Nu Spanjes grootste loterijkantoor Catalonië ook verlaat, is de bedrijfsexodus een feit

Onder bedrijven is een ware exodus uit Catalonië gaande. De Gouden Heks, het bestverkopende loterijkantoor van Spanje, verhuist ook. 'Mijn klanten zijn tegen de onafhankelijkheid.'

Spanjaarden staan in de rij om een lot te kopen bij de Gouden Heks in Sort. Beeld Samuel Aranda / de Volkskrant

Zelfs het geluk heeft Catalonië verlaten. Het bestverkopende loterijkantoor van Spanje heeft zijn kantoor verplaatst naar Pamplona en betaalt voortaan belasting in Madrid. 'Ik liep het risico klanten te verliezen', vertelt eigenaar Xavier Gabriel (60) in zijn kantoor in Sort.

Het dorp ligt in een uithoek van Spanje, in de uitlopers van de Pyreneeën. Juist dit kantoor, dat de Gouden Heks heet, verkoopt de meeste staatsloten van heel Spanje. Dat hangt samen met de plaatsnaam Sort - 'Geluk' in het Catalaans - en met grote prijzen die zijn uitgedeeld in het verleden.

Vanaf 12 oktober, de Spaanse nationale feestdag, werden er allerlei roddels over Gabriel verspreid op internet. Zijn loterijkantoor zou open zijn geweest op die feestdag: een vermeend teken dat de eigenaar tegen Spanje is en voor de onafhankelijkheid. Bovendien zou Gabriel de vader zijn van één van de leiders van de antikapitalistische CUP, Anna Gabriel. Spanjaarden riepen op tot een boycot.

Dat was het moment waarop Gabriel besloot luid en duidelijk te verklaren dat hij houdt van Catalonië, maar zich Spaans voelt. En dat hij tegen afscheiding is. 'Mijn klanten zijn ook tegen de onafhankelijkheid van Catalonië', vertelt Gabriel. 'Overtuigde voorstanders kopen immers niet bij de loterij van de Spaanse staat.'

Xavier Gabriël naast het beeld van de Gouden Heks: 'Ik hou van Catalonië, maar voel mij Spaans.' Beeld Samuel Aranda / de Volkskrant

Exodus

Er is een ware exodus van bedrijven gaande uit Catalonië. Al meer dan duizend hoofdkantoren werden verplaatst naar plaatsen elders in Spanje, aldus de gegevens van een commercieel kadaster in Spanje. Volgens de IBEX 35, de index van de Spaanse effectenbeurs, hebben zes van de zeven Catalaanse bedrijven in de index hun hoofdkantoor inmiddels verplaatst. Dat is voor een deel een politiek signaal: een manier om de indruk te wekken dat Catalonië een zinkend schip is, nu de deelstaatregering vastberaden naar onafhankelijkheid streeft.

Het is ook een manier om te ontsnappen aan juridische onzekerheid. Als Catalonië ineens de onafhankelijkheid verklaart, vrezen de ondernemers een aanslag te krijgen van twee verschillende belastingdiensten. En hoe zit het met de toegang tot de Europese markt?

In het gemeentehuis van Sort maken de burgemeester (op afgetrapte schoenen) en zijn plaatsvervanger (in een sweater) zich daar geen zorgen over. 'Hoeveel bedrijven zijn er wel niet gebleven in Catalonië?' zegt Baldo Farré (32), de plaatsvervangend burgemeester. 'In een bos vallen altijd de omgevallen bomen op, niet degene die blijven staan.'

Beeld Samuel Aranda / de Volkskrant

Als antikapitalist kan het Farré ook helemaal niet schelen als bedrijven vertrekken. 'Dat is denken vanuit de logica van het economisme. Een nieuwe staat biedt juist de kans op een veel evenwichtigere sociale politiek.'

De burgemeester, Raimon Monterde (41), weet dat de Catalaanse supermarkt Bon Preu - die zich richt op lokale en ecologische producten - een paar dagen geleden juist bekendmaakte extra te investeren in Catalonië.

Wat de loterij betreft: daar willen beide lokale bestuurders niet te veel over kwijt. Ze verdenken de eigenaar van zijn zoveelste marketingtruc.

Het is waar dat sinds Gabriels bekendmaking de kerstloten weer over de toonbank van de Gouden Heks vliegen. Gabriel maakte bekend dat de verkoop met 275 procent is gestegen ten opzichte van vorig jaar.

Lees verder onder de foto.

Mensen staan in de rij om loten te kopen bij Bruixa d'Or. De verkoop van kerstloten steeg met 275 procent ten opzichte van vorig jaar. Beeld Samuel Aranda / de Volkskrant

Geluk

Het grootste gedeelte van de loten wordt verhandeld via internet. Toch verschijnen er op een doordeweekse dag voortdurend motorrijders, buitensporters en dagjesmensen aan het loket. Soms worden ze met bussen tegelijk aangevoerd. Ze strijken de gekochte loten langs het beeld van een gouden heks in het kantoortje - dat zou geluk brengen. Vooral de neus is beschadigd, ook al schijnt de toverkol met metaalhoudende autoverf te zijn bespoten.

Voor de mensen die hier kopen is de politiek ook een soort loterij. Een ondoorzichtig proces, waarbij je soms in de prijzen valt, maar meestal niet.

Santiago Gonzalez (65) en María Isabel Beltrán (63) hebben meer dan 250 kilometer gereisd om loten aan te schaffen. Het geluk is niet met Catalonië, vinden ze. 'Binnen families zijn er ruzies', zegt Beltrán. Haar echtgenoot: 'En het is niet goed dat bedrijven weggaan. Ze zeggen dat het voor de werkgelegenheid niet uitmaakt waar het bedrijf is geregistreerd. Maar ik ben daar niet zeker van. Het pastabedrijf Gallo bijvoorbeeld is naar Andalusië gegaan. Daar wordt ook veel graan verbouwd. Misschien kopen ze het daar straks in.'

Ze beginnen een verhaal over de elektriciteit die plotseling twee uur uitviel afgelopen weekend. Dat was nog nooit gebeurd. Het sterkt het echtpaar in de overtuiging dat ineens niets meer zeker is, met al die onafhankelijkheidsfratsen.

Sabrina Balañà (29) en Blanca Ramirez (41) betasten de heks over haar hele lichaam met hun loten die ze zojuist hebben gekocht. Het stel sloeg groots in, ook vriendinnen krijgen een lot. Dat is een van de geheimen van de Spaanse loterij: je speelt altijd samen mee, met hetzelfde nummer, en wint of verliest dus ook samen.

Politiek boeit de twee vrouwen niet. 'Ze moeten allemaal de gevangenis in, de Catalaanse en de Spaanse politici', zegt Sabrina. 'Ze misleiden het volk', vult Blanca aan. 'Niemand heeft het nu meer over corruptie. In een woelige rivier winnen de vissers', gebruikt ze een Spaanse uitdrukking. Zo is het maar net - en dat geldt zowel voor politici als voor bepaalde handige ondernemers.

Het straatje waar het loterijkantoor in Sort gevestigd is. Beeld Samuel Aranda / de Volkskrant

Deze week in Spanje

Donderdag komt het Catalaanse parlement bijeen. Het kan besluiten om de onafhankelijkheid uit te roepen, maar ook om nieuwe regionale verkiezingen uit te schrijven. Als de Catalanen een van deze opties willen doorzetten, moeten ze dat doen voordat de Spaanse Senaat vrijdag stemt over het voornemen van de regering-Rajoy om de Catalaanse regering te schorsen. Als dat gebeurt, neemt Madrid het bestuur van de regio zaterdag over.

Catalonië heeft maandag al laten weten dat het direct bestuur, inclusief de politie, niet zal accepteren. De Catalaanse leider Carles Puigdemont was eerder nog van plan om donderdag naar Madrid te reizen om het streven naar onafhankelijkheid toe te lichten aan de Senaat, maar woensdag liet hij weten dat hij toch niet komt. Hij voerde drukte aan als excuus.

Carles Puigdemont. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden