Column

'Nu snap ik het, politici zijn gewoon dom!'

Het democratisch handwerk wegzetten als een 'intellectueel tekort' is onbegrijpelijk en in wezen a-democratisch, schrijft Wouter Bos.

De Tweede Kamer, vorige week. Beeld anp
De Tweede Kamer, vorige week.Beeld anp

In mijn column van 9 januari j.l. beschuldigde ik Lex Hoogduin, oud-directeur van De Nederlandsche Bank en tegenwoordig hoogleraar economie, van 'salonpopulisme'. Voor die beschuldiging neem ik graag alle credits in ontvangst, maar de briljante term salonpopulisme heb ik helaas niet zelf verzonnen. Hij komt van Pieter van Os, journalist van NRC Handelsblad, die er een boek over schreef onder de titel We begrijpen elkaar uitstekend.

Met het begrip salonpopulisme doelt Van Os op het feit dat de elite afgeeft op de elite; verdachtmakingen en te simpele waarheden komen niet alleen maar van populisten. Sterker nog, in columns en artikelen in De Telegraaf vindt Van Os veel voorbeelden van hoe specifieke politici of politieke partijen op de korrel worden genomen, maar weinig tot geen voorbeelden van hoe het hele politieke bedrijf verdacht wordt gemaakt. Die voorbeelden vindt hij wel bij politici en bij collega-journalisten. Daarbij krijgen opvallend vaak NRC-publicisten ervan langs: Marc Chavannes, Paul Scheffer, Bas Heijne. Is dat omdat Van Os zo beleefd is alleen NRC-collega's onder vuur te nemen of stuiten we hier op een NRC-probleem?

Wat de reden ook moge zijn, ik begrijp Van Os wel. Vooral Bas Heijne maakt het af en toe bont. Heijne is een veelgelezen en erudiete columnist die vaak op een fantastische manier verschillende observaties over politiek en samenleving aan elkaar knoopt in columns die geregeld tot nadenken aanzetten.

Haagse modder
Maar een salonpopulist is hij ook en als het bewijs daarvoor nog niet was geleverd dan kwam het afgelopen zaterdag (15 februari) alsnog. Onder de titel 'Haagse modder' laat Heijne een analyse van de affaire-Plasterk/Samsom/Pechtold uitmonden in een diepe verzuchting: 'Hier en daar is opgemerkt dat in de affaire rond Plasterk de echte issues onbesproken bleven: hoe gaat de staat met onze privacy om? (...) Was ik lid van een politieke partij dan zou ik proberen juist die grote kwesties onderwerp van debat te maken (...). Het gaat niet om een democratisch tekort. Het gaat om een intellectueel tekort.'

Hè hè, het hoge woord is eruit, er is sprake van een intellectueel tekort, politici zijn gewoon dom!

Ik begrijp niet wat mensen met een intellectueel overschot beweegt om dit soort onzin uit te kramen. Het doet mij denken aan het gemak waarmee ik in kringen in het bedrijfsleven maar al te vaak hoor verzuchten 'wanneer die politici nou eens leiderschap gaan tonen' om vervolgens te pleiten voor een zakenkabinet van allemaal apolitieke wijze mannen. Mannen die waarschijnlijk één voor één zouden staan te schutteren als ze opeens geen meerderheid blijken te hebben voor hun mening, compromissen moeten sluiten, mensen moeten overtuigen met een minder kosmopolitische blik op de samenleving, met media en beeldvorming moeten leren omgaan en meer van die 'Haagse modder'.

Winnen op inhoud alleen
De dynamiek van onze mediademocratie maakt het knap moeilijk om op basis van een briljant inhoudelijk verhaal alleen de strijd te winnen. En dat zul je toch moeten doen, wil je iets van je idealen ten uitvoer kunnen brengen.

Ik herinner me hoe ik in mijn tijd als fractievoorzitter bij de Algemene Politieke Beschouwingen wel eens een verhaal hield dat misschien zelfs wat Bas Heijne betreft enig niveau had. Als je vervolgens merkt dat van zo'n verhaal niets in de pers terugkomt maar van de eerste de beste rellerige interruptie wel, ga je daar als vanzelf rekening mee houden. Zeker als je nog wat aandacht wilt en prijs stelt op een paar zetels. Want van een mooi verhaal zonder zetels wordt de wereld geen cent beter.

Mijn oude hoogleraar politicologie Gijs Kuypers gaf als definitie van politiek: het is de strijd om beleid. Het gaat dus nooit alleen om inhoud maar ook om concurrentie van ideeën, met alle Haagse modder die daarbij hoort. Het democratisch handwerk dat daarbij hoort, wegzetten als een 'intellectueel tekort' is onbegrijpelijk en in wezen a-democratisch. Bas Heijne zet zichzelf daarmee niet alleen te kijk als salonpopulist, maar ontwikkelt zich steeds meer tot de Louis van Gaal onder de Nederlandse columnisten, constant de politici toeroepend: 'Ben ik nou zo slim of zijn jullie nou zo dom?'

Volgens mij is geen van beide het geval.

Wouter Bos is politicoloog en econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden