analysedebat corona-aanpak

Nu Ruttes exitstrategie er ligt, slaat de twijfel toe

Premier Mark Rutte verlaat het ministerie van Algemene Zaken op weg naar het ministerie van Justitie en Veiligheid voor overleg over corona.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Natuurlijk is er opluchting in de Kamer nu er van het kabinet langzaam meer mag. De meeste fracties vroegen immers zelf om een ‘stappenplan’ voor de exitstrategie uit de lockdown. Maar nu dat er ligt, slaat de twijfel toe.

Aan het wensdenken van de volksvertegenwoordiging ligt het niet. Een voor een getuigen de fracties in de Tweede Kamer donderdag van hun diepe verlangen om hun steun te kunnen uitspreken voor de versoepelingen in het coronaregime die het kabinet woensdag in het vooruitzicht stelde. Zeker, er zijn volop praktische vragen. Van de VVD die de terrassen liever al in het weekend vóór 1 juni open wil, tot de PVV die verplichte mondkapjes wenst bij de kapper. Maar de neiging tot opluchting overheerst. ‘Nederland heeft hier twee maanden naar gesnakt!’, aldus Denk-Kamerlid Farid Azarkan.

Maar toch is er is iets fundamenteels veranderd in vergelijking met de afgelopen zeven weken: voor het eerst heeft een flink deel van de Kamer moeite om het kabinet voetstoots te volgen. PvdA, GroenLinks, SP, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Denk: ze snappen niet waar opeens de wisseling in toon vandaan komt. Wat is er veranderd in het kabinet waardoor het motto van twee weken geleden (‘Liever nu voorzichtig dan spijt achteraf’) is getransformeerd tot de lonkende routekaart naar vrijheid die het land nu wordt voorgespiegeld?

Experiment

De meeste fracties vroegen onlangs zelf nog om een ‘stappenplan’ voor de exitstrategie. Maar nu dat er ligt, sluipt er twijfel in de Kamer. Waarom denkt het kabinet dat er voldoende capaciteit is om iedere besmetting op te sporen en te isoleren, terwijl vanuit de GGD’s andere signalen komen? Waarom gebeurt het nu dan nog niet? Wat zijn straks de criteria om versoepelingen daadwerkelijk door te voeren? Hoeveel ziekenhuisopnamen zijn acceptabel? In de woorden van PvdA-voorman Lodewijk Asscher: ‘Ik begrijp dat dit een groot experiment is, maar dat wil niet zeggen dat we overal mee moeten experimenteren.’

Waarna hij raakt aan het gevoeligste punt in de kabinetsstrategie: ‘Telkens worden dingen beloofd die in de praktijk anders bleken, van de inzet van een app tot de aanvoer van beschermingsmiddelen tot aan het contactonderzoek.’ Waarom gaan de dingen zoals ze gaan, wil hij weten. ‘Het kabinet moet daar opener over zijn. We moeten zien op basis waarvan de besluiten genomen worden.’

Daarmee staat voor het eerst de strategie wezenlijk ter discussie. En premier Rutte worstelt er zelf ook mee, erkent hij volmondig en niet voor het eerst: ‘Als we later terugkijken, zal blijken dat we vandaag fouten hebben gemaakt.’ Wel bestrijdt hij dat de strategie is veranderd. ‘Die is ongewijzigd sinds mijn tv-toespraak van bijna twee maanden geleden. Wij kiezen voor maximaal controleren. We willen ouderen en kwetsbaren beschermen en erop toezien dat de zorg niet wordt overbelast.’

Dat de Kamer – en wellicht het land – nu de indruk heeft dat er opeens veel meer risico wordt genomen, komt doordat de boodschap van woensdagavond niet door iedereen goed is begrepen, denkt hij. ‘We blijven varen op de deskundigen. De versoepelingen per 11 mei voor de basisscholen en de contactberoepen hebben naar verwachting geen groot effect op het besmettingsrisico. Per 1 juni wordt het spannender, als we meer toestaan.’

Niet te vroeg juichen

Maar, benadrukt hij vele keren: dat besluit is dan ook echt nog niet genomen. De horeca moet zeker niet te vroeg juichen. ‘We hopen en verwachten dat het op 1 juni kan als de cijfers zich goed blijven ontwikkelen. Maar alleen als de virologen en de epidemiologen zeggen dat het kan. Als het niet verantwoord is, dan doen we het niet.’ En voordat de teugels in de zomer echt los kunnen, moeten ook de GGD’s klaar zijn voor uitgebreid bron- en contactonderzoek bij elke besmetting. ‘Testen, traceren, isoleren. We willen elke nieuwe besmettingshaard meteen kunnen uittrappen.’

Maar dat zorgt weer voor nieuwe vragen. Bij Geert Wilders aan de ene kant (‘Eerst is het signaal dat het land van het slot gaat en nu is de premier alweer aan het terugfietsen’) en bij de linkse oppositie aan de andere kant. Want waarom het risico nemen? Waarom niet eerst gewoon dat hele virus elimineren en dan pas weer voorzichtig opstarten? Daar spelen andere belangen een rol, erkent Rutte. ‘Helemaal naar nul besmettingen is niet reëel in een open economie waarin zoveel mensen reizen. En intussen is er wel grote economische en emotionele schade: de kinderen zonder school, het huiselijk geweld, de zelfmoorden, alle banen die verloren gaan… Dat is óók een risico. En ik denk dat het niet nodig is.’

Aarzelend stemt een Kamermeerderheid toe. Vooruit dan maar weer. Maar helemaal gerust zal de premier er toch niet op zijn. Al is het maar omdat het merkbaar lastiger wordt om de boodschap overtuigend uit te dragen naarmate die minder eenduidig wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden