame en dat gaat om écht grote bedragen. Maar ze snapten het gewoon niet. Hypotheken, dat onderwerp ging de Commissie boven de pet.'


De VEH is altijd vurig voorstander van de hypotheekrenteaftrek gebleven. Vrijwel alle economen zijn het er inmiddels over eens dat het door de aftrek komt dat de huizenprijzen en daarmee de hypotheekschulden tegenwoordig de spuigaten uitlopen.

'Het doel van de aftrek was het bevorderen van het eigenwoningbezit. Daar sta ik nog steeds vierkant achter. Uit tal van sociaal-economische studies blijkt dat wijken opknappen zodra het eigenwoningbezit toeneemt. Huiseigenaren zorgen beter voor hun bezit, wat verloedering tegengaat. Dat maakt de aftrek nog steeds de moeite waard. Op dit moment de aftrek beperken zou bovendien rampzalig uitpakken voor de starters die de laatste zes, zeven jaar een huis hebben gekocht. Die huishoudens zadel je op met enorme restschulden. Jonge mensen die geen enkele schuld hebben aan de huidige situatie op de huizenmarkt, worden beroofd van elk financieel toekomstperspectief. Ik zou dat ronduit asociaal vinden.'


De aftrek kan toch heel geleidelijk worden beperkt? Vrijwel niemand bepleit een coldturkeybenadering, afschaffing in één klap.

'Het lijkt mij heel gevaarlijk om er nu aan te tornen. Zinloos bovendien. Het kabinet moet op korte termijn bezuinigen, en het beperken van de aftrek helpt daar niet bij.'


'Maar als er een breed maatschappelijk gevoelen ontstaat dat de aftrek beperkt moet worden, dan zal ik de laatste zijn die zegt dat je voor 5 procent tegenstanders de barricaden op moet gaan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.